Bijbel en wetenschap (2)

In ons vorige artikel schreven we iets over Het Woord. Nu willen wij de ontwikkelingsgang nagaan van de wetenschap. De huidige wetenschap heeft haar voorgeschienenis gehad. Het is deze voorgeschiedenis, of zo men wil de worsteling tussen geloof en weten, die wij zullen volgen; zij het summier.

Invloed op alle levensterreinen

De Middeleeuwen (± 500—± 1500) zijn niet weg te denken uit de geschiedenis van Europa. Wij willen ermee beginnen. In de Middeleeuwen had de kerk alle invloed op alle levensterreinen. Zij beheerste de wetenschap, meer nog de wijsbegeerte. De filosofie (wijsbegeerte) omvatte alle takken. van wetenschap, die nu zijn uitgegroeid tot zelfstandige wetenschappen. Filosofie was eigenlijk, in die tijd wetenschap. En deze wetenschap werd bedreven vanuit en richting gegeven door de kerk, door de theologie. Zo komt men dan tot de uitspraak, die in de Middeleeuwen zeker gold: de filosofie (wetenschap) is de dienstmaagd van de theologie (kerk).

Samenvattend, kunnen we zeggen, dat alle levensuitingen in de Middeleeuwen overkoepeld waren door de theologie. Men kan ook zeggen: door de kerk.

De Kerk en Aristoteles

De kerk beschikte over een machtig instrument, dat heel goed in haar theologie paste; dat zij heel goed. in. haar dogmatiek kon. gebruiken.

Dat machtige instrument is de filosofie van Aristoteles 1 ). Hiermee hield de kerk de wetenschap in haar ban. Niet alleen zijn redeneermethode, maar ook zijn gedachten over God, de aarde, over de mens en het heelal hadden deze heiden een grote plaats in. de christelijke leer gegeven.

De Middeleeuwer had zijn gedachten overgenomen. Het Aristotelische wereldbeeld vond grote ingang in de Middeleeuwen. De aarde stond in het middelpunt van het heelal. Zij, de aarde was in rust. Zij draaide dus niet. Om de aarde heen lagen een aantal „sferen", schillen, bollen. De hemel is eindig, heeft een plafond. Zie de illustratie bij dit artikel. Verder is het belangrijk te weten, dat alle bewegingen rechtlijnig waren. Dit lijkt wat vreemd, maar men dacht, dat er in die dingen iets zat dat altijd naar rust zocht. Die rust vonden de dingen op de aarde, het middelpunt van het heelal. Alles wat viel, ging in een rechte lijn op dat middelpunt af.

Er zou hier veel en veel meer over te schrijven zijn, maar het moet nu duidelijk zijn, dat de kerk haar aandacht in deze stellingen leverde, maar ook Aristoteles. Wie een aanval richtte op Aristoteles, viel ook de kerk aan. Dat was revolutie in de ogen van de middeleeuwer. De middeleeuwer hield van rust, van het onveranderlijke. In cle Middeleeuwen was het zo, als een professor een lichaam ontleedde met zijn. studenten, dan dacht hij er niet aan om iets aan te wijzen. Hij las uit een boek en de leerlingen moesten de onderdelen op de tekeningen aanwijzen. Of het klopte met de werkelijkheid? Men toetste de waarheid van het voorgelezene gewoon niet aan de werkelijkheid.

Ik kan niet in weinig woorden beschrijven, hoe hemelsbreed het levensgevoel van de middeleeuwer van ons, rusteloze westerse mensen afstaat.

Schetsmatig weergegeven Aristotelisch wereldbeeld.

De aarde is de geheel weergegeven cirkel. Hierin het element water. De sferen zijn verder gemakshalve half getekend.

1. lucht, 2. vuur, 3. maan, 4. mercurius, 5. venus, 6, zon, 7, mars, 8, jupiter, 9. saturnus, 10, vaste sterren.

Galileï en zijn verrekijker

Het is niet allemaal zo gebleven. Men ging twijfelen aan de waarheid van de beweringen van Aristoteles.

De tijden veranderden.

Men ging wel de werkelijkheid bestuderen. Zo is onder andere heel bekend geworden een zekere Galileï. Hij ontwierp zelfs een soort verrekijker, waarmee hij de sterren bestudeerde. Hij kwam tot de adembenemende ontdekking, dat de beweringen van Aristoteles over de hemellichamen helemaal niet klopten met wat hij zag.

Galileï gaf ruchtbaarheid aan zijn ontdekkingen.

Dergelijke stellingen betekenden revolutie. De mensen wisten niet meer wat zij ervan denken moesten. De kerkelijke autoriteiten kwamen er aan te pas en het slot van het liedje was, dat Galileï de gevangenis in moest. Natuurlijk had men hiervoor zijn argumenten. Het is echter in het verband van dit artikel niet nodig er dieper op in te gaan.

Dat men in die dagen enorm ondersteboven was, getuigt wel het feit, dat naar aanleiding van het gedrag van Galileï een monnik een preek hield over Hand. 1 : 11: Gij Galileïsche mannen; wat staat gij en ziet op naar de hemel." Met andere woorden: et is verboden voor de christen met sterrekijkers de hemellichamen waar te nemen en. te bestuderen.

Galileï was het echter niet alleen die een omwenteling heeft bewerkstelligd.

De volgende keer zullen we zien, wie daartoe ook bijdroeg.

1) Gr. wijsgeer en vermaard geleerde (384-322); geb. te Stagirus; leerling van andere Gr. denker Plato; stichtte zelf Lyceum te Athene, waar hij dertien jaar doceerde.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen