Muziek door de eeuwen heen

Dc beroemde duitse dichter Goethe schreef aan een vriend, nadat hij Beethoven had ontmoet: „Zijn talent heeft mij verbaasd doen staan; hij is echter een totaal onbeheerste persoonlijkheid, die weliswaar geen ongelijk heeft, dat hij de wereld verfoeilijk vindt, maar haar daardoor noch voor zichzelf, noch voor anderen genietbaarder maakt". Beethoven zélf schreef: „O, gij mensen, die mij voor vijandig of voor misantroop (mensenhater) houdt of verklaart, welk een onrecht doet gij mij aan; gij kent de verborgen oorzaak niet van hetgeen U aldus overkomt" ')•

Wie was deze eenzame norse man, die zowel op de muziek van zijn tijd als die van na zijn tijd zo'n grote invloed heeft gehad?

Leven

Beethoven werd geboren in Bonn als zoon van Johann van Beethoven, hofmusicus bij de keurvorst-aartsbisschop van Bonn. Op zijn vierde levensjaar bleek Ludwig's ongewone muzikaliteit. Zijn vader gaf hem muziekles en wilde van hem een tweede wonderkind, zoals Mozart, maken. Het gebrekkige onderwijs werd aangevuld door medemusici van zijn vader, die bij de Beethovens aan huis kwamen. Pas later kreeg Ludwig serieus muziekles en' wel van de keurvorstelijke hoforganist Christian Gottlob Neefe.

In 1787 werd Beethoven in de gelegenheid gesteld in Wenen bij Mozart muziek te gaan studeren. Spoedig moest hij echter terug naar Bonn. Zijn moeder, van wie hij erg veel hield, was ernstig ziek geworden en overleed korte tijd later. In 1702 reisde Beethoven opnieuw naar Wenen en nu voorgoed. Daar kreeg hij les van Iiaydn, bij wie hij echter weinig opschoot. - ) Ondertussen verkeerde Beethoven in de kringen van de elite, die hem een warm hart toedroegen en die hem op allerlei manier hebben geholpen. Ook ging Beethoven veel om met Karl Amenda, een jong theoloog, die tevens voortreffelijk amateur-violist was, en met wie hij veel diepzinnige gesprekken voerde. Met zijn medemusici had hij weinig kontakt.

In 1794 volgde een ontmoeting met de keurvorst van Bonn, bij wie hij officieel nog steeds hofmusicus was. Na deze ontmoeting werd zijn salaris echter niet meer uitbetaald. De nu volgende jaren gaf Beethoven veel concerten en maakte hij goede prijzen voor zijn muziek.

In 1800 werd Beethoven een compleet vrij kunstenaar, d.w.z. niet meer in dienst bij iemand als hofmusicus. Hij was de eerste in de muziekgeschiedenis. Om hem in Wenen te houden kreeg hij van de adel een jaarlijkse toelage van ƒ 4000.—. Hij was echter niet verplicht 'hiervoor tegenprestaties te leveren, zodat ook hierdoor zijn vrijheid niet werd beperkt.

Dan volgt een der meest tragische perioden in zijn leven. Beethoven trekt zich terug in Heiligenstaclt, en schrijft in 1802 zijn beroemd geworden „Heiligenstadter Testament", waaruit wij weten dat hij al zes jaar gekweld werd door de ziekte van de doofheid. Hoe hij in uiterste wanhoop schreef, lezen we b.v. in dit „document humain": het was mij niet mogelijk tot de mensen te zeggen: preekt harder, schreeuwt, want ik ben doof. Ach, hoe zou het mogelijk zijn, dat ik de zwakheid van een zintuig bekende, dat bij mij volkomener moest zijn clan bij anderen, een zintuig dat ik eens volkomen had, zo volkomen als weinigen van mijn beroep zeker hebben of gehad hebben. O, ik kan het niet. Vergeeft het mij daarom, wanneer gij mij ziet ontwijken... Dubbel pijn doet mij mijn ongeluk, omdat ik daardoor niet begrepen moet worden". : 5 ) In 1819 was de doofheid van dien aard, dat alle „conversatie" schriftelijk moest geschieden d.m.v. conversatieboekjes. Uit deze boekjes is ons veel duidelijk geworden omtrent aard en gedachtenwereld van deze grote kunstenaar.

In 1812 leerde hij via een gemeenschappelijke vriendin de dichter Goethe kennen. Grote vrienden zijn ze niet geweest. De reaktie van Goethe is reeds genoemd en de beoordeling van Beethoven was ook niet bepaald vriendelijk als hij schrijft: „Goethe heeft meer behagen in de hoflucht dan een dichter betaamt". ') Later zien we Beethoven, een vrijdenker, aanhanger van de uit Frankrijk overgekomen ideeën der republikeinen, zich meer verinnerlijken hetgeen o.a. blijkt uit de diep doorvoelde „Missa Solemnis" en de woorden die hij sprak tot de geestelijke, die bij hem was

aan het sterfbed; „Ik dank u. Gij hebt mij (door uw woorden van heil) troost gebracht!" Op 26 maart 1827 sloot deze musicus voorgoed d.e ogen, zo men zegt, tijdens een hevig onweer. In tegenstelling tot zovelen voor eri na hem kreeg hij een grootse begrafenis waaruit m.i. blijkt dat Beethoven in zijn tijd behoorlijk is begrepen en naar waarde is geschat.

Tijd en inleiding zijn muziek

Beethoven leefde bewust in zijn tijd en is daar ook een vertegenwoordiger van. Zijn tijd werd beheerst door allerlei spanningen, waarvan b.v. de Franse Revolutie een uitvloeisel was.

Beethoven bewonderde deze revolutie. Zij paste bij zijn vrijheidsideaal van de vrije kunstenaar.

In zijn muziek uit deze vrijheid zich doorhet gebruik van steeds vrijere vormen voor

zijn muziekwerken. Ook verwerkte (verklankte) hij buitenmuzikale gegevens tot muziek. Als zodanig is Beethoven de eerste musicus uit de periode van de romantiek. 5)

Men noemt de muziek van Beethoven, die op de grens leefde van de Weense klassieken (1 ) en de romantische componisten wel eens psychische programmamuziek, cl.w.z. dal in zijn muziek vragen over goed en kwaad, licht en donker, zelfs over het wezen van de mens beantwoord worden voor hem of haar die luistert. Zelf zei hij: „Muziek is een hogere openbaring dan filosofie". Vooral in zijn latere werk T ) komen we veel verklankte filosofie tegen.

In het volgende artikel hopen we een bespreking te geven van enkele bekende werken. Tevens gaan we clan in op de klemmende vraag hoe de muziek van een man als Beethoven, die zich niet door de Schrift liet leiden, moet worden gewaardeerd.

1) Heiligenstüdter Testament: persoonlijk getuigenis van Beethoven, dat hij schreef tijdens zijn verblijf in Heiligenstadt om te genezen van zijn doofheid.

2) In het geheim nam hij les bij Johann Schenk, die fouten uit Beethoven's werk haalde, die Haydn had laten zitten.

3) Zie aantekening 1.

4) Dit past niet bij Beethoven's ideaal van de vrije kunstenaar.

5) Stijlperiode in de muziekgeschiedenis (ca. 1810-1910). De romantische kunstenaar wil voor alles zijn gevoel in de muziek tot uiting brengen. De persoonlijkheid komt erg op de voorgrond. De romantische kunstenaar is een vrij kunstenaar. Hij componeert niet meer volgens strenge regels en uit hoofde van zijn beroep als hofmusicus, maar gaat alleen af op inspiratie. Omdat de muziek van de romanticus onlosmakelijk verbonden is met zijn leven is het belangrijk iets van dat leven te weten. Bij een man als Beethoven is dat van veel meer belang dan bij b.v. Bach of Händel.

6) Stijlperiode ir. de muziek (ca. 1750—1810) met als belangrijkste vertegenwoordigers: W. A. Mozart, ]. Haydn en L. van Beethoven (deze laatste echter alleen in zijn beginperiode).

7) Beethovens muziek wordt meestal verdeeld in drie perioden:

1. tot ca. 1800, als leerling van b.v. Haydn.

2. na ca. 1800, waarin hij zijn persoonlijkheid ontv/ikkeld.

3. na ca. 1815, waarin deze ontwikkeling tot volle rijkdom is gekomen en hij vrij is van zijn muzikaal wetmatig verleden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen