Wat doen we met de vrijheid?

11 juni 1944: KF' bevrijdt 54 gevangenen uit het huis van bewaring in Arnhem. Tot drie maal toe was een poging om verzetsmensen uit deze gevangenis te halen, mislukt. De vierde keer, midden op de dag nog wel, lukt het. De KP van elf man heeft een lijst van politieke gevangenen opgesteld. Allen horen, de sleutels knarsen. Allen. verwachten het ergste: op dit ongewone middaguur dat kan alleen maar executie betekenen! — En dan, snel maar duidelijk: „Mensen, jullie zijn vrij, vrij!" Verbazing, verwondering, blijdschap, dankbaarheid! In groepjes van vier gaat men naar buiten, zo snel mogelijk richting station.

Een kwartier later gieren de overvalwagens.

Eigenlijk moet je iets dergelijks meegemaakt hebben, om te beseffen wat vrijheid betekent. Toch willen ook wij ingaan op deze vraag, die door het Nationale Comité ter herdenking van onze bevrijding, nu 25 jaar geleden, gesteld is. In de vraag zit iets uitdagends, iets prikkelends; tegelijkertijd kan de beantwoording een stukje bezinning opleveren.

Vrijheid is een eigenaardig iets. Het wóórd vrijheid wordt van alle kanten geroemd en aangeprezen. De vraag is echter of men wel steeds weet, waar men het over heeft. Het blijft b.v. een hardnekkig misverstand vrijheid op te vatten als ongebondenheid. Deze twee begrippen hebben totaal niets met elkaar te maken. Een ieder die de weg inslaat van vrijheid in de zin van ongebondenheid, zal eenmaal een doodlopende weg blijken te bewandelen.

Vooral wij als jongeren weten moeilijk de vrijheid op de rechte waarde te schatten. Politieke vrijheid althans wordt door ons even vanzelfsprekend geaccepteerd als de lucht die we inademen. We zien in die vrijheid iets heel normaals, iets waarop we zonder meer recht hebben. Als we echter, ook als jongeren, nog enig historisch besei hebben, gaan we ons wél realiseren dat vrijheid niet zo gewoon is, als we menen. Eij veel jongeren, is dit historisch besef echter geheel verdwenen mét veel andere waarden, waardoor het begrijpelijk wordt dat velen, ongeremd meedoen met vele vrijheidsuitingen, vrijheidsuitspattingen van onze tijd. We mogen niet in farizeïstische hoogmoed boven, onze eigen tijd. gaan. staan, maar enkele verschijnselen moeten we toch wel kritisch onder de loep nemen. Daar heb je b.v. de Damslapers, sinds enkele jaren, in onze hoofdstad een vertrouwd beeld tijdens de zomermaanden. Deze jon-

geren lijken zo vrij als een vogeltje, ze doen tenminste alleen waar zij zin in hebben, zonder zich aan enige conventie of regels van algemeen gedrag te houden. En dat uitgerekend op en. bij een monument, waaraan veel Nederlanders zoveel bittere herinneringen hebben, omdat het immers herinnert aan jaren van onderdrukking en geweld. Ook aan de wijze waarop alles wat met sex te maken heeft gepropageerd en gestimuleerd wordt, is duidelijk merkbaar dat we in een maatschappij leven waarin blijkbaar alles mag of althans oogluikend toegelaten wordt. Verdovende middelen zijn bij de wet nog wel verboden, maar de vloedgolf lijkt toch niet meer te stuiten. Als studenten hun eisen niet spoedig genoeg ingewilligd zien, bezetten ze heel eenvoudig een universitair centrum om daarmee hun macht aan te tonen En als het middelbare scholieren niet zint, pakken ze rustig hun tas en gaan in de aula zitten.

Dat de vrijheid een voorrecht is, een grote gave, zal door een oudere generatie, die door één, misschien zelfs twee wereldoorlogen is doorgegaan, gemakkelijker beaamd worden. De Duitse bezetting is levende werkelijkheid voor hen geweest. Zij weten nog af van het „verboden voor Joden"; zij kunnen zich de straffe censuur op de pers nog levendig herinneren; de razzia's zijn niet uit hun geheugen te verbannen; de concentratiekampen hebben een niet uit te wissen stempel gezet, als zij het al overleefden; de doffe dreun van de Duitse soldatenlaars klinkt hun nog in de oren. De onvrijheid van het totalitaire systeem! En toen:5 mei 1945 vrij, eindelijk vrij!

De dichter Bloem zegt in een gedicht:

Dit beleefd, te hebben, dit heellijfs uit te Mogen spreken, ieder ontwaken weer te Weten: heen. is, en nu voorgoed, de welhaast Duldloze knechtschap —

Waard is het, vijf jaren gesmacht te hebben,

Nu opstanding, dan weer gelaten, en niet Eén van de ongeborenen zal de vrijheid Ooit zo beseffen.

Een diepe dankbaarheid spreekt uit dit gedicht en een groot respect voor de vrijheid. De dichter vond het 5 jaar onderdrukking waard, om de vrijheid weer helemaal nieuw en intens te kunnen beleven. Het wordt echter wel de hoogste tijd om te gaan vaststellen, hoe de bijbel over het woord vrijheid spreekt. Wanneer we nl. een antwoord willen geven op de vraag, wat we met de vrijheid doen, zal dit antwoord een bijbelse fundering niet kunnen missen. Vrijheid is niet gelijk te schakelen met ongebondenheid, zagen we reeds eerder. Voor we het weten is de vrijheid dan ontaard, in. de chaos. Het moderne denken heeft de mens wel mondig en vrij verklaard, maar dat maakt hem nog niet gelukkiger. Heeft de Franse filosoof J. P. Sartre met gezegd, dat de mens „gedoemd is om vrij te zijn"? Vrijheid is dan voor de mens een noodlot!

Het bijbels begrip vrijheid is hier mijlen ver van verwijderd. Brillenburg Wurth merkt op: „Volgens de Bijbel is de mens vrij, voorzover hij zich voor God beschikbaar stelt en zich onderwerpt aan zijn wet, die liefde voor God en voor zijn naaste van hem vraagt". Het lijkt vreemd, de wet met de vrijheid te verbinden, maar dat is juist het geheim van het ware christelijke leven. De wet die God in Zijn goedheid gaf is juist de omheining, waarbinnen de mens in vrijheid mag leven. De wet wordt een keurslijf wanneer we haar gaan losmaken van. God., de Gever van de wet. Wettische vroomheid wil buiten de ganse genade van Christus om heil bewerken. Zo kan de wet de mens tot slaaf maken, evenals de zonde dat doet. Door waarachtige, levensvernieuwende genade mag Gods kind ervaren, dat hij is vrijgekocht van de zonde. Hij is aan het juk van. de zonde niet langer onderworpen. Maar, kan men opwerpen, hij is gekocht! Een slaaf werd ook gekocht. Dus toch niet vrij? Luther vat het zó kort, kernachtig en. paradoxaal samen: „Een christen is in vrijheid heer van alle dingen en niemands onderdaan; een christen is in dienstbaarheid knecht van alle dingen en ieders onderdaan". Het geheim van deze paradox wordt ontraadseld in Paulus' woorden: „Want daar ik van allen vrij was, heb ik mijzelven allen dienstbaar gemaakt, opdat ik er meer zou winnen".

Van hieruit wordt het pas zinvol, dacht ik, op de reeds in de titel gestelde vraag in te gaan. Wat doen we met de vrijheid? Luther stond aan het begin van zijn reformatorisch optreden in wezen voor dezelfde vraag. Hij heeft met alle kracht op Christus gewezen. In Hem en gebonden aan Hem is alleen vrijheid, liefde, vrede, zaligheid. Laten deze wérkelijkheden ons dan biddend uitdrijven om achter het geheim van déze vrijheid te komen. Om van daaruit geïnspireerd als christen door het leven te mogen gaan, die zijn licht niet onder een korenmaat verborgen houdt.

Dan zullen we óók geen slaaf worden van wat onze moderne, gestroomlijnde consumptie-maatschappij ons aanbiedt. Dat is

heel veel. Er wordt in 't algemeen behoorlijk. verdiend. We kunnen (bijna) alles aanschaffen waar we zin in hebben. Het is heel moeilijk om. dan tegen de stroom van de tijd in te gaan. We zijn immers zo gesteld op comfort! We kunnen echter slaaf van onze auto, van onze vaatwasmachine worden. Dan staan we niet meer boven deze dode materie, maar heeft het bezit óns in zijn greep. Bij de jongelui ónder de 20 is het anders, maar toch weer eender: de bromfiets, de sport bv. kan zo benauwend veel beslag leggen op ons denken, dat we eerder slaaf dan heer zijn.

We moeten voorts als „heer over alle dingen" optreden in de maatschappij. We schamen ons als Ger. Gem. jongeren — ook als ouderen — nog wel eens voor ons standpunt. Om niet weggehoond, uitgelachen of op z'n minst kritisch bekeken te worden, zwijgen, we dan maar. Daar is echter in het geheel geen reden voor. Maar argumenteer nooit met wapens van eigen fabrikaat, laat slechts het Wóórd spreken. Er ligt dan nog een ruim arbeidsveld voor ons braak, zeker ook in maatschappelijk en politiek opzicht. Doe, om. concreet te worden, niet mee met demonstraties, langzaam-aan-akties of sit-downstakingen die er op uit zijn. het van. boven gegeven, gezag te ondermijnen; ga niet mee op de weg naar de chaos die een. modern, onbijbels vrijheidsbegrip je opdringt.

Wees echter ook. waakzaam waar de genadegift van. de vrijheid door mensen beknot of onmogelijk gemaakt wordt, veraf Oi! dichtbij. En protesteer, maar doe het waardig. Voor mij is een. stampvolle Nieuwe Kerk in Delft, waar een jaar geleden Ds. Wurmbrand sprak, echt indrukwekkender dan een Maagdenhuisbezetting.

Vrijheid: een gave en een opgave! Vijfentwintig jaar geleden bevrijd. Laten we diep en stil dankbaar zijn. Laten we echter ook even diep beseffen dat God ons in Nederland die vrijheid niet voor niets gegeven heeft. We moeten er mee aan het werk. Als christen. Het is de hoogste tijd.

Discussiev ragen:

1. Je hoort wel eens zeggen: „Een mens heeft geen rechten". Heeft de mens dan wel recht op vrijheid?

2. Ga eens na, op welke wijzen onze vrijheid in de Tweede Wereldoorlog beknot werd?

3. Ga aan de hand van één of meer boeken van Ds. Wurmbrand eens na, in welke opzichten de mensen achter het IJzeren Gordijn en in het bijzonder de Oosteuropese christenen van hun vrijheid beroofd zijn.

4. Op welke manieren zie je de vrijheid in onze samenleving misbruikt worden?

5. Ben je het met de opmerking in dit artikel eens, dat je slaaf kunt worden van je eigen bezittingen?

6. Vrijheid en vrije tijd hebben wel iets met elkaar te maken. Welke vormen zie je om je vrije tijd overeenkomstig Gods Woord te besteden?

7. Wat is hét kenmerkend verschil tussen de moderne vrijheiclsgedachte (de mens is mondig) én de christelijke vrijheid?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen