Over de grenzen

Wie vanuit Sao Paulo ongeveer zeshonderd kilometer landinwaarts trekt naar de Parana, één der 22 bondsstaten van Brazilië, vindt bij Ponta Grossa drie nederlandse nederzettingen.

Hier bevinden zich de gemeenten van de nederlandse Igreja Evangélica Reformada no Brasil. Deze gemeenten staan in kerkelijke correspondentie met de Gereformeerde en Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland. Zij hebben — in samenwerking met de gereformeerde kerken in Nederland — twee predikanten uitgezonden die werkzaam zijn als gastpredikanten binnen de presbyteriaanse kerk van Brazilië. Een van deze predikanten, Ds. P. Gilhuis, is werkzaam in het Zuid-Westen van de staat Parana, niet ver van de argentijnse grens.

Omdat hij thans in ons land is met verlof, kon ik met hem een gesprek hebben over het protestantisme in Brazilië.

Dominee, Brazilië staat, momenteel nogal in de belangstelling. Met name de braziliaanse bisschop Dom Helder Camara verwijt. de regering niets te doen aan de sociale misstanden waaronder zovele inwoners gebukt gaan.

Inderdaad bereikten deze berichten ons in het binnenland. Omdat Dom Helder Camara een spreekverbod heeft, voornamelijk vla de verslagen van zijn conferenties in het buitenland (die wél mochten verschijnen in de braziliaanse kranten). Brazilië is een land met grote tegenstellingen. Enerzijds b.v. het arme binnenland van het noordoosten, anderzijds moderne architectuur en betrekkelijke welvaart in de grote steden.

Uit ervaring kan ik alleen spreken over het gebied waar wij werkzaam zijn. De Parana, en de andere zuidelijke staten, zijn bevolkt door emigranten uit de hele wereld. Behalve enkele kleine nederlandse nederzettingen, zijn er door de eeuwen heen kolonisten binnengekomen uit Portugal (de oorspronkelijke colon'zadores), later uit Duitsland en veel andere europese staten en sinds 1900 ook uit Azië (vooral japanners). Daarnaast is er een grote trek uit noordelijke staten, dus functioneert onze streek tevens als intern migratiegebied. De sociale toestanden zijn hier iets beter, vandaar de trek uit het noorden. In deze staten heerst schrijnende armoede. Door de ontbossing en het op grote schaal optreden van erosie levert de grond bijna niets meer op. Het inkomen van een landarbeider ligt dan ook, in vergelijking met Nederland, op ƒ 1, 50 per dag. In ons gebied is dat nog altijd een ƒ 6, 50 per dag.

Velen hebben er dan ook graag een landverhuizing van 2000 kilometer voor over. Deze trek geschiedt vaak met het hele gezin en hun schamele bezittingen op een open vrachtwagen. U begrijpt dat. deze mensen bijna niets hebben als ze aankomen. De diakonie probeert vaak te helpen met kleding.

Kunt U iets vertellen over de godsdienstige stromingen en de verhouding van de bevolking t.a.v. de protestantse kerk?

Volgens de statistieken is in Brazilië 96% van ..e bevolking Rocms-Katholiek, 15% spirit'st en 5% protestant. Hieruit blijkt dat velen zowel rooms-katholiek zijn — vaak alleen omdat ze zo gedoopt zijn — en ook op de een of andere manier met het spiritisme te maken' hebben.

In het spiritisme zijn twee stromingen te onderscheiden. Een wat meer intellectuele stroming, vooral georiënteerd op de geschriften van Allan Kardec, de franse spiritist. In de beleving spelen buitenaardse krachten en geesten van overledenen een grote rol. Men belegt zelfs wetenschappelijke congressen, waarbij ook de regering zich laat vertegenwoordigen. Daarnaast is er de primitievere stroming, het zogenaamde Umbanda-splritisme, dat zich uit als een syncretistische volksreligie. Een mooi voorbeeld is hiervan het despaeho: een geschenk clat je onderweg meermalen tegenkomt, dat door iemand op een kruispunt van wegen wordt gelegd als offergave om de geesten gunstig te stemmen of om een bepaalde wens te verkrijgen. De Braziliaan is over het algemeen sterk

religieus ingesteld. Als je hem een heiden noemt zal dat beslist als een belediging worden' ervaren.

Het protestantisme valt uiteen in Pinksterkerken — ongeveer */* van alle protestanten — en daarnaast Congregational.'sten, Methodisten, Presbyterianen, Baptisten etc. De houding t.a.v. het protestantisme is zeer welwillend. Vooral in een migratiegebied, waar veel sociale verbanden zijn losgeslagen, staat de bevolking veel opener ten aanzien van de kerk.

Vooral bij speciale diensten is de belangstelling van niet-protestanten vrij groot.

Belegt U clan speciale evangelisatiediensten?

Neen, maar bijvoorbeeld bij doopdiensten of de kerkdiensten op de chr. feestdagen. Nog niet zo langgeleden zou een ex-priester iets komen vertellen over zijn bekering. We hebben toen enkele avonden diensten belegd en hebben dit door middel van een geluidswagen bekend gemaakt. Het resultaat was dat er op verschillende avonden honderden belangstellenden waren.

Ook het gesprek over het geloof, de levensvragen waar ieder mee worstelt, is veel opener! Je kunt de mensen gemakkelijk bereiken. Zolang dit nog zo is moeten we als het ware de tijd uitkopen! Dit religieus besef heeft natuurlijk ook zijn schaduwzijden, want omgekeerd zijn de mensen ook gemakkelijker te bereiken cloor andere geestelijke stromingen en dwaalleer. Toch mogen we dit alles als een Zegen van de Heere ervaren.

Heeft de Presbyteriaanse kerk contacten met de R.K. Kerk?

Incidenteel zijn die er wel eens, maar kerkelijk niet. Vooral na het tweede Vaticaanse concilie is de houding van de priesters veel loyaler geworden. Soms komt het voor dat iemand die protestant wordt in z'n familie en werkkring moeilijkheden krijgt, maar dat wordt gelukkig steeds minder.

Ds. Hegger schreef in een artikel over Brazilië dat het protestantisme uitgehold dreigt te worden door vrijzinnigheid. Ervaart U dat ook zo?

In onze omgeving beslist niet! Wel is er, naar ik meen omstreeks 1967, een soort zuivering geweest binnen cle theologische opleiding van de Presbyteriaanse kerk. Ik blijf het echter jammer vinden dat juist deze mensen, die zich zo nauw betrokken wisten bij de sociale vraagstukken van dit land, toen in de kerk op het tweede plan raakten. Het is immers ook steeds voor ons de opdracht dat Bijbels geloof en' sociale gerechtigheid een eenheid gaan vormen.

Verblijdend is het dat je hiervan binnen de rooms-katholieke kerk duidelijke voorbeelden ziet.

Bedoelt U dan het werk van Dom Helder Camara?

Ja, bijvoorbeeld. Al had men in Brazilië wel eens het idee dat hij wel erg veel op reis was. Ook kreeg hij in het buitenland soms een soort martelaars aureool, wat hem in Brazilië niet in dank werd afgenomen cloor de meesten. Maar stellig heeft zijn optreden in het buitenland in Brazilië heel wat losgemaakt.

Ik denk ook aan de basis-gemeenschapperi die in de R.K. Kerk op sommige plaatsen zijn ontstaan en die zich daadwerkelijk bez!g houden met bijbelstudie, evangelisatie, gebed en — als daar aanleiding toe is, ook met sociale actie.

Kunt U iets vertellen over uw plaatselijke gemeente?

Onze gemeente omvat een achttal kerkjes. Soms vinden de kerkdiensten in de open lucht plaats, onder een soort luifel die gemaakt wordt vanaf een woning of een gebouwtje. Vanzelfsprekend kan ik niet iedere zondag op al deze plaatsen preken. Meestal wordt het één maal per maand in iedere kerk. Verder gaan de ouderlingen en ook gewone gemeenteleden voor in de

dienst. De prediking is heel eenvoudig. Maar het functioneert allemaal goed.

Belangrijk is ook dat de hele gemeente „onderricht" krijgt op de zondagsschool. Iedere zondagmiddag wordt er onderwezen in verschillende klassen: voor kinderen, jonge mensen', maar ook voor volwassenen. Deze samenkomsten worden evengoed bezocht als de kerkdiensten, die gehouden worden op zondag-, woensdag-en soms ook zaterdagavond.

De aanwezigen worden altijd geteld in de zondagsschool. Ook het aantal bijbels! Een christen heeft immers altijd een bijbel bij zich!

Zoveel mogelijk bezoek ik alle mensen die met de kerk in aanraking komen en natuurlijk ook de nieuw komende migranten. Je bent als predikant altijd weer dankbaar voor de mogelijkheden die er zijn om de mensen met het evangelie in aanraking te brengen. En daarnaast stemt het je wel eens droevig als je merkt hce weinig verbetering er ontstaat in de sociale omstandigheden.

In welke vorm zou het westen volgens U bij kunnen dragen aan de ontwikkeling van arme landen?

Naar mijn mening niet alleen' door een gift af te staan voor het zendingswerk, hoe nodig dat op zichzelf ook is. Ook een extra bijdrage voor het ontwikkelingswerk lost het probleem niet op.

Alleen een daadwerkelijke bijdrage door de mensen in de derde wereld de mogelijkheden te geven zich te ontwikkelen en een bestaanszekerheid te geven door b.v. afname van prcdukten tegen eerlijker prijzen. Het veranderen van de handelsvoorwaarden die er voor deze produkten bestaan houdt in dat in het westen het nationaal inkomen zal dalen. Een versobering van de levensstandaard is clan ook de consequentie van deze oplossing. Het valt mij op als je in Holland bent dat er door middel van reclame e.d. steeds meer behoeften worden geschapen die er beslist niet mogen zijn zolang mijn „naaste" nauwelijks te eten heeft.

Dominee, in dit verband nog een slotvraag. Kunt U merken dat de mensen zich wel graag willen ontwikkelen?

Jazeker. In ons clorp met 15.000 inwoners zijn slechts een klein aantal basisscholen en 1 school die je met de hollandse MAVO zou kunnen vergelijken. Toch zijn er velen die 's avonds studeren, terwijl ze een lange dagtaak hebben en een zesdaagse werkweek. Daar komt nog bij dat er 's winters geen verwarming is en ze geen geld hebben' om een winterjas te kopen. Je merkt het ook in het kerkelijk jeugdwerk, waar soms op een districtsbijeenkomst in anderhalve dag zes onderwerpen worden behandeld en waar dan nog geanimeerd over gediscussiëerd wordt ook!

Helaas zijn de afstanden te ver en de kosten te hocg om de jongelui hier meer bij te betrekken.

Dominee en mevrouw Gilhuis, hartelijk dank voor de gastvrijheid en het toegestane vraaggesprek. Namens de redactie van ons jeugdblad wens ik u veel sterkte wanneer U bij leven en welzijn begin van dit jaar weer naar Brazilië hoopt te vertrekken'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen