boekbespreking

In deze rubriek vestigen we ditmaal de aandacht op een heruitgave van een van de werken van een „oude schrijver", Smytegelt. Deze onder ons zo bekende predikant leefde van 1665—1739. Na enkele jaren predikant te zijn geweest in Borssele en Goes, diende hij vele jaren de gemeente van Middelburg.

Wie enigszins thuis is in de geschiedenis van de kerk in ons land, weet in wat voor tijd. hij leefde. Het was al bijna een eeuw geleden, dat de Reformatie in Nederland had plaatsgevonden en dat op de synode van 1G18—1619 de dwalingen van de remonstranten veroordeeld waren. Over het algemeen was er nog wel een zich aansluiten bij de leei van Dordt, maar het leven was er niet meer naar. Het. calvinisme in Nederland was voor velen een verstarde orthodoxie geworden. Vele predikanten ver-

moeiden hun hoorders met ellenlange spitsvondige betogen waar echter meestal weinig of geen geestelijk voedsel in aanwezig was.

Anderzijds kwamen er als reaktie op deze verstarde orthodoxie vele sektarische stromingen op, zoals bijvoorbeeld van Pontiaan van Hattem, die een valse mystiek leerden. In deze tijd is Smytegelt predikant in Middelburg, een predikant die preekt voor de gehele burgerij van deze stad, en daarbij niemand ontziet. Alle hoogdravende kanseltaal is hem vreemd; hij spreekt de taal van het volk en zegt hen zonder omwegen waar het om gaat.

Zelf heeft hij nooit één van zijn preken uit gegeven; hij vond dat te hoogmoedig en hij wilde liever diskussies erover met zijn kollega's vermijden. Dat we toch over een groot aantal van zijn preken beschikken is te danken aan het werk van een zekere Maria Boter, een vrouw uit zijn gemeente die tijdens de dienst de preken opschreef en deze na zijn dood heeft laten uitgeven.

Zo is ook de prekenbundel „Een woord op zijn tijd" ontstaan. Zij bestaat uit twee delen van resp. 42 en 47 preken die meest bij bizondere gelegenheden als droogte, ziekte, bededagen en avondmaalstijden gehouden zijn. De eerste druk van het eerste deel verscheen in 1745 in Den Haag bij Van Thol. Na deze eerste uitgave in , , oude druk", dus met het gothische lettertype, is er nog een herdruk verschenen die precies hetzelfde is als de oorspronkelijke uitgave, maar die uitgevoerd is in romeinse druk en daardoor voor velen veel beter te lezen zal zijn.

De hier te bespreken uitgave bevat alleen de twaalf preken over de rijke man en de arme Lazarus. Deze preken zijn volgens het titelblad overgezet in hedendaagse spelling door Ds M. Bergsma (Ger. Bondspredikant te Driesum in Friesland).

De aanleiding tot het houden, van deze preken was voor Smytegelt een periode van grote droogte, waarop veepest volgde en waarin ook. vele van zijn gemeenteleden stierven.

„Daarom dachten wij niet te kunnen besluiten of wij moeten u een vrome op zijn sterfbed tonen en eveneens een goddeloze in zijn sterven en deze beiden in de eeuwigheid." Daartoe geeft deze bekende gelijkenis hem voldoende stof. Hij spreekt over rijkdom, wanneer is het een zegen, wanneer is het een vloek, hij waarschuwt voor de verleiding die het meebrengt, maar heeft ook oog voor de zegen die er in kan liggen. „Belieft het God u in de gelegenheid te stellen om rijkelijk het goede te genieten, geniet er van met een dankbaar hart. Zulke kinderen Gods erven iets vooruit, boven vele kinderen Gods in de wereld, een portie in de wereld en in de genade. Daarom, doet uw best onder de zegen van God."

Ernstig wijst hij naar aanleiding van de geschiedenis van de rijke man op de noodzaak van de bekering en op de noodzaak om de middelen der genade te gebruiken. „Luistert toch. geliefden, naar Mozes en de profeten, naar de Heere Jezus en zijn apostelen Waar werden drieduizend bekeerd en verslagen in het hart? Was het in huis of onder de bediening des Woords? Wanneer gij u onder het Woord begeeft met de gedachte dat gij nog niet bekeerd zijt, zeg dan: Heere ik ben nog niet bekeerd, laat dit het uur van mijn bekering wezen! En bedroeft clan de Geest. Gods niet. Wanneer gij in cle kerk bewerkt wordt, dat ge zo niet meer leven moet als ge tot dusver geleefd hebt, weerstaat dan de Heilige Geest niet. Want die zullen het in de hel zo zwaar hebben, die de Geest hebben weerstaan. Ziet, wanneer ge zo doende zijt, zult ge gezegend worden."

Nog veel andere citaten zouden te geven zijn waarin hij de gemeente ernstig vermaant om ernst te maken met de middelen der genade en de bekering niet langs een andere weg te verwachten.

Het is jammer dat de werken van de schrijvers uit de tijd van cle Nadere Reformatie door onze jongeren zo weinig gelezen worden. Toch is dit wel enigszins te begrijpen. Gotisch schrift, en 17e en 18eeeuws taalgebruik vormen voor velen een moeilijk te nemen barrière. Daarbij komt dat de prijs van de meeste werken vrij hoog is. Daarom is het goed dat een uitgave als deze verschenen is. Voor deze uitgave gelden de hiergenoemde bezwaren niet. De preken zijn boeiend en lezen gemakkelijker dan menige preek die de laatste jaren verschenen is. Smytegelt had de gave zeer boeiend te kunnen spreken en dat is in deze uitgave te merken. Ook daarom wil ik dit werk bij onze jongeren van harte aanbevelen. Het is zeer geschikt om op een goede wijze met de prediking van de Nadere Reformatie kennis te maken.

Dit alles neemt niet weg dat er ook wel enkele minder positieve dingen te noemen zijn in verband met deze uitgave. Zoals reeds gezegd staat op de titelpagina dat de preken overgezet zijn in hedendaagse spelling. Dit is beslist onjuist voor een uitgave die in 1968 verschenen is. De spelling die hier gebruikt wordt is de spelling van Marchant uit de jaren dertig. Wat erger

is, is het feit dat er veel meer gebeurd is dan overzetten in „hedendaagse" spelling. De uitgever had beter kunnen vermelden dat het een bewerking was. Hier en daar worden de preken wel eens wat ingekort, met name in het eerste gedeelte van de preken. In sommige preken worden zo zelfs wel twee gehele bladzijden weggelaten! Nu zijn dit vaak wel gedeeltes die een samenvatting zijn van het voorafgaande of die voor de verdere tekstuitleg van weinig belang zijn maar het komt ook voor dat cloor een dergelijke bewerking toch iets van het oorspronkelijke karakter van de preek verloren gaat.

Bovendien, Smytegelt had een boeiende wijze van preken doordat hij zijn hoorders vaak vragenderwijs aansprak. Door het inkorten is ook dit op sommige plaatsen weg gevallen, wat de oorspronkelijke levendige stijl niet ten goede komt.

Daarnaast ontbreken ook de drukfouten niet in deze uitgave. Met name in de eerste preken zijn er sommige nogal hinderlijk daar enkele woorden geheel zijn weggevallen.

Nogmaals, dit alles neemt niet weg dat ik de aanschaf en de lezing van deze preken aan ieder van harte wil aanbevelen! Hopelijk zal de uitgever nog meer preken uit „Een woordt op zijn tijd" het licht doen zien. Van de voorbereidingspreken voor het avondmaal uit deel II zou een prachtige uitgave gemaakt kunnen worden. Maar dan graag wel een uitgave in hedendaagse spelling die qua inhoud gelijk is aan de oorspronkelijke, of anders duidelijk vermelden dat het een bewerking is!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen