ONTSTAAN VAN HET PAUSELIJKE STELSEL

In dit themanummer over het Rooms-Katholicisme kan enige historische achtergrond niet ontbreken want, ook hier zou kunnen gelden: „In het verleden ligt het heden" of, wat wij nu hebben is de erfenis van het verleden, al dan niet beïnvloed door de tijdsomstandigheden.

De toegemeten ruimte echter dwingt ons er toe om slechts enkele feiten' te releveren. Nadat het Christendom de geschiedenis ingetreden is als Godsdienst, als evangelie van de vrije souvereine Genade Gods die aan de uitverkorenen in Christus en dien gekruisigd geschonken was en tegelijk beloofd werd en gepredikt moest worden aan alle creaturen, leefden cïe eerste Christengemeenten practisch zonder enige organisatie.

Waarom zouden ze instellingen van langen duur hebben daar zij zich als gasten en vreemdelingen op aarde beschouwden, en de grote doorluchtige dag van de wederkomst dos Heeren' aanstaande is? De apostel Paulus heeft zelfs een tijdlang verwacht het bazuingeschal te beleven als hij schrijft: wij die levend overgebleven zijn, zullc-n tezamen met hen (die uit de doden opgestaan zijn) opgenomen worden in de wolken, den Heere tegemoet, in de lucht" (1 Thess. 4 : 17, 1 Kor. 15 : 51).

Na dit praktisch onverschillig staan tegenover de vragen van Kerkinrichting, kunnen we met het voortgaan van de jaren zien dat cle Kerk, uit de heidenen gewonnen, groeit naar vastere vormen.

Het ambt van de voorganger die blijft, wordt belangrijker, terwijl de betekenis van de zendingskrachten — de apostelen — minder wordt. De presbyters (de oudsten, de opzieners) zijn langzamerhand niet meer de dienaars van de souvereine gemeente, maar een kollege dat de toezicht houdt op de gemeente.

Zij worden meer en meer de vaste en invloedrijke vertegenwoordigers van de kerk, hoewel ze oorspronkelijk slechts, geholpen door de diakenen de Godsdienstoefening en de leiding van de gemeente verzorgden. Hun ambt is plaatselijk en zij werden door de gemeente gekozen, in dien verstande dat d.e ambten niet berusten op het goedvinden van de „schare" maar op de wil van God. „De Vader heeft Christus gezonden, Christus de apostelen, de apostelen op hun beurt de opzieners en diakenen". Uit de blijvende „voorzitter" van het kollege van presbyters is clan langzamerhand de ene voorganger van cle gemeente gegroeid, die de naam Episcopos (Bisschop) heeft aangenomen en zich tenslotte boven de presbyters en de gemeente als een monarch heeft verheven.

Ignatius van Antiochië begroet dit monarchistische episcopaat met groot enthousiasme. Hij wordt zelfs één van de eerste vertegenwoordigers hiervan. In zijn brieven, geschreven op weg naar Rome — waar hij als martelaar zal sterven (± 110) — stelt Ignatius dan ook, dat wie hem (de Bisschop) tegenstaat, God tegenstaat. Hij is de vertegenwoordiger en de waarborg van de eenheid van de gemeente; waar de Bisschop is daar is de menigte, evenals waar Christus is, de algemene Kerk gevonden wordt. In dit verband zien we ook voor de eerste maal de uitdrukking „Katholieke Kerk" opduiken.

De bakermat van het eenhoofdige episcopaat ligt in het Oosten en van hieruit zal het ook de gemeente van Rome bemachtigen en daaruit vandaan als 't ware strak-

kere vorm aan gaan nemen en met geheel ander gezag bekleed worden dan erge: anders.

Rome had twee dingen op de andere gemeenten vóór. Het was de hoofdstad, h politieke, sociale en culturele middelpunt van de wereld, en tevens was de gemeen te Rome een belangrijke en grote gemeente geweest, die ook bereid was wanood was, steun te bieden'. Ignatius schreef haar reeds dat zij voorzitster was de liefde.

Hierbij komt nog het argument dat deze gemeente werd beschouwd door twee b langrijke apostelen, Petrus en Paulus, gesticht te zijn. Hierdoor werd Rome al mi of meer tot zetel van de beste traditie gewijd, de mening van Rome werd lang zamerhand een maatstaf voor de Katholieke Kerk.

Regel des geloofs en Kanon gaat de Kerk vanuit Rome ontvangen.

De bisschop van Rome gaat optreden als borg en wachter voor cle overlevering va de opdracht die de Heere aan zijn „Apostelen, de Potestas Evangelii" de ambtsop dracht van de verkondiging van het Evangelie, gegeven had. Deze overlevering lie in Rome direct door tot op Petrus. De lijst van bisschoppen werd heel spoedig gere construeerd en ingevuld met vaste namen, zonder onderbreking tot op de eersten als wiens Vicarus (plaatsbekleder) de regerende bisschop optrad. Sterke persoon lijkheden steunden dit ambt en wisten het de eeuwen door te gebruiken.

Om er enkele te noemen: Victor van Rome (einde 2e eeuw) heeft uit kracht van zij betere traditie de Klein-Aziatischen, die op Johannes steunden, bij de vraag naa de vaststelling van het paasfeest te woord gestaan, en hen in naam van de eenhei geëxcommuniceerd.

Calixtus (begin 3e eeuw) heeft aan de volle ontplooiing van het hiëarchistisch ambtsbegrip gearbeid. Heilig voor hem was alleen het Goddelijk instituut van cl Kerk, die uit ambtsdragers bestaat.

Damasus (± 370). Zijn ambtsperiode is van grote betekenis geweest voor het geza van Rome's bisschop. Hij schijnt zich, met een beroep op Matth. 1G : 8 uit te spreken over cle bisschopszetel te Rome, als over een Apostolische stoel.

De heilige Kerk van Rome zou het primaat verkregen hebben door het Woord des Heeren. „Gij zijt Petrus, en op die Petra zal Ik mijn gemeente bouwen." In cleze tijd beginnen de bisschoppen van Rome hun conclusies te trekken uit dit gegeven.

Zij willen erfgenamen en opvolgers van Petrus zijn in letterlijke zin. Petrus leeft en handelt in en door hen.

Sixtus III (432—440) stelde het heel concreet op een synode die hij in Rome gehouden heeft. Deze synode stond — volgens hem — onder voorzitterschap van de geestelijk en lichamelijk aanwezige Petrus, die aan zijn opvolgers vermaakt heeft wat hij zelf ontving en met wie niemand breken mag. Een niet minder belangrijke factor voor de zetel van Rome gaat meespelen, dat de staat grote macht krijgt in de Kerk.

Wanneer de bisschop van Rome in het Westen steeds meer rechten en gezag krijgt is dit voor een groot deel mede een gevolg van het ingrijpen van de staat.

Deze heeft in de 4e en 5e eeuw het ontstaan van het pausdom mede bevorderd. Totdat, — beïnvloed door het afbrokkelen van het Romeinse rijk — de politieke trots van de Romein samenvloeit met de eerbied voor de „stoel" van Petrus in Rome, waarop Leo I (440—4G1) als een krachtig kerkvorst, naast een' onbeduidend staatshoofd Valentinianus gezeten was.

In hem vinden we de man die met recht de eerste paus genoemd kan worden. Steeds staat Leo I de Apostel Petrus voor ogen. Hij heeft de drie woorden die de Heere Jezus tot Petrus gesproken had, samengevoegd: atth. 16 : 18 „Gij zijt Petrus enz." met daaraan verbonden de belofte aan Petrus, dat zijn geloof niet zal ophouden Lukas 22 : 31 en de opdracht uit Joh. 21 : 15-17 „Weid Mijne Lammeren".

Hier zien we voor de eerste keer de getuigenissen uit Gods Woord samengevoegd, waarop het Pausdom zich tot op de huidige dag zal beroepen. Eerst met de Reformatie (Luther, Calvijn) zal het ware Licht in alle kracht weer over de betekenis van deze Bijbelteksten gaan schijnen.

Hier staat het echter nog aan het begin van zijn ontwikkeling. Het zal vanuit eigen gelederen nog veel bestreden en miskend worden, doch in de loop der eeuwen wordt het Episcopalisme overwonnen door het Pauselijk stelsel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen