Vraaggesprek met Zr. Sonneveld

Grondtrekken van een heidense religie

Het heidendom heeft in Afrika nog miljoenen aanhangers. Op het eerste gezicht lijkt er een bonte veelheid van heidense religies te bestaan. Toch kunnen we, bij alle verschillen naar stam en streek, wel overeenkomstige grondtrekken aanwijzen. Dr. J. C. Gilhuis noemt er in zijn boek „Over wonderen gesproken" een drietal: de verbondenheid met de natuur, de stam en de doelen of voorouders. Deze drie grondtrekker: zijn bijna altijd gelijktijdig aanwezig: „Het heidense denker is zowel natuurrelig e, als stamreligie, en niet minder ook voorouder-religie."

Een heiden weet zich onlosmakelijk verbonden met de natuur, die hij beheerst weet door goden; geesten en krachten. Zijn enige hoop om zich tegenover deze dreigende machten af te schermen ligt in het nauwgezet volgen van de stamnormen. Deze adat, het geheel van stamgewoonten en stamopvattingen, is richtinggevend voor zijn denken en handelen. Van een persoonlijke mening, een eigen overtuiging is in feite bij de heiden geen sprake. Zoals cle stam verordent, zó denkt hij.

Tot die stam behoren ook de doden', die onzichtbaar deel blijven uitmaken van de gemeenschap. Zij dreigen met ziekte en dcod, wanneer de stamzeden niet nauwgezet in acht worden genomen.

Ook in het Egedde-gebied stuiten wij op de genoemde grondtrekken. In het vorige gesprek kwam reeds het doden van pasgeboren kinderen ter sprake (stamnorm), om een kwade geest (voorouders, natuur) te bevredigen, die de dood had veroorzaakt van de moeder. In dit interview geeft Zr. Sonneveld nog wat meer informatie over de gedachtenwereld van dit volk, dat nog veer het overgrote deel in duisternis leeft. Het is informatie die geen aanspraak markt op volledigheid. Over het Egedde-gebied is vrijwel niets gepubliceerd, zodat terugvallen op publikaties voor dit onderwerp is uitgesloten. Geleidelijk aan krijgen cle zendingsarbeiders een scherper beeld van de heidense religie in deze streek van Nigeria. Soms moet dat beeld weer flink worden herzien. „Steeds kom ie nieuwe dingen tegen, waarvan je zegt: Hoe zit dat nu? Dat heb ik voorheen heel anders gezien", aldus een spontane reaktie van Zr. Sonneveld tijdens ons vraaggesprek.

Ohé

Kent men in hst Egedde-gebied, een soort oppergod?

Ja, dat is C'né. Van hem wordt verteld dat hij de allerhoogste god is, die de hemel en de aarde geschapen heeft én de mens. Na de schepping heeft de men.; echter een overtreding begaan. C'hé heeft zich daarop teruggetrokken. Hij wil niets meer met de mensen te maken hebben. Hij is er nog v/él en staat beven alles. Zijn naam worclt ook aangeroepen, maar Ohé is „te ver weg" cm zich met cle mensen in te laten. Men zegt dat bij de offeranden eerst tot Ohé wordt gebeden en dat dan pas de andere goden aan de beurt komen. Dat weet ik echter niet zeker, cm dat ik nog nooit zo'n offerdienst heb bijgewoond.

Het geheel roept zeer vervaagde herinneringen op aan hetgeen Gods Woord zegt over schepping en zondeval. Is er in Egedde ook sprake van een zondvloed-verhaal, zoals je dat bij vele primitieve volken vindt?

Dc Egedde's kennen inderdaad verhalen over een grote ramp die in een' ver verleden heeft plaats gevonden, maar daarin gaat het niet over een grote watervloed, doch over een wereldbrand.

Deju. - ju's

In „Paulus" lezen we vaak over de juju's, die grote invloed hebben op het doen en laten van cle mensen in Egedde. Kunt U daarover iets zeggen.

Deze iu-ju.'s — je spreekt hei. uit als „ajoedjoe" — zijn een soort persoonlijke goden, die de mensen' ook wel in hun hulzen hebben. Het zijn dingen, die gezien worden als dragers van bijzonder krachten.

Is er een overheersende soort ju-ju?

Ja, in heel veel gevallen is het een boom. Het is heel moeilijk om te weten te komen hoe de mensen zelf over hun ju-ju den-

kon. Wanneer je in die richting een vraag stelt, zeggen de jongeren: „Dat is de juju-boom". Vraag je dan verder: „Maar wat is er dan met die boom", clan luidt het antwoord: „Baar woont de ju-ju in". Kennelijk ervaart men zo'n boom als bezield. Je vindt onder deze bomen vaak een klein afdakje, waaronder offers kunnen worden neergelegd. Soms liggen er cck wat stenen, staat er een pot of is er een kleine waterput.

De offerdiensten van Akpang

Kent men in hei Egedde-gebied, het raadplegen vc.v, de voorcudergcesten in moeilijke situaties om tot een bepaalde uitspraak te komen?

Ja, dat komt voor. Zo'n uitspraak geldt dan voor de , re hele ..clan", cl.w.z. een deel van de stam, die een bepaalde gemeenschap vormt. Hoe dat - precies in zijn werk gaat, kan ik niet zeg"en. Het is heel moeilijk om over dit punt betrouwbare gegevens te verkrijgen. De Egeclde's die christen zijn geworden en over voldoende ontwikkeling beschikken cm dit gebeuren goed te beschrijven, willen over dit onderwerp meestal niet spreken. Zij zien het als een vorm van bijgeloof en afgoderij van hun ouders en voorouders, die voor hen heeft afgedaan.

Kent men ook offeranden bij andere gelegenheden?

Een voorname plaats wordt ingenomen door de offeranden voor Akpang, de god van cle vruchtbaarheid. Met name wanneer de yam-oogst gereed is om te worden binnengehaald. Per gemeenschap moet dan in de eerste dagen van september een offer worden gebracht. Voor die tijd mag men beslist niet van de nieuwe oogst eten.

Is er sprake van een bloedig offer?

Ja, er wordt een geit, een kip of iets dergelijks geslacht.

Kunt U iels over de ceremonie zeggen, die hieraan verbonden is?

Een paar dagen voor het plaatsvinden van de offerande, wordt dit in de gemeenschap rondgeroepen. Iedereen moet clan de „compound", het gemeenschapserf schoon ma-

ken. Ook de weg naar de offerplaats wordt schoongekapt, zodat er ruim baan is. Op de morgen van de betreffende dag, wordt opnieuw rond geroepen, dat het offer zal worden gebracht. Er wordt dan ook bijgezegd, dat iedereen binnen moet blijven. De mensen mogen de processie, die naar de offerplaats gaat, niet zien.

Wie vormen die processie?

Je hebt in zo'n gemeenschap de „members van Akpang", leden van Akpang clus. Deze aan de godheid toegewijde Egedde's behoren als regel tot de ouderen. Ik heb proberen uit te vinden of er ook een priester bij is. Ze zeggen van niet, maar dat kan ik nog moeilijk aannemen. Waar geofferd wordt, moet uiteraard een offeraar, een priester zijn.

Krijgen de christenen in zo'n dorp geen moeilijkheden, wanneer ze zich niet aan de voorschriften houden: het erf schoonmaken, niet op de weg komen, wanneer de proccessie voorbij gaat?

Zij die wel de naam van christen dragen, maar achter hun huis nog een ju-ju hebben, zouden zeer beslist moeilijkheden krijgen. Zouden zij de processie ontmoeten op weg naar de offerplaats, dan worden ze neergeslagen. De leden van Akpang slaan dan zo lang totdat zo iemand belooft een geit te zullen betalen

Reïncarnatie

Is er nog iets over de heidense religie in Egedde, dat U nog niet hebt genoemd?

We hebben nog niet gesproken over de reïncarnatie-gedachte, die er ook sterk leeft. Men gelooft in de mogelijkheid dat een overledene na zijn dood in de gedaanten van een ander kan terugkeren. Het bewijs voor zo'n vermoeden heeft men, als men bij een kind bepaalde trekken herkent: „O, maar clat is zijn grootvader". Het schijnt ook voor te komen dat aan het kind verteld wordt: Jij bent die en die. Je bent nu weer bij ons teruggekeerd. Je hebt vroeger dit of dat daar verborgen. Dan moet zo'n kind gaan zoeken......

En vindt het dan 't voorwerp ook?

Ja, die uitspraak klopt altijd. Dat i3 een stuk magie (toverkunst). Zo'n situatie wordt b.v. beschreven in het bosk van Chinua Achebe: , , Things fall apart", dat is uitgegeven bij I-Ieineman Educational Bocks in Londen (African Writers Series nr. 1). Het rpeelt bij de Ibo's. Zr. van Rossum en ik hebben dit verhaal beiden gelezen. We vonden dat er heel veel in voorkomt, clat je ook in ons gebied aantreft.

Het zaad wordt gestrooid

Beheerst de duisternis van de demonen vele Egedde's, hier en daar breekt ook het

licht dcor van het Evangelie, dat wordt gepredikt, verteld en doorverteld. Overtuigde christenen die hun ju-ju's hebben weggedaan worden in hun dorp op de proef gesteld, vooral wanneer er ziekte in het gezin optreedt. Dan komen de ouderen er op aandringen cm toch vooral offers te brengen. Zij weten precies te zeggen wat de oorzaak van de ziekte is. Soms wordt hun betoog neg versterkt door de raadpleging van de waarzegger, die deze oudsten heeft geinfcrmeerd ever de achtergronden van de z'ekte. Zo probeert satan verloren terrein te herwinnen......

Op de zendingspost wordt het zaad gestrooid. Elke dag is er een morgen-en avendwijding met alle werkers en patiënten van de kliniek. Dan wordt een bijbelgedeelte gelezen en een korte verklaring gegeven. Verder onderwijst zendeling Commeling op de bijbelschcol een kleine groep mannen uit d.e dorpen, die in hun gemeenschappen de bijbelverhalen vertellen. Met de gezinnen van k'nderen, die in de Kliniek of het weeshuis werden opgenomen, worden kontakten onderhouden. Ook via de buitenklinieken wordt er geëvangeliseerd. Op zondag zijn er kerkdiensten en zondagscholen. Predikt het Evangelie aan alle creaturen Over dit zendingswerk praten we even door met Zr. Sonneveld.

Sluit U zich bij het gesprek over Gods Woord aan bij iets wat de Egedde's bekend is?

Wanneer je in voluit heidense dorpen komt, biedt het verhaal van Ohé een aanknopingspunt. We proberen heel eenvoudig duidelijk te maken, dat de Schepper van hemel en aarde niet ver weg is, maar Zich heeft geopenbaard in Zijn Woord.

Is de stamadat ook van betekenis in dit verband?

Zeer beslist. Voor zover wij nu weten is er heel weinig schuldbesef. Het is een stamnorm, dat iets pas zoncl'g is, wanneer een ander het ziet. Er zijn in de Egedde-samenleving veel geboden, die naar strekking overeenkomen met de tien geboden 1 : niet stelen, niet echtbreken. Maar je zondigt pas, wanneer een ander je betrapt. Een Egedde vindt diefstal b.v. niet zo erg. Als niemand het te weten komt, is het immers geen overtreding......

U bedient zich steeds van het Engels, de voertaal in Nigeria. Verstaan de mensen dat?

Nee, zo'n toespraak moet door een Egedde-tolk worden vertaald. De taal vormt een grote barrière, omdat het een bijzonder moeilijk te leren toontaal is. Elk woord kan op vier verschillende toonhoogten worden uitgesproken en heeft daarmee ook vier verschillende betekenissen. Die toon is hét prcbleem. Het is van het grootste belang, dat Gods Woord wordt vertaald in het Egedde. De bevolking verstaat, zoals gezegd, in het algemeen van het Engels weinig of niets. En al spreken een aantal Egedde's wel Engels, het blijft voor hen toch een heel vreemde taal.

Hoewel de zending reeds vele jaren in deze streek werkzaam is, moet de tijd van de bearbeiding met behulp van de bijbelin-de-eigen-taal nog komen.

Wordt er aan deze vertaling gewerkt?

Ja, in ons gebied werkt een Amerikaans echtpaar van de bekende Wicliff Bible translators. Zij zijn begonnen om de taal op schrift te brengen. Er zijn enkele proefvertalingen van cle Bijbel: kleine gedeelten. Het eerste grammaticaboekje moet nog komen. Vervolgens moet worden nagegaan of de inhoud daarvan juist en werkelijk geschikt is. Daarna kan een begin gemaakt worden met de vertaling van de Schrift.

Zo wordt in een gebied, waar het heidendom nog overheersend is, het zaad van het Evangelie uitgestrooid. Werpt uw brood uit op het water en gij zult het vinden na vele dagen, lezen we in het Woord van God. Dat gebeurt in Nigeria, mede door onze zendingspost. Soms lijkt het of er iets van vruchten zichtbaar wordt, in veel gevallen zien de zendingsarbeiders die nog niet.

Maar zij mogen door Gods genade hun werk voortzetten vanuit de overtuiging, die Zr. Sonneveld aan het' slot van ons gesprek onder woorden bracht: „Weet u, ik geloof zeer beslist, dat daar waar Gods Woord gebracht wordt, ook zegen zal zijn". De macht van het heidendom is in Nigeria nog niet geheel gebroken. Maar: wanneer de Heere werkt, wie zal dan kunnen keren? Laat daarom onder ons het gebed vermenigvuldigd mogen worden voor het Egedde-volk, opdat velen mogen komen tot Hem, die de wens is aller heidenen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen