HET VIJFDE MILJARD

In dit artikel wordt geprobeerd aan de hand van een aantal cijfers en vraagstukken een indruk te geven van de omvang en de groei van de wereldbevolking. Het is bepaald niet de bedoeling om in de beperkte ruimte van deze enkele pagina's het wereldbevolkingsvraagstuk in al zijn facetten te behandelen. Wel is de bedoeling om door middel van enkele gevolgen van de bevolkingsgroei aan te geven dat we met een ingewikkeld probleem te doen hebben, waarvoor geen kant-en-klare oplossingen binnen het bereik van ons beperkt menselijk vermogen liggen.

We willen dan achtereenvolgens de volgende punten bekijken: omvang en groei van de wereldbevolking; oorzaken van de groei; gevolgen van de groei; visies op de groei; konklusie.

Omvang

De groei van de wereldbevolking is de afgelopen tientallen jaren enorm groot geweest, vooral als we de ontwikkeling in de twintigste eeuw vergelijken met die in vorige eeuwen. In de eerste eeuw van onze jaartelling telde de wereldbevolking ongeveer 400 miljoen mensen; in 1750 was dit aantal gestegen tot 750 miljoen. In 1850 waren er echter al 1 miljard mensen; in 1950 2, 5 miljard en in 1965 3, 2 miljard en thans zijn wc de 4 miljard al gepasseerd. Voortgaande groei in dit tempo zou inhouden: in het jaar 2000 ongeveer 7 miljard en in 2020 ongeveerd 13 miljard wereldbewoners. Tussen 1920 en 1950 betekende dit een groei van ongeveer 11 procent; tussen 1950 en 1960 werd dit 19 procent en tussen 1960 en 1970 ruim 20 procent. Konklusie: een groei met een stijgend percentage en niets gaat zo snel als dat. Reken maar eens uit wat je na een jaar aan zakgeld zou krijgen als vanaf nu elke maand je zakgeld met een percentage van 10 procent zou worden verhoogd. Dat betekent dat je na één maand van een tientje ƒ 11, — krijgt en na twee maanden ƒ 12, 10 enz. Stel je nu eens voor dat er nog elke maand 10 procent extra bij komt. Dan krijg je dus na de eerste maand 10 procent van een tientje erbij, dus in totaal ƒ 11, — en na de tweede maand 20 procent van ƒ 11, — erbij, dus in totaal ƒ 13, 20 en na dc derde maand 30 procent van ƒ 13, 20 dus in totaal krijg je dan ƒ Reken dit uit voor een heel jaar en je staat versteld van

het bedrag wat je na de twaalfde maand in ontvangst zou kunnen nemen. Kijk nu nog even terug naar de groeipercentages van de wereldbevolking en je snapt meteen wat bedoeld wordt met: groei met een stijgend percentage.

Voor de duidelijkheid zie je op pagina 392 een grafiekje waarin de bevolkingscijfers verwerkt zijn.

Oorzaken

Dat de bevolking vooral sinds de negentiende eeuw zo bijzonder snel groeit, vindt zijn oorzaak in een reeks van faktoren. Na 1870 begint de sterfte in de westerse landen behoorlijk te dalen. In Nederland was het sterftecijfer in 1875 25, in 1920 was dit slechts 12. De verbetering van de medische kennis en als gevolg daarvan de verbeterde hygiënische toestanden zijn natuurlijk de oorzaak van deze daling. Bovendien verbeterde de voedselsituatie in de westerse landen sterk doordat in de negentiende eeuw de situatie in de landbouw behoorlijk verbeterde. Verder heeft de industriële revolutie ertoe bijgedragen dat de inkomens onder de bevolking stegen, waardoor er meer gehuwd werd als voorheen, wat tot gevolg had dat de bevolking ook sneller groeide. Opmerkelijk is ook de toename van de gemiddelde levensduur. In 1850 werden d.e mannen in Nederland gemiddeld 36 jaar oud, in 1961 71, 1 jaar.

Gevolgen

Dat zo'n geweldige bevolkingsgroei problemen oplevert voor de samenleving zal duidelijk zijn. We noemen een paar dingen.

De wereldvoedselsituatie zal er niet gemakkelijker op worden als de bevolking steeds sneller blijft groeien. Dit geldt natuurlijk vooral ten aanzien van de ontwikkelingslanden. Voor wat betreft de westerse landen het volgende. Steeds meer mensen betekent bij ons steeds meer industrie dus steeds meer elektriciteitscentrales. Als gevolg van deze en nog veel meer andere reeksen neemt ook de milieuverontreiniging met sprongen toe.

In de buurt van grote steden spreken meteorologen al van stadsklimaten vanwege de sterk vervuilde atmosfeer en de gevolgen daarvan op het weer.

Samenvattend zou je kunnen zeggen: naarmate de wereldbevolking groeit, neemt de druk op het milieu, de delfstoffen en de energiebronnen toe.

Visies

Natuurlijk zijn er in de loop van de tijd steeds mensen geweest die zich met de groeiproblemen hebben beziggehouden. Eén van de meest besproken personen op dit gebied is ongetwijfeld de engelse predikant Malthus. In 1798 schreef hij een klein boekje waarin hij zijn visie op de bevolkingsgroei uiteenzette. Hier volgt een citaat: „Wanneer we de gehele aarde nemen en wanneer wij aannemen dat de gehele bevolking op het ogenblik duizend millioen zielen bedraagt, dan zal het mensengeslacht toenemen als de cijfers, 1, 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128, 256, en de middelen van bestaan als 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. In twee eeuwen zal op die manier de bevolking zich verhouden tot de middelen van bestaan als 256 staat tot 9; in drie eeuwen als 4096 tot 13, en in twee duizend jaar zou het verschil onberekenbaar zijn. Dit vooruitzicht is vrij somber."

Volgens Malthus ontstaat er een niet te dichten kloof tussen het aantal wereldbewoners en de beschikbare middelen van bestaan. Het gevolg hiervan zal zijn dat hongersnoden niet uitblijven, waardoor enorme sterfte zal ontstaan, waardoor de kloof ook verdwijnt. Maar deze cirkel zal telkens opnieuw ontstaan volgens Malthus: bevolkingsgroei, verwijding van de kloof, optreden van honger, ziekte en epidemieën, ontstaan van evenwicht, dan weer nieuwe bevolkingsgroei enz.

We kunnen gerust stellen dat Malthus het voor de westerse landen niet bij het rechte eind heeft gehad. De redenen hiervoor vind je onder het kopje „oorzaken". Voor de ontwikkelingslanden bestaat die kloof echter nog wel degelijk. Ook de drastische geboortebeperking in de westerse landen heeft er toe bijgedragen dat de voorspelling van 'Malthus niet opging. Nu wordt die hui-; d.ige geboortebeperking nogal eens aangeduid met de term neo-malthusianisme. Niet is echter zo verwarrend dan dat, want een geboortebeperking waarbij — zoals tegenwoordig — het doel alle middelen heiligt, heeft deze predikant nooit gepropageerd. Malthus vond juist dat de bevolkingsontwikkeling in de hand gehouden moest worden door wat hij noemde: „de zedelijke beheersing" en hij dacht hierbij dan aan faktoren als niet te vroeg huwen en dergelijke. Laten we dan nu kijken naar de huidige opvattingen over de beheersing van

de groei van de wereldbevolking. Heden ten dage wordt de chemische industrie, — als producent van geboortebeperkende middelen —, als redder van de samenleving gezien. In India staan grootse borden langs de weg met daarop teksten als: „A small family is a happy family" of „Two or three children — stop! Die leuzen kom je ook in Nederland tegen. Bekijk de foto's maar in de advertenties: vader, moeder, jongetje, meisje, het komplete gezin.

We zullen met het besef dat we de opvattingen slechts terloops hebben aangestipt, toch proberen tot een konklusie te komen.

Konklusie

Ons inziens is niet de centrale vraag: „Mag dit nu allemaal wel? ", maar: Moet dit allemaal wel?

Dit moet niet. Onze allereerste taak is: de nering naar de tering zetten. Niet alleen op kleine schaal, maar vooral veau. op internationaal ni-

Om aan te geven wat we hiermee bedoelen het volgende. Een kind dat geboren wordt in de Verenigde Staten heeft het vooruitzicht dat het 25 keer zoveel kan „konsumeren" als een kind dat geboren wordt in Indi n, 01 35 keer zoveel als een kind in Pakistan. Wij leven, in de westerse wereld, in een gedachtenloze weelde waarvan we bij goed nadenken heel wat kunnen missen ter bevordering van het evenwicht tussen een grote en zelfs groeiende wereldbevolking en de beschikbare middelen van bestaan. En om dat evenwicht gaat het toch uiteindelijk ook bij hen die een rigoreuze geboortenbeperking bepleiten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen