DE KINDERMOORDENAAR VAN BETHLEHEM

Het kerstgebeuren is rijk aan romantiek; de geboorte van het Kind Jezus, de stal, de herders, de engelen, het spreekt allemaal sterk tot de verbeelding van de mens. De intimiteit en de gezellige sfeer rond het kerstfeest wordt nog versterkt door het feit dat het in de donkerste periode van de winter valt, enkele dagen voor de jaarwisseling.

Vandaar dat iedereen op de een of andere wijze aan dit feest wil deelnemen; men tooit het huis cp met een kerstboom, met kerststerren en kerstgroen, men geeft elkaar kerstgeschenken, allemaal zaken die met de wezenlijke inhoud van het kerstfeest niets te maken hebben. In de tijd rond het kerstfeest worden veel zang-en muziekuitvoeringen, veel kerstsamenkomensten gehouden, terwijl het feest reeds in vele kerken wordt ingeluid met de kerstnachtdienst. Helaas wordt dcor weinigen de rijkdom verstaan van het mysterie, dat de Zoen van God mens geworden is, opdat Hij zondaren met God zou kunnen verzoenen.

In de gewijde geschiedenis wordt de romantiek rond de geboorte van Christus onverwachts wreed verstoord door wat ons verhaald wordt in Mattheüs 2. Het wrede zwaard van Herodes de Grote tracht de geboren Koning het leven te benemen. Vele jonge kinderen te Bethlehem worden het slachtoffer van deze mislukte poging.

Wie was deze nietsontziende, bloeddorstige machtswellusteling, die de oorzaak was van het jammerlijk geween' in Rama; die Rachel zo bitterlijk heeft bedroefd, dat zij weigerde zich te laten troosten over haar kinderen? We zullen er in dit artikel een antwoord op trachten te geven.

Hoe komt Herodes aan de macht?

Herodes was de zoon van Antipater, een Edcmiet, een stadhouder in Idumea, beter bekend onder de naam Edom. De moeder van Herodes was de dochter van een Arabische sjeik. Heredes was dus geen Jood; men beschouwde hem als een halfjood, omdat de Edomieten tot het Joodse geloof waren overgegaan.

Doordat Antipater de Romeinse veldheer Julius Caesar had gesteund in zijn strijd tegen Pcmpejus, schonk Caesar hem uit dank het Romeinse burgerrecht; tevens benoemde hij hem tot landvoogd in Judea. Op zijn beurt stelde Antipater zijn zoon Herodes aan tot stadhouder in Jeruzalem. In 43 v. Chr. werd Antipater door een persoonlijke vijand, die hem vergiftigde wijn liet drinken, uit de weg geruimd. Zijn gebieden kwamen in handen van zijn zoon Herodes, die door Caesars opvolger Antonius werd benoemd tot viervorst ever het hele Joodse land. Oorspronkelijk was „viervorst" of „tetrarch" de titel van een heerser over een vierde gedeelte van een bepaald gebied. In deze tijd werd er een vorstelijke rang mee aangeduid, lager dan de koningstitel.

Enkele jaren later moest Hcrodes uit zijn land vluchten voor de Parthen, Rome's machtige vijanden in het Oosten. Hij begaf zich naar Rome, om daar de hulp van Antonius in te roepen. Daar werd hij in een plechtige zitting van de Romeinse Senaat

benoemd tot koning van Judea. Verder kreeg hij elf Romeinse legioenen en 6000 ruiters mee, waarmee hij na drie jaren van harde strijd de Parthen uit Palestina wist te verdrijven. Met moeite kon Herodes zijn Romeinse bondgenoten weerhouden van een gewelddadige plundering en uitmoording van de stad Jeruzalem. Eerst nadat hij hen een grote som gelds had aangeboden, trokken ze af. Vanaf deze 'herovering heeft Heredes 33 jaar geregeerd als koning over Palestina.

Het Romeinse Rijk verkeerde in die tijd in een crisis door de vele burgeroorlogen. Al spoedig brak de strijd uit tussen Antonius en Octavianus, de latere keizer Augustus. Aanvankelijk steunde Herodes zijn beschermer Antonius, die echter verslagen werd en de dood vond. Op dit ogenblik wankelde de troon van Heredes. Door zijn geslepenheid en handigheid die hem eigen, was, wist hij zich echter als koning te handhaven'. Daar hij Octavianus zijn gelukwensen aan ging bieden op het eiland Rhcdos, deelde hij voortaan in diens gunst; Octavianus heeft zijn koninkrijk nog met verschillende gebieden vergroot.

De koningen en stadhouders, die door de Romeinse machthebbers her en der werden aangesteld, waren volkomen afhankelijk van Rome. Herodes was echter een geboren staatsman, een uiterst handig diplomaat, waarom men hem ook de kwalificatie „de Grote" heeft toegekend. Hij werd gedreven door een mateloze eerzucht; daardoor wist deze bekwame Edomiet al intrigerend, bij de Romeinen de grootste successen te behalen. Hij behoorde dan ook tot de machtigste van de van Rcme afhankelijke vazalvorsten. Gedurende zijn regering is zijn rijk vrij gebleven van een Romeinse bezetting. Eerst tijdens de onlusten die na zijn dood zijn ontstaan, werden troepen naar Palestina gezonden. Hij had een eigen legermacht, die gevormd werd door Edomieten en vreemde huurlingen. Hij voerde een krachtig bestuur, zodat hij herhaalde malen blijken van waardering heeft ontvangen van keizer Augustus. Deze schonk hem zelfs het bijzondere voorrecht, dat hij zelf zijn opvolger mocht aanwijzen; die opvolger zou dan door Rome worden geaccepteerd.

Zijn binnenlands bestuur.

Zoals gezegd was Herodes een man met bijzondere eigenschappen; hij was dapper, intelligent, energiek en welsprekend; daarnaast was hij echter ook achterdochtig en wreed. Hij beijverde zich om de welvaart van zijn volk te verhogen door de bevordering van landbouw, handel en scheepvaart. Toch was zijn positie temidden van het Joodse volk moeilijk; men was hem vijandig gezind, omdat hij een nakomeling was van Ezau en hun bovendien door de Romeinse overwinnaar was opgedrongen.

De Farizeeërs erkenden Herodes' koningschap niet als wettig en duldden hem alleen, omdat ze hem beschouwden als een tuchtroede van God. Het volk wantrouwde hem, omdat hij terwille van de Joodse godsdienst op zijn bouwwerken in Jeruzalem geen enkel beeld liet aanbrengen, maar buiten' Judea heidense tempels deed verrijzen. Daarbij kwamen neg de hoge belastingen, die hij o.a. nodig had voor zijn ontelbare feesten, waarbij hij een ongehoorde pracht ten toon spreidde. Toch kwam het niet tot een openlijke opstand onder Herodes, daar hij iedere poging tot verzet in de kiem smoorde. Toen in het begin van zijn regering een samenzwering tegen zijn leven op touw gezet werd, werden de daders reeds gegrepen voordat ze hun poging ten uitvoer hadden kunnen brengen; ze werden onmiddellijk terechtgesteld.

Een enkele maal toonde de grote tiran zich ook wel eens humaan, zoals in 25 v. Chr., toen hij zijn gouden vaatwerk verkocht om graan in Egypte te kopen, teneinde een dreigende hongersnood te voorkomen.

Op een bijzonder facet van Herodes' binnenlands beleid willen we neg wel even de aandacht vestigen. Herodes is een onvermoeibaar bouwmeester geweest; hij heeft veel prachtige bouwwerken, zowel binnen als buiten zijn rijk, laten verrijzen. In de eerste plaats werd Jeruzalem verfraaid, al ergerde het Joodse volk zich over de bouw van een theater en een amfitheater. Voor zichzelf liet hij een schitterend paleis bouwen; op het graf van David en Salomo plaatste hij een prachtig gedenkteken, wellicht met de bedoeling om het nationaliteitsgevoel van de Joden te strelen. Maar de restauratie van de tempel, waar men niet minder dan 46 jaar mee bezig geweest is, spande wel de kroon. Geen kosten werden hieraan bespaard, zodat de pracht van het gebouw, dat van marmer en goud schitterde, overweldigend moet zijn geweest. In

Mattheüs 24 lezen we, hoe de discipelen de aandacht van Jezus vestigen op het grootse bouwwerk, dat toen nog niet eens voltooid was. Slechts enkele jaren voor de verwoesting van Jeruzalem was de tempel klaar. Het was een bekencl Joods spreekwoord, dat, wie de tempel van Herodes niet gezien had, nog nooit iets moois had gezien.

Verder heeft hij de oude stad Samaria schitterend gerestaureerd. Ter ere van keizer Augustus bouwde hij in deze stad een tempel ert stichtte hij aan de zee cle stad Caesarea, dat een prachtige haven kreeg. Ook buiten het Joodse land trachtte Herodes zijn naam te vereeuwigen. Zo liet hij op Rhodos een tempel voor Apollo verrijzen en profiteerden Antiochië, Tyrus, Sidon en Damascus van de mildheid van deze prachtlievende en heerszuchtige vorst.

Het familieleven van Herodes.

Het familieleven van Herodes was een aaneenschakeling van bloedige tradities, een lang verhaal van moord en doodslag; hij ontzag niets en niemand. Be eerste vrouw van Herodes heette Mariamme, de kleindochter van een vroegere hogepriester, de enige van zijn tien vrouwen, van wie hij oprecht schijnt te hebben gehouden. Hij stond echter op gespannen voet met haar moeder Alexandra en haar jongere broer Aristobulus, die hij op aandrang van zijn vrouw en zijn schoonmoeder tot hegepriester benoemd had. Herodus begon in Aristobulus steeds meer een gevaarlijke rivaal te zien, van wie hij zich zo spoedig mogelijk wilde ontdoen. De gelegenheid daartoe deed zich voor toen Herodes en de jonge hogepriester ter gelegenheid van een feestmaal beiden te Jericho waren. Toen Aristobulus na afloop daarvan een bad nam, werd hij door zijn metgezellen, die door Herodes waren omgekocht, bij wijze van spel zolang onder water gehouden, tot de levensgeesten waren geweken.

Toen Herodes zich voor deze moord bij Antonius moest verantwoorden, waar hij zich met geld en mooie woorden wist te redden, wees hij zijn oom Jozef aan om tijdelijk in zijn plaats de regeringwaar te nemen. Ook wercl zijn vrouw Mariamme aan de zorgen van oom Jozef toevertrouwd; hij gaf hem de opdracht haar te doden, in het geval hij van zijn gevaarvolle tocht naar Antonius niet terug mocht keren. Herodes werd gedreven door zo'n hartstochtelijke ja-loersheid, dat hij niet wilde dat ze na zijn dood aan een ander zou toebehoren. De koning keerde behouden terug, maar toen hij ontdekte dat zijn oom Mariamme over de geheime opdracht had ingelicht, liet hij hem zonder enige vorm van proces terechtstellen.

Zoals we reeds gezien hebben, ging Herodes, nadat Antonius door Octavianus verslagen was, naar Rhodos, cm de overwinnaar zijn gelukwensen aan te bieden. Eerst doodde hij de reeds 80jarige grootvader van zijn vrouw, waarna hij Mariamme opnieuw onder bescherming stelde onder dezelfde voorwaarden als hij bij oom Jozef gedaan had. Mariamme kwam dit te weten en ontving hem uiterst koel bij zijn terugkeer. Herodes' moeder en zijn zuster Salome, die Mariamme haatten, wisten nu met allerlei lastertaal te bereiken dat ze bij haar man in ongenade viel; in 29 v. Chr. werd ze terechtgesteld.

Kort daarop werd Herodes zo ernstig ziek, dat men er aan twijfelde of hij nog wel herstellen zou. Zijn schoonmceder Alexandra maakte zich reeds gereed om de macht aan zich te trekken. Toen de koning van haar plannen hoorde, liet hij ook haar ter dood brengen.

Ook werden twee zonen, die uit zijn huwelijk met Mariamme geboren waren, Alexander en Aristobulus, het slachtoffer van de achterdocht en wreedheid van hun vader. Weer was het Herodes' zuster Salome, die een belangrijk aandeel had in hun dood; zij maakte de beide prinsen bij hun vader verdacht en beschuldigde hen, dat ze de dood van hun moeder wilden wreken. Weliswaar had Heredes in zijn rijk de opperste rechtspraak in handen, maar voor het uitspreken van een doodvonnis over zijn eigen zoons, meest hij toestemming aan de keizer vragen, daar het hier eventuele troonopvolgers gold. De koning wist daarom niet beter te doen, dan zijn zoons bij keizer Augustus aan te klagen'. Door diens bemiddeling kwam de verzoening tot stand, maar deze was van korte duur. Opnieuw bracht hij ze voor de keizer, die bij deze gelegenheid de opmerking gemaakt moet hebben, dat men beter het huus (varken) van Herodes kon zijn dan zijn huios )zoon); Herodes hield zich namelijk trouw aan het bijbelse voorschrift dat men geen varkensvlees mocht eten. De keizer zag geen cplossing meer en gaf Herodes toestemming naar eigen goeddunken te handelen. In 7 v. Chr.

werden beide zoons te Samaria geworgd. Ook met zijn oudste zoon en toekomstige troonopvolger Antipater is het niet best afgelopen. Deze kon zijn tijd niet afwachten en begon tegen zijn vader samen te spannen'. Toen Herodes hierover het een en ander ter ore kwam, vluchtte Antipater naar Rome. De koning riep hem terug en liet hem bij zijn komst in het paleis gevangen nemen. Na keizerlijke toestemming werd Antipater in de kerker gedood, vijf dagen voordat Herodes zelf aan een vreselijke ziekte stierf.

Niemand zal er zich nu neg over kunnen verbazen hoe deze despoot, die altijd vreesde dat men tegen hem komplotteerde, het wrede ibevel kon geven om alle kinderen te Bethlehem van twee jaren oud en daaronder te doden. Men schat dat een twintigtal kinderen' het slachtoffer is geworden van het gruwelstuk van de toen 68-jarige vorst.

Het einde van Herodes.

Twee jaar na de kindermoord kwam ook voor 'Herodes het einde. Een ongeneeslijke ingewandsziekte sloopte zijn lichaam. Toen het volk hoorde dat de oude koning niet meer herstellen zou, verzamelde men zich bij de tempelpoort, waar Herodes tot grote ergernis van de Joden, een gouden adelaar had aangebracht. Het volk haalde de adelaar naar beneden; toen de koning dit echter vernam, liet hij de schuldigen levend verbranden.

Toen Heredes zijn einde voelde naderen, ontbood hij de voornaamste Joden te Jericho, waar hij toen vertoefde. Hij liet hen daarop in de renbaan opsluiten en beval zijn zuster en zwgaer onder ede, dat zij na zijn dood de gevangen genomen Joden met pijlen zouden laten doorboren, alvorens zijn dood bekend gemaakt zou worden. Dan zou er tenminste rouw in het land zijn en aan zijn graf zou er geweend worden. Dit dwaze bevel is gelukkig niet ten uitvoer gebracht.

Kort daarop stierf Herodes, cm te verschijnen voor Hem, Wiens ziel hij gezocht had te doden, om daar rekenschap af te leggen voor zijn vele wandaden. Een schitterende begrafenis viel hem ten deel. Op een gouden baar met kostbare stenen versierd, lag het lijk gehuld in een purperen gewaad, de koninklijke diadeem op het hoofd en de scepter in de hand. Zijn familieleden, zijn dienaren en! zijn gehele leger begeleidden hem op zijn laatste tocht naar Herodeion, de door de koning zelf gebouwde vesting ten zuiden van Jeruzalem. Daar werd de vorst overeenkomstig zijn wil begraven. Herodes heeft, als instrument in de handen van Satan, Jezus gezocht cm Hem te doden en om zichzelf te kunnen handhaven.

De Heere lere ons Hem cp de juiste plaats en wijze te zoeken. Dan zullen we ons leven moeten verliezen om het te vinden in Hem, Die op deze aarde gekomen is cm te zoeken en zalig te maken dat verloren was.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen