Vraaggesprek met een oud-verzetsman

Bezinning op de oorlog 1940—1945 brengt ons ook bij het verzet. Naamloos velen waagden hun leven in de strijd tegen de waandenkbeelden en de tirannie van Hitier. Naamloos velen hebben de bevrijding niet meegemaakt. Maar gelukkig zijn er ook velen geweest, die de vrijheid weer mochten. zien.

Eén. van deze naamlozen — een verzetsman. uit eigen, kring wilde ons iets vertellen over het verzet, zoals hij dit heeft meegemaakt.

Het ontstaan

Kunt u iets vertellen over het ontstaan van hei: verzet in het algemeen?

Dat wil ik graag proberen. Kort na de capitulatie hield. Seyss-Inouart. de door Hitier benoemde rijkscommissaris, een soort „troonrede" in de Ridderzaal, symbool van de democratie. Veel mensen zeiden. toen: Het valt best mee. We mochten rustig ons eigen, leven blijven leiden. Het nationaal-socialisme zou niet worden opgedrongen. Het tegendeel bleek spoedig. De N.S.B.-ers begonnen in hun krantje „Volk en. Vaderland" te schelden op de Koningin. Duitse maatregelen bleven niet uit. Eerst moesten, cle portretten van de koninklijke familie verdwijnen. Daarna de straatnamen, die aan het Oranjehuis herinnerden. Het Wilhelmus werd verboden. Luisteren naar de Engelse zender, de stem van de vrijheid, was streng verboden. Onze kranten. moesten, schrijven wat door cle Duitsers werd. gedicteerd. Het „Duitsland, wint op alle fronten." werd voorpaginanieuws. Toen begon, het eerste verzet te ontwaken En het groeide al maar door!

Onze jongens die een bepaalde leeftijd hadden, moesten in de Arbeidsdienst. Ik was nummer één op het dorp, die daarvoor in aanmerking kwam. Gelukkig kon ik nog een jaar uitstel krijgen wegens m'n studie. Toen ik daarna werd opgeroepen voor de arbeidsinzet - tewerkstelling in Duitsland - en de eerste razzia's kwamen, werd het tijd om onder te duiken.

Langzamerhand drong het niet alleen tot de kerkelijke leiders, maar in alle geledingen van de bevolking door hoe gevaarlijk he'; nationaal-socialisme en. de Duitse propaganda was. Men begon illegale krantjes te drukken zoals „Trouw", „Vrij Nederland", „Het Parool" enz. Dat was gevaarlijk! Het verraad loerde aan. alle zijden! In maart 1941 werden de eerste Nederlanders doodgeschoten, om. hun. aandeel in het verzet. Het was Jan Campert, die toen het ontroerende gedicht „De achttien doden" schreef. De eerste regels zijn:

Eer. cel is maar twee meter lang en nauw tioee meter breed, wel kleiner nog is het stuk grond dat ik nu nog niet loeet, maar waar ik naamloos rusten zal, mijn makkers bovendien, wij waren achttien in getal, geen zal den avond zien.

De Jodenvervolging begon en er kwamen hoe langer hoe meer onderduikers. Voor de onderduikers moesten er distributiekaarten komen. De gezinnen die achterbleven hadden hulp nodig.

Dit groeide uit tot de L.O.: Landelijke Organisatie voor Onderduikers. Mevrouw Kuiper-Rietberg (Tante Riek), Ds. Slomp (Frits de Zwerver) en pater Lodewijk zijn

mensen, die enorm veel. gedaan hebben cp dil: terrein. Ook de naam van Gerrit van der Veen moet ik noemen. Hij was een meester in het vervalsen, van. persoonsbewijzen.

Doordat de Duitsers dit groeiend verzet met bloed smoorden, kwam het gewapend verzet op gang. De Landelijke Knokploeg (L.K.P.) ontstond. Het begon met overvallen op distributiekantoren, om bonkaarten te bemachtigen. Bevolkingsregisters liet men verdwijnen. Daarna volgden de gevangenissen.

Johannes Post leidde de overval op de Weteringschans, waarin vele gevangenen zaten, die cp hun doodvonnis wachtten. Om u te laten zien, dat deze mannen niet op een avontuurtje uit waren, maar alleen vochten, uit besef van hun roeping vertel ik u, dat ze vóór ze aan de overval begonnen, zij eerst tot God baden om zijn. hulp. Daarna gaven zij elkaar de hand. Helaas werd. ook deze overval verraden.

Daarna ging het hard tegen hard. Er kwam totaal verzet. Fabrieken gingen dicht. Men staakte. Hoewel de S.S. dit verzet bloedig de kop indrukte, hét verzet kon men niet breken.

Dit is slechts in grote lijnen het ontstaan van hel: verzet. Het verhaal kan met talloze voorbeelden langer gemaakt worden. Je kunt er in allerlei boeken over lezen.

Lid van een verzetsgroep

Hoe kwam u in aanraking met het verzet? De bestaande verzetsgroep in mijn omgeving was door verraad opgerold. De leider was gegrepen en is nooit meer teruggekomen. De Duitsers vonden een arsenaal met wapens en munitie. Nog meer leden van. de groep werden gevangen genomen. Iedereen dook onder. Je kon nooit weten of er tijdens de verhoren namen genoemd waren.

Na geruime tijd zochten de overgebleven leden van cle groep elkaar weer op. Besloten werd om de opengevallen plaatsen weer aan. te vullen.

Op een dag kwam een verzetsman bij me. Hij vroeg of ik wilde helpen bij de oprichting van een contra-spionage-dienst. We hadden allemaal schuilnamen. Mijn. kontaktman luisterde naar de naam Flip II. Zelf heette ik vanaf die dag Henk.

In het begin van cle oorlog ben ik anderhalf jaar ondergedoken geweest. Op een clag kwam. er een. overvalwagen met Grüne Polizei het erf van de boer, waar wij zaten, oprijden. We konden op het nippertje ontsnappen. Later hoorde ik, dat we verraden waren door een paar N.S.B.-ers, die bij de Duitsers in een goed blaadje wilden komen. Vanaf die clag is het verzet in mij feller gegroeid. Eerst tegen het laffe verraad, toen tegen de beknotting van de vrijheid. cp elk gebied.

Wisten uw ouders dat u in het verzet zat en hoe stonden ze er tegenover?

Ze begrepen wel wat ik deed, maar het juiste wisten ze niet. Gelukkig hebben ze er nooit naar gevraagd. Ik wist me gesteund door hun gebed en hun houding.

Contra-spionage - wapendropping

Waaruvc bestond de taak van uw groep?

Een belangrijke taak was de contra-spionage. Dit was het verzamelen van gegevens over Duitse troepenbewegingen, bewaking, munitiedepots, marsrichting e.a. Deze berichten kwamen niet alleen uit mijn woonplaats, maar ook uit de omliggende dorpen via koeriersters. De berichten moest ik doorgeven aan Flip II. Nadat ze gesorteerd waren, werden de belangrijkste berichten doorgeseind naar Londen.

Het is misschien wel interessant te vertellen, dat een van cle mensen waarvan ik regelmatig gegevens kreeg, een Duitser was. Deze militair kwam nog al eens bij ons thuis, omdat hij zo graag bij het orgel zong. Als hij kwam, werd hij door ons op een nette manier uitgehoord.

Onze groep heeft ook. overvallen uitgevoerd op een distributiekantoor, piloten geholpen om te vluchten, een „zwarte" boer een biggetje afhandig gemaakt en dan waren er de wapendroppings.

Hoe vond zo'n dropping plaats?

De wapens die werden afgeworpen, waren nodig voor de L.K.P. Daarom werden ze vanuit Engeland naar Nederland gevlogen. We moesten net zo lang wachten tot door Radio Oranje een bepaalde slagzin werd omgeroepen b.v.: De kruik gaat zo lang te water tot ze breekt. Via de radio was van te voren aan Londen reeds het droppingterrein doorgegeven. We konden nu aan het werk. 's Avonds gingen we op de fiets naar het terrein, natuurlijk heel voorzichtig. Ieder had een stengun met twee houders met patronen. Op de vier hoeken van het veld zaten een paar jongens die met lichten moesten seinen, als het vliegtuig overkwam. Fiip II en ik moesten op wacht staan en waarschuwen als er verraad dreigde. Zo was het hele veld omgeven met wachtposten.

De dropping zou plaats vinden tussen tien en twee uur 's nachts. Er waren op de avond

die ik bedoel veel Duitse jagers in de lucht. We vreesden dat de dropping niet door zou. kunnen gaan.

Het vliegtuig kwam pas tegen twee uur. Het was een zware Lancaster bommenwerper. Eerst vloog het toestel over het terrein. Toen cirkelde het rond. Boven het veld. kwamen de containers aan parachutes naar beneden. Zo vlug we konden, verzamelden we de containers. Ze werden op een boerenwagen geladen. Om vooral geen geluid te maken, hadden we lappen om de paardehoeven gedaan. We reden naar een schaapskooi, waar de containers onder mest werden, begraven.

Daarna kwam het bevel: Dekken jongens! En we doken veertien dagen onder.

Gelukkig hadden de Duitsers niets gemerkt. Na veertien dagen gingen we zo voorzichtig mogelijk naar de schaapskooi terug. Daar werden de wapens schoongemaakt. Vervolgens werden ze naar de verzetsgroepen in de omgeving vervoerd. Het leuke was, dat in de containers ook altijd chocolade en sigaretten zaten.

Het was een erg gevaarlijk werk! Op de Veluwe is eens een hele verzetsgroep bij een wapendropping overvallen. Niemand is er teruggekomen. Allemaal verraden!

De bundeling van de verzetsorganisaties

Kunt u nog iets over andere groepen vertellen?

Er was dus de L.O.„ de L.K.P. en de R.V.V. of Raad van Verzet.

In deze groepen, was iedereen gelijk. Er was rang noch stand. Ook het verschil in geloof speelde geen rol. We vochten voor een en hetzelfde doel: een vrij Nederland. In cle zomer van 1944 zijn er hier drie parachutisten afgesprongen. Zij slaagden erin bij de verzetsgroepen te komen. Zij kwamen om de drie organisaties te bundelen tot één geheel: de Binnenlandse Strijdkrachten (B.S.) Prins Bernhard was daarvan. kommandant. De B.S. was gehoorzaamheid verschuldigd aan Londen. Via cle radio kwamen de opdrachten.

Was er ook nog op een andere manier kontakt met Londen dan via de radio? In het begin van de oorlog werden er nog wel berichten, overgebracht door Engelandvaarders. Later ging alles via de ardio.

Jodenvervolging

Hoe stond ons volk tegenover de Joden? De Joden, wisten, heel goed. wat er met hen gebeuren, zou. Dat schrijft Anne Franck ook in haar dagboek. Niet voor niets waren er zoveel Joden uit Duitsland gevlucht toen Hitier aan cle regering kwam.

De Nederlanders hebben in het algemeen v/el gedaan wat ze konden. Ook van de kansels is er geprotesteerd. Maar u moet niet vergeten, dat de mensen vaak hun deuren dichthielden voor de Joden door de grote angst voor cle gevolgen. Het was veel riskanter om een Jood in huis te hebben. dan. een onderduiker.

Waarschijnlijk hebben veel mensen in het begin niet beseft welke gevaren de Joden bedreigden. En toen de verhalen over de concentratiekampen loskwamen, was het eigenlijk al te laat. Toen waren er uit ons land al 110.000 Joodse medeburgers weggevoerd. Slechts 6000 daarvan kwamen terug!

Het recht van opstand

Was het verzet in de oorlog naar uw mening op Bijbelse gronden geoorloofd?

Ik kan daar gerust „ja" op antwoorden, hoewel ik niet direct een tekst zou kunnen noemen. Als we echter het boek Richteren nemen, dan is dat wel een verzetsboek bij uitnemendheid. En dan denk ik ook aan de tachtigjarige oorlog en aan Willem van Oranje, die goed en bloed opgeofferd heeft.

Het was een verzet tegen de straf die God ons opgelegd had, maar het was verzet tegen het nazisme en tegen het anti-christelijke van deze leer. Ik dacht dat het onze plicht was ons daartegen te verzetten.

Hoe zou het komen dat velen in eigen kring een passieve houding innamen?

Ja, velen hebben een passieve houding ingenomen. Gelukkig zijn er ook ontelbare voorbeelden van mensen uit onze kring, die aktief waren.

Het is me nog steeds een onduidelijke zaak hoe dat gekomen is. Misschien heeft men Jeremia gelezen of Daniël of misschien Romeinen 13, waarin we lezen dat we de machten die over ons gesteld zijn, onderworpen moeten zijn. Met machten wordt bedoeld de wettige regering. En die zetelde in Londen. Ik geloof dat wij ons niet mogen onderwerpen aan een duivelse macht, zoals Hitier die bracht.

Sommigen waren bang, dat we door het ontlopen van de straf een nog zwaarder oordeel van God zouden ontvangen. Tijdens mijn onderduikperiode heb ik eens twee uur gelopen om naar de kerk te kunnen gaan. De dominee preekte juist over het vijfde gebod en zei: „We moeten ons onderwerpen. Onderduiken is uit de boze! U moet naar Duitsland als u wordt opgeroepen."

Ik heb nooit kunnen begrijpen, dat zoiets van de kansel durfde zeggen. men

In plaatsen, waar de dominee of een andere geestelijke leider positief was, ontstonden veel gauwer verzetsgroepen dan waar dit niet het geval was. Een geestelijk leider heeft altijd invloed, maar in oorlogstijd helemaal!

Bezin je op de vrijheid!

Hebt u nog een boodschap voor onze jonge mensen?

Ik zou alleen dit willen zeggen: Bezin je op de vrijheid! Jullie weten niet wat het is als je niet vrij naar de kerk kunt gaan, niet kunt zeggen wat je wilt, niet kunt schrijven wat je wilt.

Jullie vrijheid wordt echter ook bedreigd. En wel door allerlei vergiftige theorieën en gewoonten, die van alle kanten op je afkomen. En hoe moet je houding nu zijn? Positief of negatief?

Kijk eens naar Ds. Wurmbrand. Deze man verzet zich tegen alles wat niet uit God is. En wat heeft hij het moeilijk. Zo moeilijk kan jij het ook krijgen.

Bezin je daarom nu op de ware betekenis van de vrijheid, die alleen te vinden is in Christus."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen