DE BELIJDENIS DES GELOOFS VAN NICEA

De kerk heeft in haar beginperiode zwaar moeten worstelen met de diepingrijpende denkwereld van de griekse filosofie. De verleiding om het met deze machtige filosofie op een akkoordje te gooien, was groot. Voor sommige denkers te groot. Zij legden de christelijke boodschap uit met behulp van de denkpatronen van. deze filosofie. Dit konkretiseerde zich in het spreken over Jezus Christus. Bij de christenfilosofen werd Jezus gelijkgeschakeld met de Logos van de Griek. De Logos was een wezen tussen het Zijn (God) en de Geest. Jezus zou ook een tussenwezen zijn geweest. Binnen di.t denkklimaat moeten we Arius plaatsen. Daarom zullen we eerst iets van Arius' denken aanstippen, en daarna de betekenis van Nicea behandelen.

Arius

Arius woonde in Alexandrië. Daar was hij ouderling van de Baucaliskerk. Iiij onderhield een brede korrespondentie. In zijn brieven schreef hij zijn denkbeelden neer over de verhouding tussen God de Vader en Zijn Zoon. Hij had daar zo zijn gedachten over. Gedachten die hij ontleend had aan grote denkers uit voorafgaande tijden. Arius was dus helemaal niet oorspronkelijk. Hij was alleen wat radikaler en brutaler. Toch is hij ook weer niet oppervlakkig te noemen.

Dat blijkt uit zijn geloofsbelijdenis die hij naar zijn bisschop Alexander stuurde. Hij begint die belijdenis met de woorden: „Wij erkennen één God, Die alleen niet-ontstaan is, alleen eeuwig, alleen zonder begin, alleen waar, alleen bezittend onsterfelijkheid, alleen wijs, alleen soeverein enz." Merk je hoe vaak in deze formule het woordje „alleen" terugkeert?

Dat schreef Arius niet zomaar! Hij deed dat om aan te geven dat God boven alles dat geschapen is, uitstijgt. God is volstrekt uniek. Met Hem zoals Hij is, is geen gemeenschap mogelijk. Zijn Wezen is zo absoluut enig dat het met niemand te delen is. Dit zegt Arius over God..

Wanneer je het bovenstaande een beetje op je laat inwerken, weet je misschien al waar Arius gaat uitglijden. Natuurlijk! Als hij gaat spreken hoe deze God Zich verhoudt tot Jezus Christus. Wanneer Arius zegt dat God alléén niet-ontstaan, alléén eeuwig is enz., dan heeft alles dat er is wél een ontstaan, wél een begin enz.

Zo ook Jezus Christus. Hij is een schepsel. God. de Vader heeft Hem tot het bestaan geroepen uit niets. Jezus heeft dus een begin gehad, zoals alle andere schepselen. Da, t begin ligt dan wel voor alle tijden en eeuwen, maar er was een begin! En voor dat begin was Hij er niet.

Jezus is voor Arius een schepsel tussen God en de mens in. Dat Jezus na God komt, heeft ook gevolgen voor Zijn kennis van God. Hij kent Hem ten dele. Zijn kennis van Hem is overeenkomstig Zijn geschonken beperkte vermogens. Om die reden blijft het wezen van God ook voor Hem in het verborgene liggen.

Ook spreekt Arius zich uit over de natuur van Jezus. Die was volgens hem aan verandering onderhevig en in principe zondig. Maar gelukkig, zo zegt hij, voorzag God in Zijn voorzienigheid dat Hij deugdzaam zou blijven door Zijn eigen standvastige wilsbeslissing. Daarom schonk God Hem genade. Gezondigd heeft Jezus dus niet. Daarin is Hij meer dan de andere schepselen. God de Vader honoreerde dit standvastige gedrag door Hem Zoon te noemen en Hem. cok aan te nemen als Zoon. Op grond van Zijn voorbeeldige levenswijze dus. Hierin is Jezus voor de andere schepselen een lichtend voorbeeld. Ieder die zó leeft als Jezus mag. verwachten door God tot zoon of dochter te worden geadopteerd.

Met deze gedachten werd bisschop Alexander in 318 gekonfronteerd. Hij liet zijn ouderling komen om zich te verantwoorden. Toen deze tijdens het gesprek liet blijken, dat hij niet van plan was zijn denkbeelden te herzien, schorste Alexander hem als ouderling. Arius trok zich daar niets van aan en oefende elders zijn ambt uit. Deze brutaliteit kon hij zich veroorloven, omdat hij machtige vrienden had. Zijn opvattingen hadden velen wat te zeggen. Toch kwam het tot een officiële veroordeling van zijn leeruitspraken. Eerst begin 325 te Antiochië; vervolgens op 19 juni te Nicea.

Met antwoord van Nicea

Een groot aantal geestelijken (318 of 250? ) uit het oosten met zeven bisschoppen uit het westen kwamen op aandringen van Constantijn te Nicea samen om zich nogmaals uit te spreken over de opvattingen van Arius. In dit verband bespreken wij alleen de belijdenis ten aanzien van de persoon van Jezus Christus.

Wat was het antwoord aan Arius? „God uit God, Licht uit Licht, waarachtig God uit waarachtig God." Duidelijke taal! Nicea zegt dat er tussen God en de Vader en Jezus Christus geen onderscheid is. Onmogelijk, zegt Arius. Hoe kunnen er nu twee „Zijnden" bestaan zonder begin? Zijn er dan twee Goden? Tegenover zijn filosofie stelde Nicea haar geloofsbelijdenis: „God uit God". Een mysterie. Daarna beleed zij: „Geboren, niet gemaakt." Het eerste beleed Arius ook. Jezus was geboren. God had Hem gemaaid; — geschapen. Toch lag de bedoeling wat botreft het woord „geboren" bij Nicea anders. Dat blij-ït uit de toevoeging „niet gemaakt". Zij belijdt daarmee dat Jezus niet geschapen is voor aiie eeuwen. Maar ais Jezus niet geschapen is, hoe wil zij dan het woord „geboren" vullen? Zij gêefc het de betekenis van „eeuwige generatie." Jezus Christus is net ais cte Vacter van eeuwigheid. De Vader is nooit zonder de Zoon gewoejt. Samen bestaan zij van eeuwigheid.

In de uitspraak: „Van hetzelfde wezen met de Vader" keert I\lieea zich tenslotte nog eenmaal in alle hevigheid tegen het arianisme. Met klem Belijdt zij da.t Jezus Christus ten volle deelt in het wezen Gods. Hij komt niet na God de Vadier, maar Hij is God. Naar het wezen zijn God de Vader en de Zoon identiek. Om deze wezenseenheid, aan te duiden gebruikte Nicea een buitenbijüelse term „homoousios = van hetzelfde wezen". Men kwam tot deze noodterm omdat de ananen elke bijbelse term heel konsekwent een ariaanse vulling gaven. Athanasius heei't later het gebruik van deze term verdedigd door te zeggen dat het woord in de Bijbel inderdaad nie-t voorkomt, maar de zaak wel.

De leer van Arius was veroordeeld. Het fijnzinnig gepluis van de Griek werd een halt toegeroepen, men bleef in verwondering stilstaan voor het mysterie. Gods Geest trok Zijn sporen in de geschiedenis.

Slot

Is het nu wel zo belangrijk om in de 20e eeuw nog te spreken over geloofsuitspraken uit de 4e. eeuw? Kunnen dit onze problemen nog zijn? Zeker,

Ook in onze dagen is het arianisme nog springlevend. Nooit gehoord van Dr. Berkhof's „Christelijk geloof'? Hij belijdt ronduit dat Jezus Christus Gods Zoon niet is. Hij is de verbondspartner van God. Tussen Hen bestaat een funktionele verhouding.

Geen verhouding op grond van wezenseenheid, Jezus is gewoon geboren uit de relatie tussen Jozef en Maria. Toch is Hij ook weer een bijzonder mens, omdat God hem adopteerde als Zoon. Hij is voor God de mens van de toekomst. Gods plan komt in Hem naar voren. Deze toekomstgestalte staat in ontwikkeling ver boven de eerste mens die maar een geringe ontwikkeling had, omdat zijn natuur doortrokken was met zonde. Verlossing betekent dan ook gebracht worden op een hogere trede van ontwikkeling. Verdwenen is de boodschap van Gods Woord. Een mengelmoes van menswetenschappen is er voor in de plaats gekomen. Ontzettend! Arme mens die met zo'n beeld van Jezus Christus op weg is naar de rechterstoel van Jezus Christus Die Heere is.

Tenslotte de vraag van de IIeere Jez, us aan „Maar gijlieden, wie zegt gij dat Ik ben? "

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen