MAATSCHAPPELIJK WERK

In eerste instantie zul je je misschien afvragen of dit onderwerp wel thuis hoort in een themanummer over gezondheidszorg.

Bij gezondheidszorg denken we meestal alleen aan het lichamelijk welzijn. We willen het hier echter breder zien, n.1. zorg voor het totale menselijk welzijn. Op deze welzijnszorg is de sociale dienstverlening gericht, waarvan maatschappelijk werk een van de vormen is. Onder maatschappelijk werk willen we dan verstaan een beroepsmatige hulpverlening met een eigen methodiek.

Ontwikkeling.

Helpen, dienst aan de naaste, zien we al bij het volk Israël, als opdracht van God. Ook in de eerste Christengemeente merken we de zorg voor eikaars noden, waar de liefde tot God samengaat met liefde tot de naaste; vooral de armenzorg vraagt daar de aandacht. In later eeuwen komen hier de zorg voor zieken en gebrekkigen bij. Bewogenheid met het lot van anderen, liefde tot de naaste, waren hier de drijfveren. De hulpverlening werd vaak door diakonieën of liefdadigheidsinstellingen ter hand genomen.

Door de grote veranderingen in de maatschappij aan het eind van de 19e en in de 20e eeuw, o.a. de industrialisatie met de trek naar de steden en de twee wereldoorlogen, komen heel andere noden naar voren. De werken van liefdadigheid werden' veelal door vrijwilligers uitgevoerd, maar nu ontstaat de behoefte aan beroepskrachten om in allerlei noden te kunnen helpen. Vooral na de tweede wereldoorlog ontwikkelt het beroep maatschappelijk werker zich snel. Vanuit Amerika komen allerlei theorieën en methodieken naar ons land.

Door verhoging van de welvaart en verbetering van de sociale voorzieningen verdwenen veel materiële problemen; maar door het wegvallen van vroeger zulke vanzelfsprekende relaties als familieband, dorps-of buurtgemeenschap, waarin iedereen' met elkaar meeleefde, kwamen heel andere noden naar voren, de noden van het bestaan, waarin men zich vaak alleen voelde staan. Vooral bij deze niet-materiële nood wil maatschappelijk werk helpen.

Wat houdt maatschappelijk werk in?

Uit het bovenstaande zien we, dat maatschappelijk werk een jong beroep is. Het is dus helpen als beroep. De helpers noemen we maatschappelijk werkers als het mannen, of werksters, waar het vrouwen betreft. De geholpenen worden cliënten genoemd. Vroeger werd het werk overwegend door vrouwen gedaan, de laat-

ste jaren zijn er ook veel mannen in werkzaam.

We begrijpen, dat niet alle vormen van helpen tot maatschappelijk werk kunnen worden gerekend. Maatschappelijk werk wil die mensen helpen, die in hun sociale contacten moeilijkheden' ondervinden. Dit kunnen moeilijkheden zijn in het gezin, met de kinderen, op school of op het werk. Het heeft dus steeds te maken met problemen in contacten met medemensen of instanties. De maatschappelijk werker wil samen met de cliënt zoeken naar een oplossing of naar mogelijkheden om beter tegen de problemen opgewassen te zijn. Maatschappelijk werk is geen vrij beroep. Er wordt altijd gewerkt vanuit een bepaalde organisatie. Dit kan een kerkelijke of een humanistische instelling zijn, een burgerlijke gemeente (gemeentelijke soc. dienst) en dergelijke.

Verder kunnen we onderscheid maken tussen het algemeen en het gespecialiseerd maatschappelijk werk. Bij het algemeen maatschappelijk werk kan men terecht voor allerlei moeilijkheden, terwijl het gespecialiseerd maatschappelijk werk, zoals het werk van een medisch opvoedkundig bureau, bureau voor alcoholisme, ongehuwde moederzorg, er voor een bepaald probleem is. Zoals een huisarts zijn patiënt wel eens naar een specialist moet verwijzen, zal een maatschappelijk werker zijn cliënt soms naar een gespecialiseerd bureau verwijzen, zodat deze beter geholpen kan worden. Er kwam op een bureau voor algemeen maatschappelijk werk een echtpaar met hun 17-jarige dochter. Het meisje was in verwachting, zou ongehuwde moeder worden. Zij zaten nu met allerlei vragen: waar moet de bevalling gebeuren, thuis of in een tehuis, kan ze nog voor een half jaar een werkkring krijgen (ze had juist haar mavo-diploma gehaald), enz. Met hen is besproken, dat zij met al deze vragen beter terecht konden bij een bureau voor ongehuwde moederzorg.

De maatschappelijk werker maakt in zijn werk gebruik van methoden en technieken. Hij heeft kennis van menswetenschappen zoals psychologie, pedagogie, sociologie. Het middel waarvan de maatschappelijk werker zich bedient, is het gesprek; hij zal trachten tot een goed contact te komen met de cliënt, zodat een vertrouwensrelatie ontstaat, waarin samen werken aan de problemen mogelijk wordt. Een van de voorwaarden om tot een goede relatie te komen is, dat de cliënt voelt, dat hij geaccepteerd wordt, met zijn probleem. De maatschappelijke werker zal ook de vertrouwelijkheid van hec contact bewaren, hij heeft zijn beroepsgeheim. Mocht het nodig zijn orn een derde te raadplegen, dan gaat dat steeds met toestemming van en in overleg met de cliënt.

In de gesprekken probeert men te onderzoeken, wat de oorzaken van de problemen zijn, om tot een voorlopige visie te komen. Van daaruit wordt samen met de cliënt een plan besproken tot oplossing, of indien een oplossing niet mogelijk is, tot een beter aankunnen van de problemen. We willen dit met een voorbeeld illustreren.

Een maatschappelijk werkster krijgt op haar spreekuur een jonge vrouw, moeder van vijf kinderen. Ze is erg gespannen en ziet er slecht uit. Als ze wat op haar gemak gesteld is, vertelt ze haar verhaal. Af en toe wordt ze onderbroken, doordat haar een vraag gesteld wordt om meer duidelijkheid in de problematiek te krijgen; soms maakt de maatschappelijk werkster een korte samenvatting om na te gaan of ze goed begrijpt wat de cliënt bedoelt. Het blijkt, dat de vrouw niet meer tegen haar gezin is opgewassen, haar huishouding is een puinhoop, de kinderen kan ze niet meer aan. Ook zit ze financieel klem; de huur heeft ze enkele maanden niet betaald en achter de rug van haar man om heeft ze geld, wat voor een toekomstige verhuizing was gespaard, steeds bij kleine beetjes uitgegeven, zodat ze zelf niet weet waaraan. Haar man heeft het ontdekt en is woedend. Het huwelijk, dat toch al niet zo stralend was, dreigt stuk te lopen.

Ze vraagt zich vertwijfeld af, hoe ze zoiets heeft kunnen doen. Ze zou wel van alles willen doen om het weer goed te krijgen, als ze maar wist wat. Met haar wordt besproken of ze meent, dat haar man bereid zal zijn ook te komen praten en of ze hem wil vragen op het spreekuur te komen. De volgende dag is hij er al. Hij geeft zijn visie over de zaak. Uit alles blijkt, dat hij bereid is zich in te zetten om de huwelijksrelatie weer wat beter te krijgen, maar dat hij er weinig verwachting van heeft. Daarna vinden er steeds gesprekken met man cn vrouw ss men plaats, eerst wekelijks, daarna eenmaal per veertien dagen. Daar de vrouw het gevoel heeft

niets meer goed te kunnen doen, alle zelfvertrouwen kwijt is en de huishouding slecht verloopt, is er in overleg met het echtpaar een gezinsverzorgster geplaatst. De vrouw leert haar huishouding wat systematischer aanpakken, werkt zelf heel goed mee, ziet er weer gat in en de aanmoedigingen van de gezinsverzorgster stimuleren haar om haar best te blijven doen. In het gesprek, waarbij de maatschappelijk werkster aanwezig is, durft de vrouw opener te zijn, dan wanneer ze met haar man alleen is; zodoende hoort hij wat er in haar omgaat, welke steun ze van hem verwacht en welke dingen ze hem kwalijk neemt. Ze heeft zich in de steek gelaten gevoeld door hem, maar daar nooit iets van tegen hem gezegd. Hij heeft altijd hard voor zijn gezin gewerkt, veel overuren gemaakt om het financieel beter te krijgen en meent daarmee aan zijn verplichtingen te hebben voldaan. Voor hem was het teleurstellend, clat zijn vrouw het geld zo gemakkelijk uitgaf en hem onwaarheden vertelde. Hij ziet nu in, dat hij ook op een andere manier in zijn gezin nodig is, helpt zijn vrouw door samen de verantwoording voor de uitgaven te dragen, heeft aandacht voor haar en helpt met de opvoeding van de kinderen. Natuurlijk zijn er weken, waarin beiden wat terugvallen, waarin het minder gaat. De maatschappelijk werkster begeleidt hen in deze periode. Als man en vrouw weer perspectief zien en het merkbaar beter gaat, de kinderen rustiger worden en op school betere prestaties leveren, wordt het contact beeindigd.

Dit voorbeeld was een geval dat erg positief verliep, maar er zijn vanzelfsprekend veel gevallen, die minder succesvol zijn. Een van de redenen is, dat de bereidheid en mogelijkheden van de cliënten om mee te werken, vaak ontbreken. Niet altijd hoeft er zo intensief gewerkt te worden. Soms kan men volstaan met het geven van informatie of helpt men door bemiddelen bij andere instanties.

Hoe komen maatschappelijk werkers nu toch aan hun cliënten?

Dit gebeurt op verschillende manieren. Vrijwel alle instellingen voor maatschappelijk werk houden dagelijks spreekuur, waarbij de deur voor ieder die meent hulp nodig te hebben, openstaat, ongeacht leeftijd, godsdienst, e.d. Er komt maar een beperkt aantal mensen spontaan naar het spreekuur. De meesten worden door iemand verwezen. Bij een kerkelijke instelling kan de verwijzer een predikant, ouderling of diaken zijn. Veel verwijzingen komen van artsen, gezinsverzorgingsinstellingen, raad v. d. kinderbescherming, enz.

Als u zelf familie of kennissen naar het maatschappelijk werk wilt verwijzen, mag u rustig eerst gaan overleggen, zonder namen van de betreffende mensen te noemen, of het maatschappelijk werk hier mogelijkheden ziet. U kunt dan ook bespreken, hoe u de mensen met de maatschappelijk werkster in contact kunt brengen.

Ook voor jongeren zijn er mogelijkheden om anderen te helpen. Wie rondkijkt in eigen omgeving, zal vast wel eens een bejaarde ontdekken, voor wie het onderhoud van de tuin bezwaarlijk wordt en die geweldig blij is, als iemand zijn heg knipt. Sommige eenzamen vinden het heerlijk als iemand eens een praatje komt maken. Verder kunnen boodschappen gedaan worden voor zieken of bejaarden. Vaak is het moeilijk voor de eerste keer je diensten aan te bieden. Toch moeten we ons niet laten afschrikken, als we wat gereserveerd ontvangen worden, van weerskanten moeten we aan elkaar wennen. Dring je hulp niet op, als de ander er geen prijs op stelt.

Opleiding tot maatschap pelijk werker.

Er zijn verschillende opleidingsmogelijkheden.

Ie. een' dagopleiding aan een sociale academie — dit is een vorm van hoger beroepsonderwijs. De opleiding duurt vier jaar, waarvan het derde jaar een stage-jaar is, waarin men in de praktijk werkzaam is. Om toegelaten te worden, moet men in het bezit zijn van een VWO HAVO-diploma, de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt en moet door middel van een gesprek of een test geschiktheid voor het beroep gebleken zijn.

2e. een urgentie-opleiding (part-time) aan een sociale academie. Duur vier jaar. De lessen worden het eerste jaar 's avonds gegeven, de volgende jaren heeft men ongeveer twee dagen per week les; vanaf het tweede jaar moet men werkzaam zijn in het maatschap-

pelijk werk. Behalve de leeftijd, men moet 25 jaar of ouder zijn, gelden dezelfde toelatingseisen als voor de dagopleiding. Afwijking van de eisen is soms mogelijk.

3e. opleiding M.S.A. en H.S.A. (middelbare en hogere sociale arbeid).

Het zijn beiden drie-jarige cursussen, waarbij H.S.A. een vervolg is op M.S.A. Men kan deze cursussen naast zijn werk volgen. De H.S.A.-opleiding staat ongeveer gelijk aan een opleiding aan een sociale academie.

Helaas wordt men cle laatste jaren op de sociale academies erg marxistisch beïnvloed. Voor de Bijbel is weinig of geen ruimte. Daarom ben ik erg blij met de plannen tot oprichting van een sociale academie van de Gereformeerde Gezindte, welke men in 1974 hoopt te kunnen verwezenlijken. Met de urgentieopleiding wil men al in februari '74 van start gaan.

Daar de problemen van deze tijd ook onze gezinnen niet voorbij gaan, komt er in onze Gemeenten steeds meer behoefte aan maatschappelijk werk. Het is van groot belang, dat in cle behoefte kan worden voorzien, door het beschikbaar zijn van gediplomeerde beroepskrachten met gelijkgerichte levensbeschouwing.

Je hebt iets kunnen lezen over maatschappelijk werk. Regelmatig wordt men in dit werk geconfronteerd met menselijk leed, gebroken relaties — tussen man en vrouw, ouders en kinderen — gevolgen van de, door de mens moedwillig verbroken relatie met God. Als we daarbij stil staan, zijn we allen schuldig en zullen we ons niet verheffen boven anderen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen