VAN MARX TOT

Op 5 mei 1818 wordt in het gezin van de joodse advokaat Hirschel Marx een zoon geboren die de naam Karl krijgt. Vader Marx is een vurig aanhanger van de Verlichting, de stroming die alles met het verstand verklaart en die de burgerlijke vrijheidsidealen hoog in haar vaandel heeft staan. Zijn godsdienst is dan ook een redelijke religie, die van een persoonlijke omgang met God volkomen vreemd is. Samen met Karl, die dan al op het gymnasium zit, leest hij de werken van Vcltaire, Rousseau en Locke, schrijvers die allen één ding gemeen hebben, n.1. dat de mens slechts door de rede (het verstand) geleid een nieuwe, gelukkiger samenleving zal kunnen opbouwen.

Na zijn gymnasiumtijd laat Karl zich als 17-jarige inschrijven aan de universiteit van Bonn om er rechten te studeren. Dit wordt geen succes. De jonge Marx laat zich verleiden tot allerlei twistgesprekken en duels, maar van studeren komt weinig terecht. Als Karl dit inziet, besluit hij zijn studie te Bonn af te breken en deze voort te zetten in Berlijn.

Daar werkt hij heel hard. We weten dat hij zich bezighoudt met recht en wijsbegeerte, letteren, kunstgeschiedenis en wiskunde, dat hij zichzelf Engels en Italiaans leert en intussen gedichten en' toneelstukken schrijft.

In Berlijn komt hij ook in aanraking met de leer van de Duitse filosoof Hegel. Deze leert hem de geschiedenis bezien als een „dialectisch proces", d.w.z. een ontwikkeling waarbij iedere stelling noodzakelijk een tegenstelling cprcept. Daaruit komt dan een samenstelling voort die op haar beurt weer een tegenstelling oproept. Voorbeeld: er is een fabriek waar vele arbeiders zijn. De direkteur is de absolute baas en regeert op tirannieke wijze. Als reaktie hierop besluiten een aantal bedrijfsleiders de direkteur aan de kant te zetten en samen bet heft in handen te nemen. Doordat er nu vele bestuurders zijn, ontstaat er een geharrewar van jewelste en het gevolg is dat enkele bedrijfsleiders de macht aan zich trekken door de andere bedijfsleiders buitenspel te zetten, enz.

Hierop is Marx' optimisme gebaseerd dat uit de felle tegenstellingen' die de maatschappij kent uiteindelijk de heilstaat zal ontstaan, waar de tegenstellingen zijn weggenomen, waar iedereen dus gelijk is.

Bij dit alles moeten we goed beseffen hoe het maatschappelijk leven van Marx' tijd er uitzag. Het economisch liberalisme leidde tot enorme concurrentie. Allerlei vindingen werden gedaan cm de prcduktie zo goedkoop mogelijk te houden, zoals de uitvinding van de stoommachine enz.

(De industriële revolutie). Dit alles en' bovendien het zo groot mogelijke winsten willen maken, leiden tot zeer lage lonen, lange werkdagen, kinderarbeid, enz. Van uitkeringen bij ziekte of bij wat voor moeilijke situatie dan oc-k is geen sprake. Dat hierdoor enorme wantoestanden ontstaan (alcoholisme, prostitutie, bittere armoede, ontzettende woontoestanden enz.) zal niemand verbazen. De kerk deed daar veelal nog een schepje boven-op door de aandacht van de mensen af te leiden van hun aardse bestaan, door hun een hemelse gelukzaligheid in het vooruitzicht te stellen. Tegen deze achtergrond is het dat Marx' felle reactie begrepen moet worden.

In dezelfde tijd komt Marx ook in aanraking met de materialistische filosofie van Feuerbach. Deze filosofie kenmerkt zich door de mens centraal te zetten als het hoogste voorwerp dat bestaat. De mens is de basis van alles, ook van de godsdienst. Als de mens het moeilijk heeft, schept hij zichzelf een god die hem het geluk kan brengen. Feuerbach

noemt dit een droomwereld. De mens most niet meer streven naar hemelse zaligheid, maar naar aards geluk. Hiervoor is geen godsdienst nodig, maar wetenschap.

Gewapend met deze bagage, na intussen' nog een aantal jaren journalist te zijn geweest, gaat Marx in 1843 met zijn vrouw naar Parijs. Daar ontmoet hij Proudhon. Marx komt vooral onder de indruk van de stelling van Proudhon dat het privé-bezit de grondoorzaak is van alle sociale kwalen. Als niemand, eigen goederen heeft, is er ook geen sprake van jaloezie of verschil in stand. Begin '45 moet Marx opnieuw verhuizen. De Pruisische regering die zich steeds ergert aan Marx' revolutionaire artikelen, weet de Franse regering over te halen om Marx uit het land te wijzen. Hij vestigt zich dan te Brussel, waar even later ook Engels arriveert. De belangrijkste ontmoeting uit de Parijse tijd is die met Friedrich Engels geweest. Deze brengt Marx de kennis van de economische werkelijkheid bij. Engels' gedachtenwereld komt niet alleen wonderlijk met die van Marx overeen, maar bovendien is hij enorm goed op de hoogte van de economische situatie in Europa.

Nu volgen een aantal jaren van intensieve bestudering van allerlei economen, maar ook gaan Marx en Engels zich bezig houden met het bewust maken van de arbeider. De arbeidersbeweging komt hier en daar al van de grond en Marx en' Engels worden lid van de geheime communistenbond. In 1848 krijgen zij de opdracht om een manifest op te stellen, waarin de grondslagen der partij moeten worden uiteengezet.

„Communistisch Manifest”

Dit Manifest bevat de belangrijkste leerstellingen van Marx:

1. De economische produktie bepaalt het maatschappelijk gebeuren, dus ook de mens. De mens heeft geen ziel, wordt ook niet van boven' bestuurd, maar is geheel afhankelijk van de uiterlijke, economische factoren van het tijdperk waarin hij leeft.

2. De gehele geschiedenis is een geschiedenis van klassenstrijd, met aan de ene kant de heersers en aan de andere kant degenen die overheerst worden’.

3. Deze tegenstelling zal zich toespitsen, totdat door de revolutie de communistische maatschappij zal ontstaan.

Het slot van het Manifest luidt: „De communisten versmaden het, hun inzichten en bedoelingen te verheimelijken. Zij verklaren openlijk, dat hun oogmerken slechts bereikt kunnen worden door de geweldadige omwerping van heel de tot dusver bestaande maatschappelijke orde. Laat 'de heersende klasse beven voor een communistische revolutie. De proletariërs (onderdrukte arbeiders, W.B.) hebben bij haar niets te verliezen clan hun ketenen. Zij hebben een wereld te winnen. Proletariërs aller landen, vereenigt U!” *)

Hoe heeft het Marxisme zich nu in de leep der geschiedenis ontwikkeld? Binnen de arbeidersbeweging openbaren zich twee hoofdstromingen, de gematigden en de radicalen. De gematigden willen de maatschappij hervormen niet door revolutie maar door evolutie. Hierbij zoeken' ze aansluiting bij een bestaande ontwikkeling in verschillende landen.

In Engeland b.v. was vóór 1847 al een reeks wetten die de sociale misstanden moesten opheffen, door het parlement ingevoerd. Hetzelfde gebeurt wat later in Nederland, Frankrijk en Duitsland. Omstreeks 1900 wordt Bernstein da woordvoerder van deze groep door te pleiten voor een herziening van het Marxisme. Immers Marx' opvattingen blijken niet in overeenstemming met de werkelijkheid. De door velen verwachte ineenstorting van het kapitalisme blijft uit. De arbeiders hebben het zelfs veel beter gekregen. Hij wil dan ook samenwerken met de burgerlijke partijen cm de arbeiders toestanden nog verder te verbeteren. (Revisionisme). Deze groep ontwikkelt zich tot de socialisten zoals wij die kennen. Uit deze wat meer praktische instelling stamt ook de idee van de vakbewegingen. Deze hebben immers niet veel aan mooie theorieën, zij moeten hogere lonen en betere wooneri werktoestanden zien te bereiken. De radicalen verenigen zich uiteindelijk co!: in politieke partijen, maar weten toch ook twee revoluties te bewerkstelligen, één in Rusland en één in China.

Het communisme in Rusland In Rusland is het vooral Lenin die het

communisme als atheïstisch ideaal in praktijk brengt. Dit Leninistische marxisme wordt een geloof op zichzelf met als doel de hele wereld te bevrijden' van uitbuiting en godsdienst. liet is dan ook allesomvattend. De grondwet van de Sowjet-Unie van 1936 beschouwt de invoering van het socialisme als geslaagd. Het eigendomsrecht is uitstekend geregeld: de grond-, delfstoffen, wateren, bossen, werkplaatsen, fabrieken, de grote door de staat georganiseerde landbouwondernemingen, de woningen in de steden en de industriële centra zijn eigendom van de staat. De coöperaties (kolchozen), een soort kibboetsen, hebben wel eigendommen. Ieder lid van zo'n coöperatie mag daarover beschikken. In het algemeen is privé-bezit toegestaan van hetgeen men spaart en van huishoudelijke voorwerpen. Dit socialisme is echter nog maar een tussenstation op weg naar het communisme. Daarbij zullen de nog resterende klassenverschillen verdwijnen. De steeds voortschrijdende techniek zal in de behoeften van de leden der maatschappij voorzien. Ieder mens zal de gelegenheid hebben zijn lichamelijke en geestelijke gaven alzijdig te ontwikkelen. Dit , , kan" natuurlijk alleen als er geen tegenstanders van het systeem zijn, vandaar dat deze stelselmatig uitgeroeid worden. Als we dit schrijven, dan weten we dat hot plan om dit in 1983 te bereiken volkomen mislukt is. Misoogst op misoogst, de oppositie tegen de dictatuur wordt steeds groter. Om alléén maar technische oorzaken aan te wijzen als oorzaken hiervoor is onvolledig. We moeten steeds beseffen dat we hier te maken hebben met een atheïstische ideologie, die uitgaat van joede eigenschappen in de mens.

Het communisme in China

Als de communistische dictator Mao-Tse-tung in 1940 zijn boek „Nieuwe Democratie" publiceert, blijkt duidelijk wat hij wil. Hij betoogt daarin dat de „democratische revolutie" in China slechts een deel vormt van de communistische wereldrevolutie. Voordat dit plaats vindt, dient echter eerst alles goed voorbereid te worden. In deze overgangsperiode zal een politiek van bescherming der verdrukten gevoerd moeten worden. De rigoreuze landhervormingen (culturele revolutie) die dit met zich mee brengt, zijn het begin van een moordpartij die vermoedelijk zijn weerga in de geschiedenis niet kent. Elke tegenstander van het systeem wordt uit de weg geruimd. Waar dit alles op uit zal lopen, is moeilijk te voorspellen. Bekende experts zeggen dat China (tenminste degene die zich aan Mao onderwerpt) een hardwerkend man is die een redelijk bestaan heeft.

De communes waarin de bevolking is ondergebracht (hele families onder één dak), lijken goed te functioneren.

Tenslotte....

Het zal ieder duidelijk zijn dat het christelijk geloof het communisme volkomen verwerpt. Als de mens uitmaakt wat goed en kwaad is, is het goede niet te verwachten. We moeten echter wel bedenken dat daarmee de kous niet af is. Bepalen wij zelf niet allemaal van nature dat ons eigen goeddunken belangrijker is dan Gods Woord? In de maatschappij waarin wij leven is het mogelijk God te dienen, dat is waar. Maar daar waar God niet gediend wordt, ontaardt ook onze maatschappij in een egoïstische, op de materie jagende samenleving. Laten we daarom niet zo tevreden zijn met onszelf als we praten over de communist.

W. Büdgen.

*) W. Banning, Karl Marx blz. 37.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen