PRESTATIEDRANG EN PRESTATIEDWANG

In een grote machinefabriek werken twee jongens. Ze hebben de L.T.S. achter de rug. Vanaf de lagere school zijn het al vrienden.. Ze hebben voor dezelfde opleiding gekozen. Gezamenlijk zijn ze wezen solliciteren. Met hun diploma op zak was het niet moeilijk werk te vinden. We hebben vaklui nodig, had de personeelschef gezegd, en mensen die werken willen kunnen we altijd gebruiken. Zodoende vinden we deze twee jongens, twee vrienden, werkzaam in de montage-afdeling. Toch zijn deze jongens, ondanks hun jarenlange vriendschap verschillend. Dit merken we het beste als we hun chef aan het woord laten. We horen dan het volgende: De ene ziet het werk gewoon liggen, pakt het aan en gaat de hele dag door. Hij doet in feite altijd meer dan je van hem vraagt, terwijl de andere nauwkeurig moet worden gekontroleerd en als het ware de hele dag achter de broek moet worden gezeten.

Prestatie

Reeds jong krijgen we met het leveren van prestaties te maken. Gaat een baby lopen, dan is dit al een hele prestatie. Op de kleuterschool leveren we prestaties in de vorm van o.a. tekenen en behendigheid bij het spelen.

Meer bewust komen deze prestaties naar voren tijdens de schoolperiode, waar repetities en examens dikwijls veel inspanning vragen, totdat we onze bijdrage gaan leveren in het maatschappelijk gebeuren .in de vorm van het uitvoeren van onze taak. Of dit nu in. de fabriek, op het kantoor, in een winkel, in de verpleging of bij het onderwijs is, als we gezond zijn worden we geroepen tot een taak. De opdracht tot het volvoeren van een taak vinden we reeds in het tweede hoofdstuk van de Bijbel waar we lezen dat de Heere God de mens. nam, en hem zette in de Hof van Eden, om die te bouwen, en die te bewaren. Zo zien we dat reeds vóór de zondeval de mens geroepen was tot de arbeid. Werd echter deze arbeid vóór de zondeval ervaren als een lust, na de zondeval spreekt de Heere de vloek uit over het aardrijk, waardoor ook de arbeid om der zonde wil als een last op de mens gelegd, is. Toch is het zo' dat er duidelijke verschillen zijn in de praktische uitvoering van het werk. Terwijl de één enthousiast is of zelfs koste wat het kost omhoog wil op de maatschappelijke ladder, heeft de ander soms de grootst mogelijke moeite om zelfs het minimale te presteren. Spreken we in het eerste geval van prestatiedrang, de laatstgenoemde ervaart het moeten leveren van prestatie als dwang.

Prestatiedrang

Zien we in het bovenstaande de ene met moeite en mogelijk met tegenzin zijn arbeid verrichten, de ander is enthousiast en tracht de maatschappelijke ladder te beklimmen. Prestatiedrang kunnen we op vele plaatsen terugvinden zoals de leerling die op school zijn uiterste best doet om goede resultaten te halen, de jongen of het meisje

dat zijn of haar werk keer op keer tracht te verbeteren.

In de Bijbel vinden we dit o.a. terug in de vergelijking die Paulus maakt met degenen die in de loopbaan lopen om een prijs te winnen. In dit verband moeten we ook de sport noemen. De prestatiedrang die men hier ziet, kent zijn weerga niet. Er wordt alles op alles gezet om de hoogste plaats te bereiken. Toch mogen we het als een zegen ervaren als we ons werk, waartoe we worden geroepen, met lust en toegenegenheid mogen verrichten. Het strekt tot eer dat het calvinistische volksdeel tot in het buitenland als arbeidzaam en plichtsgetrouw bekend staat. Aan de andere kant moeten we ook waakzaam zijn.

Waaruit komt de prestatiedrang voort? Hoever wordt dit door ons doorgedreven? Is er een zoeken naar eer en roem, rijkdom en macht? Blijft er tijd over om je te bezinnen op andere dingen dan het tijdelijke? Gunnen we ons de tijd om na te denken over de I-Ieere en Zijn dienst? Spreekt niet Salomo in het boek Prediker: Mijn zoon, wees gewaarschuwd; van vele boeken te maken is geen einde en veel lezens is vermoeiing des vleses. Van alles wat gehoord is, is het einde van de zaak: Vrees God en houd Zijn geboden, want dit betaamt alle mensen.

Prestatiedwang

Van prestatiedwang vinden we al in het begin van de Bijbel een duidelijk voorbeeld. De Israëlieten, wonend in het land Gosen, worden door de Egyptenaren gedwongen hun prestatie te vergroten door hen zelf het stro voor de tichelstenen te laten verzamelen, zonder dat de hoeveelheid af mag nemen. Door de jaren heen zien we ook een duidelijk voorbeeld in de slavernij, waarbij slaven tot grote prestatie werden gedwongen. Toch zijn het in het algemeen niet deze extreme gevallen waarin de hedendaagse maatschappij van prestatiedwang kan worden gesproken. De huidige wetgeving is zodanig dat in de westerse wereld de onmenselijke prestatiedwang nauwelijks meer voorkomt. Wel zien we allerwege dat kontrolerende maatregelen worden genomen om een bepaald niveau van inzet te verkrijgen. We kunnen reeds een bepaalde dwang tot prestatie konstateren bij de schoolgaande jeugd. Wie is er nooit dringend gemaand tot het maken van huiswerk; of zelfs gestraft als werd gekonstateerd dat de opgedragen taak niet was vervuld? Zojuist noemde ik de kontrolerende maatregelen om een bepaald niveau van inzet te verkrijgen. Wie heeft zich nooit gedwongen gevoeld tot het bestuderen van een les, omdat minimaal toch wel een zes gehaald moest worden. Zo zien we dat een bepaalde prestatiedwang wordt verkregen door een meting van het resultaat, waarbij een bepaald niveau als akseptabel wordt beschouwd. In de uitvoering van de verschillende arbeidstaken vindt deze meting volgens zeer verschillende methoden plaats. Toch is er bijna geen beroep denkbaar waar in het geheel geen prestatiemeting plaats vindt. Een ieder zal op zijn minst een bepaalde prestatie moeten, leveren. De methode waarop deze wordt gemeten, verschilt in belangrijke mate van beroep tot beroep. Het zal duidelijk zijn, dat de prestatie die een onderwijzer levert, moeilijker van dag tot dag te bepalen is dan die van een fabrieksarbeider. Met name voor de laatstgenoemde categorie is de prestatiemeting geperfektioneerd. Doordat het hier dikwijls om gelijksoortige handelingen gaat is het nauwkeurig bekend hoelang over een bepaald werk mag worden gedaan of hoeveel produkten in een bepaalde tijd moeten worden afgeleverd. Dit moet niet in negatieve zin worden opgevat. Het zal duidelijk zijn dat een producent zijn artikelen aan zijn afnemers tegen een bepaalde prijs moet aanbieden, waarvoor hij ook de loonkosten moet kennen.

Toch wordt deze prestatiemeting dikwijls als prestatiedwang ervaren, wat uiteraard met name het geval is bij mensen die h.un werk met tegenzin verrichten.

Konfïiktsituaties

Als je na de schoolperiode te hebben afgesloten je werk begint, kan dat je een moment verbijsteren. Op school was het zo, dat je nog individueel kon werken; een ander kon jouw prestaties moeilijk beïnvloeden. Dit is in de meeste gevallen niet zo als je werkt. Je gaat dan funktioneren als een radertje in het geheel. Dit houdt in dat ook jouw prestaties nodig zijn, maar dat je aan de andere kant afhankelijk bent van anderen. Dit kan zijn omdat je in teamverband werkt, of omdat je in het arbeidsproces een schakel vormt. Dit van

elkaar afhankelijk zijn, vraagt een grote aanpassing. Binnen de bestaande groep bestaan gewoonten en ideeën. Het kan zijn dat ze je te aktief vinden en dit niet onder stoelen of banken steken. Het kan ook zijn dat de kwaliteit of hoeveelheid van je werk als onvoldoende wordt beoordeeld. Dit kan behoorlijke spanningen opleveren. Toch moet je proberen in deze situaties eerlijk en plichtsgetrouw te zijn.

Koiiklusie

Ook nu geldt nog 1 Petrus 2 : 18: ij huisknechten, zijt met alle vreze onderdanig de heren, niet alleen de goede en bescheiden, maar ook de harde.

Hoe vel en zouden deze tekst niet willen veranderen? Wordt het niet als onrecht ervaren om een „moeilijke" baas te hebben? Wordt niet allerwege protest gehoord en hoevelen onzer doen hieraan mee? Indien we in het licht van deze tekst ons tot de ons opgedragen taak geroepen voelen, dan zal de prestatiedwang ons niet tot een last zijn. Bemerken we echter bij ons zelf een zekere prestatiedrang dan dreigt het gevaar van de andere kant. Geld en eerzucht kunnen ons zo in de greep hebben dat hierdoor onze hele levenshouding wordt bepaald. We zien ook hier in dat satans listen velen zijn. Dat onze bede dan ook zou zijn:

Leid ons in geen verzoeking ooit; Verberg voor ons Uw aanzicht nooit; Gij weet het, onze kracht is klein, De driften veel, en 't hart onrein; Wat wordt er van ons in die staat, O Vader, zo Gij ons verlaat?

Oud-Beijerland P. J, van Leenen Jr.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen