BOEKBESPREKING

ISAäC OA COSTA OOK NU NOG ACTUEEL

Na honderdvijftig jaar zijn de woerden van Isaac da Costa nog steeds het overdenken waard. In schrille tegenstelling tot het optimistische denken van zijn tijd schreef Da Costa in 1823 zijn „Bezwaren tegen de geest der eeuw". In plaats van de lof te zingen over de vooruitgang en de verdraagzaamheid van zijn tijd, beschouwde hij zijn eeuw als de eeuw van ontkerstening, van bijgeloof, van onkunde en van duisternis. Bij lezing van zijn geschrift treft het ons in de eerste plaats hoe doeltreffend Isaac da Costa het ongegronde vooruitgangsgeloof van zijn dagen ontmaskert en de strijd aanbindt met de beginselen van ongeloof en revolutie. In de tweede plaats valt het ons op dat zijn argumentatie zo actueel is gebleven. Zeker, wij zouden het in andere bewoordingen zeggen, maar het gaat ook in onze tijd in wezen' cm dezelfde zaken en beginselen. Is het niet zo dat hedentendage een profetisch figuur die zijn stem durft te verheffen tegen de geest van ónze eeuw broodnodig is? Bij gebrek daaraan is hernieuwde studie van het geschrift van Isaac da Costa, dat tot in de hoogste regeringskringen opzien' verwekt heeft, een dwingende noodzaak. De mogelijkheden daartoe zijn middels een drietal verschenen studies verruimd. De uitgeverij Tolle Lege te Bleiswijk is op de goede gedachte gekomen de „Bezwaren tegen de Geest der Eeuw" opnieuw uit te geven, waarbij aan drs. K. Exalto de opdracht gegeven werd de tekst meer toegankelijk te maken voor onze tijd. We hebben hier o.i. te doen met een geslaagde poging de tekst over te zetten' in hedendaags Nederlands, zonder dat aan de inhoud geweld is gedaan. Daarmee is een belangrijk obstakel voor velen van ons weggenomen. De Voorrede uit het oorspronkelijk geschrift io cm onduidelijke redenen evenwel weggelaten.

Toch kunnen we ons voorstellen dat sommigen verlegen' zitten orn een toelichting op de tekst. Ook in deze behoefte is thans voorzien. Bij de Willem de Zwijgerstichting verscheen een keurig verzorgde brochure, die bedoeld is als handleiding bij het lezen van Da Costa's geschrift. De auteur, J. Hovius, geeft een beknopt, maar desondanks vrij grondig overzicht van het ontstaan en de inhoud van de „Bezwaren". Jammer is dat er vrij veel achtergrondkennis wordt verondersteld, terwijl wij in het hoofdstuk. „De Geest der Eeuw" een typering misten van de kerkelijke politiek van Koning Willem I. Toch moet men zich vooral door de eerste opmerking niet af laten schrikken. Het is knap om in zo'n kort bestek zoveel te bieden en een (geringe) geestelijke inspanning om deze brochure te lezen kan geen kwaad.

In de derde plaats verscheen ter recensie het boek „De jeugd van Da Costa", geschreven door B. J. W. de Graaff. We weten van De Graaff dat hij een rasverteller kan zijn. Vele van zijn boeken (Gebrandmerkt, Herr Kantor, Het geslacht van Garderen, Maaike van Sinea) hebben hun weg gevonden in onze kringen. Toch hebben we de indruk dat De Graaff zich aan dit onderwerp vertild heeft. Een' boeiend verhaal is het niet geworden, maar evenmin een verantwoord wetenschappelijk betoog. De compositie van het boek is niet best. De indeling is onsamenhangend; het verhaal wordt ineens afgebroken om een uiteenzetting te geven over de voornaamste biograaf van Da Costa; de doopplechtigheid wordt gebruikt om enkele bijzonderheden over vrienden van Da Costa in te lassen; sommige hoofdstukken hebben geen titel; de auteur vervalt veel te veel in herhalingen enz. Cok is .het ons opgevallen dat er vrij veel stijl-en spelfouten te noteren vallen. We willen hiermee

niet beweren dat de liefhebber niets van zijn gading kan vinden in dit boek. Maar de eerlijkheid gebiedt ons wel te constateren dat deze uitgave helaas blijft beneden het gebruikelijke niveau van de schrijver en van de uitgever. Als er een corrector was geweest die meer lijn in het boek had gebracht en de vele drukfouten had geschrapt, was een en ander meer tot zijn recht gekomen.

We hopen dat bovenstaande boekwerkjes hun weg zullen vinden naar onze jeugd-en studieverenigingen. De verschijning van Da Costa's geschift had een schok-effect: ineens werd de Nederlandse bevolking als uit een zoete sluimering opgeschrikt. Zijn werk gaf een belangrijke stoot tot het ontstaan van de geestelijke opleving in de vorige eeuw die zulke rijke vruchten zou dragen voor kerk, school, staat en maatschappij. Terecht kunnen we in dit verband spreken van „Het wonder van de negentiende eeuw". De mondige mens uit de tweede helft van de twintigste eeuw, die in dwaze hoogmoed meent alles te kunnen onderwerpen aan zijn wil, behoeft evenzeer de profetische oproep tot bekering als in cle tijd dat Da Costa leefde. Wie om zich heen ziet, kan waarnemen dat wetenschap en techniek niet bij machte zijn de overstelpende problemen die op ons afkomen op te lossen. De tegenstelling tussen rijke en arme landen, de dreiging van een nieuwe oorlog, de schaduw van een nieuwe economische crisis, de mogelijkheid dat energiebronnen uitgeput raken, dit alles brengt zware slagen toe aan het vooruitgangsgeloof en aan het geloof in het menselijk kunnen van onze dagen. Biedt dat niet de kans aan een nieuw Réveil? Daarom: „De verstrooier trekt tegen uw aangezicht op, bewaart de vesting, bezichtigt den' weg, sterkt de lendenen, versterkt de kracht ten zeerste', , (Met deze tekst, ontleend aan Nahum 2, besluit Da Costa zijn geschrift).

Eesproken werden:

1. Bezwaren legen de geest der eeuw, door Isaac da Costa. In hedendaags Nederlands overgezet door drs. K. Exalto. Uitgeverij Tolle Lege ie Bieiswijk. Prijs ƒ 4, 90.

2. Isaac da Costa's bezwaren tegen de geest der eeuw, door J. Hovius. Uitgever: illem de Zwijgerstichting te 's-Gravenhage (postbus 166). Drukkerij: uijten en Schipperheijn te Amsterdam. Prijs: ' 4, 90. Omvang:87 blz.

3. De jeugd van Da Costa, door B. J. W. de Graafi. Uitgegeven door De Banier te Utrecht. B.B.G.-serie. Prijs: 6, 75. (Voor abonnee's ƒ 5, 50). Omvang:140 blz.

Drs. H. A. Hofman.

Wij hebben een leraar op school, die alles van Gods Woord in twijfel trekt. Mag je daar nu als leerling op in gaan?

Deze vraag tekent een situatie zoals helaas op veel scholen ontstaan is. En uiteraard hebben verschillende van onze jonge mensen daar mee te maken, want niet allen zijn zo gelukkig dat ze kunnen gaan naar een school met een reformatorische grondslag. Op veel scholen' wordt de Bijbel niet meer aanvaard als het onfeilbare Woord van de levende God, doch als een menselijk boek vol fabeltjes en verhalen, die wij niet serieus kunnen nemen. Het is een uitermate droevige zaak, doch het is niet anders. Vanzelf geeft dit allerlei verwikkelingen. Verscheidene jongeren zien er tegen op om voor hun principe uit te komen, en komen daardoor in een conflictsituatie. Want als ze tegen de leraar ingaan, lopen ze het gevaar, dat ze de hele klas tegen zich krijgen en' dat de leraar een hekel aan hen krijgt met alle gevolgen van dien.

Doch als ze niets zeggen, verloochenen zij de waarheid en daar kunnen ze ook geen vrede mee hebben.

Wat nu te doen?

Ik meen, dat wij maar één kant uit kunnen. Hoe dan ook, wij zullen moeten protesteren, doch de wijze waarop dit gedaan wordt is van het grootste belang. Wij zullen altijd moeten beseffen, dat wij leerlingen zijn en dat wij spreken tegen een leraar. Wij moeten dan ook niet op een hooghartige wijze hem benaderen, maar wij moeten trachten hem op een liefdevolle wijze van ons standpunt te overtuigen en zo mogelijk daarvoor te winnen.

Of wij dat moeten doen, waar iedereen bij is, valt te bezien. Misschien is het goed om eerst eens met hem te praten onder vier ogen, en zeg hem dan dat het je pijn doet, dat hij op zulk een laatdunkende wijze spreekt over het Woord van God.

Vraag echter vooraf of de Heere je vrijmoedigheid wil geven en de juiste woorden, en of Hij het gesprek wil zegenen. Zegt de Heere niet: Ken mij in al uw wegen, en Ik zal uw paden recht maken?

En als je dan zo, in alle afhankelijkheid van de Heere met hem spreekt, zou het best

kunnen gebeuren, dat hij respect voor je krijgt en zich voortaan anders zal opstellen tegenover Gods Woord.

Van groot belang is hierbij, dat uit je levenswandel blijkt, dat je met Gods Woord rekening houdt en dat je daarnaar wenst te leven. Anders gaat er van je woorden weinig of geen zeggenskracht uit! Het moet aan je te zien zijn, dat het Woord van God je lief is.

Doch mocht dit gesprek evenwel geen gunstig resultaat hebben, zodat hij tijdens de les de gek met je gaat steken, spreek hem dan opnieuw aan onder vier ogen en vraag hem, waarom hij dat nu doet! Dat kan nooit kwaad.

En gaat hij dan nog, ondanks alles, door met je te plagen en te sarren, vraag dan aan de Heere kracht cm het geduldig en onderworpen te dragen. Besef, dat de gunst van de Heere meer waard is dan de gunst van mensen.

Ds. J. van Haaren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen