„Het boek Jona" door Maarten Luther

„Om te voeden en te sterken, te vertroosten en toe te rusten"

Het is niet gemakkelijk een „ingeleid" boek in te lelden. Het komt ongeveer op hetzelfde neer een geopende vergadering te openen. Omdat het echter een boek is, wat men misschien niet zo gemakkelijk koopt, terwijl het toch een indringende en aktuele boodschap brengt, loont het alleszins de moeite de aandacht erop te vestigen.

„Het beek Jona" is een uitlegging van het gelijknamige bijbelboek, door Luther ter hand genomen om zoals hij zelf schrijft „de harten te voeden en te sterken, te vertroosten en toe te rusten om niet vanwege deze dagelijkse strijd vermoeid en moedeloos te worden". Heen en weer geslingerd door d.e gebeurtenissen tijdens de Boerenoorlog was de bestudering van het boek Jona voor hem een rustpunt, waaruit hij nieuwe moed en kracht zou vinden voor de prediking van het geloof. Maar bovendien het doorgeven van het Woord van God als enige juiste antwoord aan de strijende partijen' in deze oorlog.

Wat was nu de Boerenoorlog? Drs. K. Exalto, die het boek heeft vertaald en van een inleiding voorzien laat het aan de lezer over uit te zoeken wat precies de Boerenoorlog was. Een schets van de sociale toestanden in die tijd was het boek zeker ten goede gekomen. Daarom eerst een zo kort mogelijk overzicht van de sociale situatie.

Rond 1500 begon Europa te ontwaken uit de Middeleeuwen. Voor het streng ascetische (de verachting van het aardse leven) zien we in deze tijd de zucht naar schoner leven komen. De tweede belangrijke verandering betreft de leken, die onder het drukkend gezag van de kerk maar leken waren gebleven en in de Reformatie de noodzaak ontdekten van de persoonlijke ontmoeting met de Schrift en de zekerheid van het persoonlijk geloof. Ten derde maakt de gerichtheid op het bestaande plaats voor hot streven naar vooruitgang en vermeerdering van het bezit, gestimuleerd door de opbloei van de handel.

Het ontwakend individualisme tastte de grondtoon van de sociale verhoudingen aan, namelijk de ondergeschiktheid van de ene mens aan de andere.' Drang naar vrijheid kwam boven. Het duidelijkst was dit natuurlijk in handel en beroep, maar ook in de landbouw bracht de drang van het kapitalisme nieuwe opvattingen.

In het ene land gingen de veranderingen sneller dan in het andere. Hier werd de boer verlost van de herendiensten, horigheid en lijfeigenschap en werd hij pachter of dagloner, maar elders kwam nog erger slavernij. In ons land werden in 1515 door Karei V maatregelen afgekondigd die de vrijheid van personen en grond bevorderden'. In Duitsland liep het anders. Er kwam een nieuwe vorm van onvrijheid. Hoofdoorzaak hiervan waren de macht en de ruwheid van de adel, waartegen de landvorsten niet op durfden te treden. Bo-

vendien bleven cle economische ontwikkelingen hier achter. Andere bestaansmiddelen waren er niet. De boeren waren aan de genade of ongenade van de gronclheren overgeleverd. En het werd ongenade. Op de „Rittergüter" werden' de herendiensten verscherpt, de willekeur werd nog groter. De verdrukking nam toe, vooral ten westen van cle Elbe. Zo werd het 1525. Op het platteland snakte men naar verbetering. Eindelijk barstte de bom. De boeren kwamen in opstand. Plunderend en brandstichtend trokken ze cle adellijke burchten langs.

Met felle publikaties reageert Luther op de situat'e. Aanvankelijk is hij de geestelijke leidsman van de boeren. Hij spreekt de boeren kalmerend toe en kritiseert cle vorsten. Wanneer de boeren echter toch cle weg van het geweld nemen en ontzettende wreedheden begaan wijst hij de vorsten later ook weer op hun plicht als overheid Hij erkende de redelijkheid van cle boerenzaak, maar niet door geweld en wraak moest het doel bereikt worden. „Want een christen moet niet alleen barmhartig zijn, hij moet ook allerlei dingen verdragen en lijden, laat staan, dat hij iemand zou slaan of doden of zich zou wreken". Hij had de vaste overtuiging dat wanneer Gods Woord zuiver wordt gepredikt, de sociale problemen op de juiste wijze worden opgelost. Zo haalt hij zich de haat van beide partijen op de hals, want hij legde dezelfde maatstaf aan voor boeren èn vorsten. In mei 1525 worden de boeren vernietigend verslagen; van beide zijden wordt bloedig en wreed opgetreden.

Naast dit alleo moest Luther nog strijd voeren tegen de „Scharmer", onder leiding van Münzer. Deze was veel radicaler dan Luther. Hij koppelde godsdienstige motieven aan politiek-scciale; Luther wilde de wereldse zaken streng gescheiden houden van de godsdienstige.

De prediking van Luther had ongetwijfeld sociale en politieke gevolgen, maar nimmer was het een „drijfveer tot revolutie". De oorzaken van de Boerenoorlog waren allang voor het optreden van Luther aanwezig.

Toch volgt onvermijdelijk de vraag hoe onze houd'ng in sociale verdrukking en nood dan moet zijn. Geeft het boek Jona antwoord op deze vraag? Het komt ons misschien vreemd voor, dat Luther in deze situatie juist dit boek ter hancl neemt. Zowel voor zijn persoonlijke strijd (hij wordt van drie kanten aangevallen), als voor de landelijke chaos bestudeert hij het boek Jona. In zijn inleiding zegt hij: „Het boek Jona houdt ons voor: le. Wat het geloof is, 2e. Een machtig wonderteken van Gods Goedheid. 3e. Troost voor predikers. Hij leert hen niet te wanhopen aan cle vruchten van de prediking", ook al schijnt het ergste aan te breken.

In deze barre omstandigheden komt het Woerd van God niet als een oproep tot revolutie, maar tot geloof. Jona vlucht voor de prediking, maar hem overkomt erger: de zee en de vis. „Ook zien we hier dat aan cle mens, die niet om Gods wil een beetje lijden wil, inplaats daarvan iets overkomt wat veel erger is" (I, 3). Vragen naar de wil van God, dat : s de weg. „De oorzaak, waarom dit beschreven staat is, dat wij zouden leren, dat wij niets mogen ondernemen als cr niet een woord of een bevel van God voor is". (III, l-3a) Daarom moest ook de eerste aanval op Kanaan mislukken.

Hoe vaak zijn we geneigd in tegenslag en verdrukking het eigen heft in handen te nemen. God geeft uitkomst op het gebed. „Vandaar, dat Jona op hetzelfde moment dat hij begon te roepen reeds overwinnaar was. En ook u moet clat leren, en clan dóen. Laat toch niet moedeloos uw hoofcl hangen, vlucht niet, houdt stand, klim uit boven uzelf. Dan zult ge ervaren dat waar is wat hier staat (II, 2), dat de Heere antwoordt, wanneer ge uit de nood tot Hem roept." Tot de HEERE moet ge gaan, tot de HEERE en tot niemand anders! „De genen die zich verlaten op ijdelheid, doen dat tevergeefs, zij laten d.e barmhartigheid varen." (II, 8) „Gods goedertierenheid; welke echter ook cle ónze is, want zij wordt ons aangeboden, beloofd en voor ogen gesteld". „En verder, Jona heeft met deze woorden er niet weinig van langs gegeven alle dwaze werkheiligen en huichelaars, die cp hun werken vertrouwen inplaats van op Gods genade. Aangezien zij niet weten wat geloof is, zijn ook zij nog nooit werkelijk in de nood geweest; daardoor hebben zij noo't geleerd waarvoor het geloof nodig is en hoezeer goede werken falen." (II, 8)

In het voorgaande is iets gezegd over „Het boek Jona", wat direkt met de boerenopstand te maken heeft. Wat het boek echter kenmerkt is niet het accent op cle sociale problematiek, maar cp de kern van het evangelie. De boodschap van vergeving en genade en van rechtvaardiging door het geloof alleen. Dat was het antwoord van Luther op de onrust van zijn dagen. Bestudering van de Schrift en luisteren

naar Gods Evangelie. Het werk is dan ook in de eerste plaats pastoraal. Duidelijk wil hij nog eens zeggen, wat de boodschap van Gods Woord is, zoals hij die gepredikt heeft. Een boodschap van vergeving en genade, wanneer u zich tot God bekeert. Niet een boodschap van sociale revolutie.

Alleen in het Woord is de rust te vinden. „Zulk een geloof hebben wij namelijk nodig, dat niet er aan twijfelt: God wil niet alleen anderen maar ook mij genadig zijn! Alleen zulk een geloof is een waar en levend geloofd. Zij is een grote, rijke en zeldzame gave van de Heilige Geest" (blz. 69).

Het Woord., dat zult gij laten staan, en niets daarbij verzinnen'. De Heer gaat in cle strijd vooraan: zijn Geest doet overwinnen.

Het boek brengt, ook voor onze tijd, een actuele boodschap. Het is het lezen meer clan waard. Cek de overzichtelijke inleiding van Drs. Exalto is zeer verhelderend. Puntsgewijs geeft hij daarin aan wat de vier motieven voor het schrijven van het boek waren. Daarnaast noemt hij zeven bijzonderheden van Luther's exegese in , , Het boek Jona". Dit boek van Luther is uitgegeven bij N.V. Buyten & Schipperheyn te Amsterdam. De paperback telt 152 blz. Tegenover de titelpagina is een foto geplaatst van het bekende standbeeld van Luther uit Worrns. Prijs ƒ 10, —.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen