DE BETEKENIS WAN HET LIJDEN

Wat is lijden?

Wat is de betekenis van het lijden? Een vraag die de redaktie mij stelde. Geen eenvoudige vraag is dit. Alleen al het begrip „lijden" is zo samengesteld van aard. Wat is lijden? Er is zoveel verscheidenheid in het leed. Bovendien hangt het ook nog van de mens zelf af. Voor de een is er al veel eerder sprake van lijden clan voor een ander.

We zeggen zo tegen elkaar wel eens: Wat is er toch veel leed in de wereld. En dan knikken we wat. De een denkt clan aan het verre Oosten waar bommen dag aan dag, misschien nog meer nacht aan nacht, onzegbaar veel leed veroorzaken. Een ander ziet voor zich een krantenfoto van een kind uit een van de hongergebieden, dat met een uitgeteerd lichaampje uitgeblust naar de wereld rondom zich ziet. Het is ook niet te zeggen wat zich daar allemaal afspeelt. Wat voor betekenis heeft dat allemaal? Wat is de zin van het lijden kunnen we vragen. Wat is de zin van het lijden van het jongetje uit Hanoi dat niet te troosten is, omdat vader en moeder ineens door een bominslag werden weggenomen?

Dichter bij huis kunnen we het lijden en het leed zien. Ik denk aan de avond dat ik laat Rotterdam binnen kwam en langs het Sophia kinderziekenhuis reed. Veel ramen waren donker. Maar toch verschillende waren nog helder verlicht. En daarachter kinderen, met hevige pijn, roepend om vader en moeder. En rondom die ramen, die verlicht waren; gingen mijn gedachten verder. Ik zag de angstige spanning van zoveel ouders, die de vrolijkheid uit het huis zagen weggaan. Het liefste wat zij hadden moest ijlings naar het ziekenhuis gebracht. Grootouders die met duizend vrezen bezet waren, die niet konden slapen om het kleinkind, achter die verlichte ramen. Spanning, vrees en lijden. Soms hele kleine kinderen nog. Wat is de zin?

Op ziekenzalen, in verpleegtehuizen, in bejaardencentra komen we het tegen: wegeb-

bend leven, afnemende krachten, vrees voor het ergste. We komen tegen de mensen met langzaamverlopende, doch onafwendbare ziekten die hen' aan de steel gebonden houden. Er zijn de mensen met aangeboren verminkingen die altijd op de hulp van anderen zijn aangewezen. Die nooit de plaats in de maatschappij kunnen innemen zoals anderen.

En dan spreek ik maar niet van al dat andere leed. Lijden door miskenning, gegriefd worden door anderen. Lijden door huwelijken clie verbroken worden of waar man en vrouw elkaar niet verstaan. Lijden' door vereenzaming; door smart over kinderen die nooit meer bij ouders komen; door smart over kinderen die niet mee willen. En dan is er in elke stad of dorp een begraafplaats die spreekt van het lijden onder het verdriet over het verlies van ouders of van kinderen, van man of van vrouw. Allemaal leed. We zouden door kunnen gaan. Laten we elkaar voor de vraag stellen: wat is de betekenis van tiet lijden?

De oorsprong van het lijden

Wij leven in een gebroken wereld. De bijbel geeft ons het enige antwoord op de oorsprong van het lijden. Omdat wij met God gebroken hebben is het lijden er. Moeiten, verdriet, pijn, angst en tenslotte de dood. Gods hand schikt het toe. Het is er in verschillende mate. De een krijgt ogenschijnlijk meer dan de ander. De een krijgt alles tegelijk, en een ander gaat fris door het leven. We mogen nooit het verband leggen tussen persoonlijke zonden en de mate van tegenspoeden. Bij de blindgeborene ' vroegen de farizeeën: Rabbi, wie heeft gezondigd, deze of zijn ouders, dat hij blind zou geboren worden? De Heere ' Jezus ontkent het verband tussen de aangeboren blindheid en de persoonlijke zonde. Noch deze noch zijn ouders hebben gezondigd, maar dit is geschied opdat de werken Gods zouden openbaar • komen. De vrienden' van Job zochten eveneens naar een bijzondere zonde in het leven van Job als oorzaak voor het kwaad dat in Jobs leven kwam. Maar zij spraken niet recht van God. We leven in een gebroken' wereld. Wij allen zijn gevallen mensen. Maar de hand Gods schikt in wijsheid het kruis in het leven toe. Hier past ons alleen ootmoed. Wij kunnen het handelen van God niet narekenen. Wie is het clie met zijn Formeerder twist gelijk een potscherf met aarden potscherven?

De betekenis van het lijden ligt in de allereerste plaats in God. Hij doet nooit iets zinloos, al kunnen wij Zijn bedoelingen niet altijd even helder doorzien. Wij kunnen hier veel leren uit artikel 13 van de Nederlandse geloofsbelijdenis. Wij moeten niet curieuselijk onderzoeken de rechtvaardige oordelen Gods, maar deze met alle ootmoed en eerbied aanbidden, ons tevreden houdende, dat wij leerjongens van Christus zijn, om alleen te leren hetgeen Hij ons aanwijst in Zijn Woord.

Waar brengt het lijden ons?

Wel blijft de vraag voor ons persoonlijk over: waar brengt het lijden ons? Wat heeft dat voor invloed, voor vrucht in ons leven? Want dan gaat er iets blijken van de zin van het lijden. Dan kan het lijden van grote betekenis worden.

Calvijn spreekt in de Institutie op verspreide plaatsen hierover. In boek I handelt hij over cle voorzienigheid, en in boek III, hoofdstuk VIII schrijft hij over het kruis als noodzakelijk tot zelfverloochening. En reeds eerder, in boek III, namelijk in Hoofdstuk IV, handelt hij over een tweeërlei uitwerking van de verdrukking in het leven. In paragraaf 32 van dat hoofdstuk zegt hij: hoewel de verworpenen onder cle slagen zuchten, worden zij omdat ze de oorzaak niet overwegen, toch tengevolge van die zorgeloosheid verhard: of omdat ze morren en weerbarstig zijn brengt die razende heftigheid hen' door dwaasheid en dolle drift tot onverstand. De gelovigen echter, cloor Gods roede vermaand, verootmoedigen zich terstond tot het overdenken van hun zonden, en, door vrees en schrik neergeslagen, nemen zij smekend de toevlucht tot het gebed. Tot zover Calvijn. Tweeërlei uitwerking dus. De een verhardt zich, omdat hij de oor - zaak van het lijden niet overweegt. De ander buigt voor God en vlucht met zijn nood tot God. In dat laatste geval heeft het lijden grote betekenis. Gij hebt mij gelouterd door het lijden', gelijk het zilver wordt beproefd. Augustinus zegt in dat verband: Wat gij lijdt tengevolge waarvan ge jammert, dat is medicijn voor u, geen straf; kastijding, geen verdoeming; wijst de roede niet af als ge niet afgewezen wil worden van de erfenis.

Noodzakelijkheid van het lijden

Als we de betekenis van het lijden willen bespreken dan is dat alleen te doen vanuit Bijbels licht. En nu heeft de al eerder genoemde Calvijn op zulk een uitnemende wijze het nut en de noodzaak van het lijden uiteengezet. Wij willen dat maar even, op een summiere wijze, nagaan. Wie daar meer over lezen wil die neme de Institutie ter hand: Boek III, Hoofstuk VIII.

Dat lijden is voor de gelovigen noodzakelijk. Zij immers moeten Christus gelijkvormig worden. En Christus heeft gehoorzaamheid geleerd uit hetgeen Hij heeft geleden. Zo moeten wij ons niet verheffen boven de voorwaarde die aan Christus gesteld werd. Bovendien hebben wij die verdrukkingen nodig omdat wij anders onze krachten overschatten. Dan gaan we betrouwen op het vleea en onze vermogens. Om dit te breken, zo zegt Calvijn, teistert Hij ons of met schande, of armoede, of verlies van dierbaren, of ziekte of andere rampen, tot het dragen waarvan wij verre in staat zijn, zodat we daaronder, voorzover het van ons afhangt, weldra bezwijken. Zo vernederd, leren wij zijn kracht inroepen, die ons alleen onder het gewicht der verdrukkingen doet staande blijven. Hij geeft verdrukkingen en lijden om te oefenen in gehoorzaamheid en lijdzaamheid. Hij geeft altijd zoveel dat wij daardoor niet verwilderen zullen. Dit doet de Heere op verschillende wijzen, namelijk zoveel voor een ieder heilzaam is. En hoewel de hemelse Geneesheer de een zachter behandelt, en de ander rnet scherper middelen geneest, terwijl Hij voor aller gezondheid wil zorgen, laat Hij toch niemand onaangetast voorbijgaan; want Hij weet, dat allen tot de laatste toe ziek zijn. Zo is het lijden voor het besneden hart van rijke betekenis. Ja, zo groot dat het onmisbaar is. Het is een instrument in cle hand Gods tot genezing van de zielekwalen. De zin van het leven ligt alleen in het Koninkrijk Gods. De zin van het lijden is alleen te verstaan in het licht van het aangezicht Gods. De Bijbel zegt het: Ik dank U, Heere, dat Gij toornig op mij geweest zijt en Gij hebt uw toorn afgekeerd. Hij kastijdt een iegelijke zoon die Hij liefheeft.

Draagt elkanders lasten

Dat lijden van zovelen ligt rondom ons.

En nu wil dat niet zeggen dat een ieder hierin een zegen kan zien. Dat het lijden een ieder brengt op de plaats waar God ons zien wil. Dat hebben we hierboven al aangetoond. Toch ook dat lijden wordt door anderen gezien en wordt door anderen meegedragen. OOK dat kan tot zegen zijn, tot nadenken stemmen. Dat kan ons verootmoedigen voor het aangezicht des Heeren, dat Hij ons nog niet zulk een leed gegeven heeft hoewel wij niet beter en niet anders zijn.

En daar is nog iets. Dat is de bewogenheid omtrent de moeiten en het lijden van anderen. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan werd door de Heere Jezus uitgesproken om te doen zien wie onze naaste is. De priester en de leviet gingen in verheven waardigheid de gewonde man voorbij. En nu is er zo vaak de priester en de leviet in ons. Er is zoveel waarvoor we onze ogen sluiten. Het kan een afweerhouding zijn. Het kan ook gemakzucht zijn. En toch staat er: draagt elkanders lasten en vervult alzo de wet van Christus. Dat wil niet zeggen dat we altijd uitkomst kunnen bieden. Soms staan we machteloos tegenover het verdriet of de pijn van anderen. Weet je echter dat gewone belangstelling al zoveel goed kan doen. De vrienden van Job zaten dagen sprakeloos bij hem. Maar ze zaten er.

Belangstelling is wat anders dan misplaatste nieuwsgierigheid. Dat laatste doet meer kwaad dan goed. Nee, belangstelling is veel meer. Dat vraagt verplaatsing in de situatie van een ander. Oog hebben voor hetgeen ze werkelijk nodig hebben. Dan ga je ook niet eindeloos beklagen. Chronisch zieken of invaliden willen niet graag beklaagd worden. Velen onder hen hebben het innerlijk aanvaard. Wat zij nodig hebben is vriendschappelijke hulp in hur bijzondere situatie. Dat kan wel zijn ge woon een gesprek over een onderwerp dat ze interesseert. Maar vooral luisteren. Luisteren is een grote kunst. Hel is een weldaad voor een eenzame, iem. od te ontmoeten die luisteren wil. Aan \de verteld kan worden wat er in de gedachten omgaat. Het is één van de voorwaarden voor een werkelijk gesprek, zo niet de belangrijkste.

Tenslotte, ik ben mij bewust dat niet alle facetten van de betekenis bejproken zijn. Dat kan ook niet in zo'n kort bestek. Daar is bijv. het vraagstu) van

de waarheid rondom het ziekbed. De voorbereiding voor het sterven, door onze oude, reformatorische schrijvers uitvoerig beschreven. En zoveel meer. Maar een ding moet in dit alles centraal staan. En dat is, verbindt het ons aan die God in Wiens hand ons leven ligt. Veel is er te klagen. En toch is er maar één klacht toegestaan. Wat klaagt dan een levend mens? Een ieder klage vanwege zijn zonden.

Veenendaal..

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen