Aandacht voor Schotland

Avondmaalszondag.

Aan de Avondmaalsdienst gaat vaak een gebedssamenkomst vooraf. Deze wordt dan vrij vroeg in de morgen (omstreeks half acht) gehouden. Een ouderling leidt deze korte dienst. De gemeente komt samen om de Heere om Zijn zegen te vragen voor de avondmaalsviering.

Avondmaalsdienst.

Deze begint op de gewone tijd waarop anders de morgendienst begint, dus om elf uur. Bij het binnenkomen van het kerkgebouw zie je het al, dat die morgen het Heilig Avondmaal zal bediend worden. Voor de preekstoel staat een kleine tafel met een wit laken er overheen. Verder zijn er een aantal banken van het middenschip met een wit laken bedekt, dat wil zeggen: op de lessenaars van de banken waarop anders de psalmboeken liggen ligt nu wit laken. Deze banken doen dienst als tafels. Hierin zullen de avondmaalgangers plaats nemen, wanneer de dominee hen nodigt tot het Heilig Avondmaal. Wanneer je dit voor het eerst ziet doet het nogal vreemd aan, omdat je gewend bent bij het vieren van het Heilig Avondmaal altijd aan het zitten om een tafel te denken. Dit was vroeger in Schotland ook zo, maar sinds het begin van de vorige eeuw is het gebruiken van de banken als tafels praktijk geworden. De reden hiervan is naar alle waarschijnlijkheid, dat de avondmaalgangers in deze avondsmaalsbanken gemakkelijker bediend kunnen worden dan aan een tafel. Bovendien kunnen nu alle avondmaalgangers aan dezelfde avondmaals „tafel" deelnemen (gemeenschap deiheiligen). Deze verandering is niet zonder strijd gegaan.

Avondmaalsprediking.

Ook in Schotland gaat aan de bediening van het avondmaal de prediking van het Woord vooraf. In deze avondmaalspreek („action sermon") staat het lijden en sterven van de Heere Jezus Christus centraal. Zoals we een vorige keer al schreven, kent men in Schotland geen „kerkelijk jaar" (met feestdagen, advent, lijdensweken, enz.), maar de prediking ter inleiding op de avondmaalsviering is echte lijdensprediking. De gelovigen worden door de prediking van de gekruisigde Christus opgewekt om de dood van hun Heere en Zaligmaker te verkondigen en om dit te doen tot Zijn gedachtenis. Er wordt b.v. gepreekt over het scheuren van het voorhangsel (Mt. 27 : 51) of over Christus' Zelfovergave (Joh. 10 : 17, 18), over Pilatus' woorden „Ziet, uw Koning" (Joh. 19 : 14) of over Jezus' kruiswoord „Mij dorst" (Joh. 19 : 28).

„Het omheinen van de tafel"

Na de prediking volgt „het omheinen van de avondmaalstafel" („fencing the table"). De predikant leest enkele Schriftgedeelten voor. Meestal worden 1 Kor. 11 : 17-34 (over het op onwaardige wijze eten en drinken) en Gal. 5 : 19-25 (over de werken van het vlees en de vrucht van de Geest) gelezen. Daarna houdt de dominee een toespraak over de betekenis van het Heilig Avondmaal, waartoe en voor wie het is ingesteld. Vaak wordt dit gedaan aan de hand van vraag en antwoord 97 van de Kleine Katechismus van Westminster: Wat is nodig om het avondmaal des Heeren. op waardige wijze te ontvangen? Het is nodig, dat zij die op waardige wijze aan het avondmaal des Heeren willen deelnemen zichzelf onderzoeken aangaande hun kennis om het lichaam des Heeren te onderscheiden, hun geloof om zich met Hem te voeden, hun berouw, liefde en nieuwe gehoorzaamheid; opdat zij niet door op onwaardige wijze te komen zichzelf een oordeel eten en drinken." Er wordt nadruk gelegd op de noodzaak om eerst tot Christus gekomen te zijn en door het geloof met Hem. verenigd te zijn, voordat men tot het Heilig Avondmaal zal komen. De onbekeerden. worden vermaand om niet tot het Heilig Avondmaal te komen en opgewekt om tot de maaltijd van het Evangelie te komen, die van alles voorzien is en waar zij hartelijk welkom zijn.

Wanneer je dit mee maakt, mis je toch wel een beetje ons avondmaalsformulier. Dit houdt echter niet in, dat deze toespraken niet overeenstemmen met ons formulier.

Bij dit deel van de dienst, „het omheinen van de tafel", wordt met name in de Vrije

Presbyteriaanse Kerk veel aandacht geschonken aan de levensstijl en het gedragvan de gemeenteleden. „Ieder die zijn kranten op zondag koopt (een Engelse gewoonte) ; ieder, die met de bus naar de kerk komt ; ieder, die werelds gekleed is ; enz. enz., wordt vermaand om niet aan het Heilig Avondmaal deel te nemen."

Het binnen brengen van de tekenen.

Na deze toespraak zingt de gemeente Ps. 118 : 19, 20: Doet mij de poorten der gerechtigheid open, ik zal daardoor ingaan, ik zal de HEERE loven. Dit is de poort des HEEREN, door welke de rechtvaardigen zullen ingaan" (berijmd). De ouderlingen brengen onder dit zingen vanuit een zijkamer in het kerkgebouw de bekers met wijn en de schalen met brood binnen en plaatsen deze op de avondmaalstafel voor de preekstoel. De dominee komt nu naar beneden en brengt de tafel verder in orde.

De nodiging.

De gelovigen worden nu door de predikant genodigd om aan het avondmaal deel te nemen. In de Vrije Kerk van Schotland is het gebruik om niet alleen de gelovigen, die tot de eigen kerkformatie behoren, te nodigen, maar ook hen, die tot een andere protestantse kerkgroepering behoren. Deze kerk staat „open avondmaal" (in deze zin) voor, omdat zij zichzelf als een tak van Christus' Kerk beschouwt en graag gemeenschap wil oefenen met allen, die in Christus geloven. De Vrije Presbyteriaanse Kerk kent dit niet. Zij laat alleen hen toe, die lid van de eigen kerk zijn, omdat zij streng de tucht wil handhaven.

Avondmaalt bediening.

Na de nodiging zingt de gemeente. Tijdens dit zingen nemen alle avondmaalgangers plaats in de daartoe bestemde banken voor de avondmaalstafel. De predikant spreekt nu de instellingswoorden van het Heilig Avondmaal (b.v. 1 Kor. 11 : 23— 26) uit en vraagt een zegen voor de bediening van het avondmaal. Het laatste in plaats van het uitspreken van de zegen over het brood en de wijn, zoals dat in onze gemeenten plaats vindt.

De dominee geeft dan eerst het brood en de wijn aan de gast-predikanten die naast hem zitten en aan de ouderlingen die rortd de preekstoel zitten. Op zijn beurt ontvangt hij de tekenen uit de hand van een andere predikant. De dominee breekt niet het brood voor de anderen, maar de avondmaalgangers breken zelf een stukje van het brood af, dat op een schaal ligt en geven deze daarna door.

Hebben de predikanten en ouderlingen brood en wijn ontvangen dan gaan zij naar de avondmaalsbanken en reiken aan het begin van elke bank de schaal met brood en de beker met wijn uit. Deze worden dan doorgegeven. Tijdens de bediening van het Heilig Avondmaal wordt er niet gesproken, zodat er gelegenheid is voor stille overdenking.

Avondmaalstoespraak.

Wanneer alle avondmaalgangers het Heilig Avondmaal ontvangen hebben, houdt de dominee een toespraak. Deze sluit meestal aan op de gehouden preek, maar dit behoeft niet. We herinneren ons nog een toespraak over „Ik zal de armen (van Zion) met brood verzadigen" (Ps. 132 : 15, Engelse vert.) — „totdat Ik kom" (1 Kor. 11 : 26).

De avondmaalsdienst wordt vaak besloten met het zingen van de laatste verzen van Ps. 72 (vs. 17—19).

Avonddienst.

Was vroeger meestal het thema van de prediking in de avonddienst de wederkomst des Heeren („totdat Hij komt"), nu is de prediking helemaal op de onbekeerden gericht, dus op hen, die nog niet aan het Heilig Avondmaal deelnemen. In deze prediking staat de Evangelie-roeping en - aanbieding: Gospel call and offer") centraal. De donkere achtergrond van 's mensen verlorenheid en schuld ontbreekt hier echter niet bij. Er wordt dan b.v. gepreekt over de moordenaar aan het kruis (Luk. 23 : 42, 43), over Lukas 19 : 10 („want de Zoon des mensen is gekomen om te zoeken en zalig te maken, dat verloren was") of over Mk. 12 : 34 (..Gij zijt niet ver van het Koninkrijk van God").

Dankzegging na het Heilig Avondmaal.

Hieraan is de maandag gewijd. Er kunnen twee diensten ('s morgens en 's avonds) dan wel één avonddienst gehouden worden. Het onderwerp van de prediking is nu dank aan God en het leven in dankbaarheid voor Gods aangezicht. Er wordt zowel terug gezien (op de avondmaalstijd) als vooruit gezien (naar de toekomst). Er wordt b.v. gepreekt over Philip. 1 : 27 („Alleen wandelt waardig het Evangelie van Christus ") of over 1 Petr. 5 : 10 („De God

nu aller genade, Die ons geroepen heeft tot Zijn eeuwige heerlijkheid in Christus Jezus, volmake u ")

Aan het eind van één van de diensten spreekt de plaatselijke predikant een dankwoord aan het adres van de gastpredikanten en Gods kinderen uit andere plaatsen. Hij dankt hen voor hun aanwezigheid en zegt, dat dit tot steun en blijdschap van de gemeente is geweest.

Nabeschouwing.

Wanneer je een aantal avondmaalstijden bijwoont, komt de gedachte bij je op, dat er in het verleden in de Schotse hooglanden een bloeiend geestelijk leven geweest moet zijn, waar de avondmaalsviering zich tot zo'n avondmaalstijd of - periode kon ontwikkelen. Ongetwijfeld is dit het geval geweest. Maar toch hebben ook maatschappelijke en economische omstandigheden hieraan meegewerkt, zodat dit patroon kon ontstaan. Tijdens de avondmaalstijden lag bijna alle werk stil en de scholen hadden vakantie. Daar men geen kerkelijke feestdagen kende, zullen de avondmaalstijden ook tijden van maatschappelijke rust en ontspanning geweest zijn. Was er een avondmaalstijd in een naburig dorp of eiland, men reisde erheen en ontmoette er vrienden en familieleden in het Evangelie.

In onze tijd blijkt het moeilijk om deze avondmaalstijden helemaal volgens het in de achter ons liggende eeuwen gegroeide patroon te houden. De Vrije Presbyteriaanse Kerk houdt zich nog stipt aan deze praktijk. Voor hen die overdag niet kunnen worden echter 's avonds diensten gehouden. Het word je niet kwalijk genomen, wanneer je overdag niet komt, als je niet kunt. In de Vrije Kerk van Schotland zijn er gemeenten, die alleen 's avonds diensten houden. Zij hebben zich dus aangepast aan de moderne tijd.

Het is de vraag of men. in een tijd waarin het geestelijk leven niet. meer die bloei kent als in. het verleden, toen deze praktijk ontstond, deze praktijk toch ongewijzigd moe'j handhaven. Bij de beantwoording van deze vraag zal men ook rekening moeten houden met de omgeving waarin men verkeert (dorp of stad).

Ons is gebleken, dat er van een avondmaalstijd, waarvan de vorm enigszins gewijzigd is, toch veel uit kan gaan. Ook hier geldt: Aan de zegen des Heeren is alles gelegen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen