EEN ECHTE WINTER

Waar zijn onze echte Hollandse winters gebleven? Er zullen er onder jullie, jongens en meisjes wel zijn die nog nooit een echte winter meegemaakt hebben. Een winter dat je elke dag naar hartelust kon schaatsenrijden of met de slee in de sneeuw spelen. Ik weet nog heel goed, toen ik een jongen •was dat we grote sneeuwbalgevechten hielden en zelfs echte bunkers konden bouwen van sneeuw zoals de Eskimo's in Groenland hutten bouweri. Het is in het jaar 1963 geweest, dat we een echte strenge winter hadden. Dat was me wel een winter, hoor! Alle rivieren waren dichtgevroren en op verschillende plaatsen konden auto's zonder gevaar over 't ijs van de ene oever naar de andere oever rijden. Zelfs de Noordzee was in januari 1963 bevroren. Iedereen wilde toen de „ijszee" bekijken, wat een enorme verkeerschaos opleverde, Na een dag was de pret al voorbij, toeri een harde westenwind de vastgevroren schotsen weer losblies. Het vroor in die dagen verschrikkelijk streng. In Friesland vroor het toen maar liefst 21 graden, dus een echte Siberische temperatuur. Op Nieuwjaarslag was er zoveel sneeuw gevallen, dat heel Nederland onder een dikke deken van sneeuw lag, zodat honderden auto's in de sneeuw waren blijven steken. Daardoor konden veel mensen niet meer thuis komen. Het was trouwens in heel Europa koud, in Engeland was er in 82 jaar niet zoveel sneeuw meer gevallen als op deze nieuwjaarsdag.

Op 15 januari gingen twee chauffeurs uit Kampen met hun auto over het dichtgevroren IJsselmeer. Enkele weken later werden er op het IJsselmeer zelfs wedstrijden gehouden met auto's. Maar niet iedereen had plezier in de winter, hoor! In Amsterdam moest men in de rij staan voor kolen en veel winkeliers waren door hun zoutvoorraad heen. De Elfstedentocht is voor het laatst gehouden in deze strenge winter van 1963, nu moeten we naar Noorwegen of naar de kunstijsbanen om nog eens echt schaatsen te rijden. Het is voor jullie misschien wel leuk cm te weten wanneer de eerste Elfstedentocht werd gehouden. Dat was in het jaar 1890, een tocht over een afstand van ongeveer 200 km, en langs de volgende elf steden: Leeuwarden, Sneek, IJlst, Sloten, Staveren, Hindelopen, Workum, Bolsward, Harlingen, Franeker en Dokkum. Ook werd tijdens een lange regeringsperiode van koning Winter, de zgn. Goudse-Pijpen-Tocht gehouden. Schaatsers gingen dan vanuit Rotterdam naar Gouda, kochten daar een Goudse pijp en dan was het de kunst om op de schaats deze pijp heel en wel in Rotterdam te krijgen.

We zijn er nog achter kunnen komen wanneer de eerste schaatsen er waren. Dat was in het jaar 1350. Maar lang daarvoor hadden de vroegere terpbewoners van ons land ook al een soort schaatsen, die ge-

maakt waren van een stuk bot van een koe of paard, die men onder de voeten bond en met lange puntstokken duwde men zich dan vooruit. Dit was dan eigenlijk geen schaatsen maar een soort skiën. Er waren vroeger ook verschillende soorten sleden, voor in de sneeuw. Zo was er vroeger de arreslee, dit was een grote slee en werd getrokken door een paard. Het paard was omhangen met een belletuig. Zo kon je hem al uit de verte aan horen komen. En hoe rijker men was, hoe mooier het paard en de arreslee. In een vorstperiode kunnen we ons niet alleen vermaken met de schaatsen op het ijs of de slee in de sneeuw. Wat denk je van een heel lange wandeling in de sneeuw? Vooral de bossen zien er onder een laag sneeuw schitterend uit. De dichter van Ps. 147 heeft er van gezongen':

Hij geeft de sneeuw om 't land te dekken. En tot een zachte wol te strekken: Wier wondre vlekken voor elks ogen, Gods macht en wijsheid klaar betogen. Of strooit weer ten bekwamen stonde, Den rijm als stuivend' as in 't ronde, Wie zou niet voor Gods grootheid bukken? Hij werpt Zijn ijs daarheen als stukken; Wie zal bestaan voor Zijne koude? Daar niemand die verdure zoude, Moet rijm en ijs weer met eikanderen, Op Zijn bevel in vocht veranderen; Want, waait Zijn wind, de waatren vloeien, Rivier en beek begint te groeien."

Maar als jullie nu denken dat de winter met z'n ijs en sneeuw er alleen maar is om pret te maken, dan ga ik nu eens iets vertellen van de barre winter van 1890-1891. Volgens de gegevens die we ontvingen van het K.N.M.I. te De Bilt is deze winter begonnen op 25 november 1890, en den 27e november vroor het al ruim 10 graden. Deze winter heeft geduurd tot 22 maart 1891. Alleen eind januari heeft het een paar dagen gedooid, maar den le februari sneeuwde het 's nachts zo verschrikkelijk veel, dat er 's morgens een meter dik sneeuw lag. Deze sneeuwlaag kromp ineen tot een ijslaag van 30 cm, en deze bedekte alles. Men kon niet meer onderscheiden of het een weg was waarover men liep, of dat het een sloot was, je kon overal lopen' zonder door het ijs te zakken. Het meest opmerkelijke van deze winter was, dat de wind de meeste dagen uit Zuidelijke richting kwam, daar toch in de meeste winters de wind Oostelijk waait. Maar m'n jonge vrienden, in deze barre winter is er erg veel koude en honger geleden, want de aardappelen die net voor de winter wel ingekuild waren', bevroren allemaal, vooral bij de arme mensen. Dus konden deze niet opgegeten worden. Ja, de aardappelen werden toen bewaard in hopen op het land, toegedekt met stro en aarde, maar daar het dieper in de grond gevroren had dan de dikte van de aarde waarmede deze hopen afgedekt zijn, waren de aardappelen niet te eten.

In rivieren en vaarten lag een meter dik ijs. Ook waren de meeste vaders werkeloos, en dat wilde toen zeggen: geen cent inkomsten voor het gezin. Zodoende was er geen geld om dekens en warme kleren te kopen. Wat deze mensen allemaal meegemaakt hebben is voor ons toch niet te begrijpen. Op een nacht in de maand december vroor het zo hard, dat een baby van een maand oud aan de hevige koude is overleden.

En daar de vaders niets te doen hadden en hun vrouwen en kinderen verschrikkelijke honger leden, gingen ze foij de rijke boeren om eten vragen, want die hadden overvloed. En dan gebeurde het dikwijls dat ze geen eten kregen, dan werden' de vaders van ellende en smart boos en gingen stelen of staken de rijke boerenhofsteden in brand. Maar de rijke boeren wisten met hun lege tijd geen raad. Zij gingen allerlei feesten organiseren, die dan meestal ontaardden in dronkemansfeesten. Ook heeft de cholera, een vreselijke ziekte, veel mensenlevens geëist. Alles hij elkaar was het een barre winter, die de meeste mensen nog lang in herinnering is gebleven. Nu hoop ik voor jullie, jongens, en meisjes dat jullie nog eens van een winter mogen genieten met ijs en sneeuw, maar iik hoop toch niet dat we een winter krijgen van 4 maanden lang. Vergeet dan vooral in een winterperiode de vogels niet, en wees erg behulpzaam voor zieke en oude mensen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen