(1)

Verzwakte positie.

De geschiedenis leert ons dat voor d.e Tweede Wereldoorlog Europa het politieke en geestelijke centrum van de wereld was. Ons werelddeel had immers in de technische ontwikkeling en in de ontdekkingen op wetenschappelijk gebied, die elkaar in een adembenemend tempo opvolgden, de leiding. Mede daardoor had het grote, overheersende invloed in de andere werelddelen. Toen de wereldoorlog uitbrak leefden 95% van de Afrikaanse, 40% van de Aziatische en zelfs nog 5% van de Amerikaanse bevolking in door Europese staten beheerde koloniale gebieden. Maar veranderingen, die zich reeds tientallen jaren voltrokken, traden meer en rneer aan de oppervlakte en vooral na de laatste wereldoorlog is de positie van Europa, in verhouding tot andere delen van de wereld, belangrijk verzwakt. Andere wereldmachten verschijnen aan het politieke firmament en gaan een dominerende rol spelen in de wereldgeschiedenis.

Amerika en Rus1and.

In de eerste plaats noemen we de Verenigde Staten van Amerika, dat zijn bevolkingzag toenemen van circa 10 miljoen in 1800 tot ongeveer 200 miljoen thans. Het is een belangrijk agrarisch gebied, maar ook rijk aan delfstoffen. De Verenigde Staten zijn thans de grootste industriële mogendheid ter wereld geworden; ze bezitten de grootste handelsvloot ter wereld en een op hoog peil staande technische ontwikkeling.

Daarnaast is de betekenis van Rusland, waar ruim een halve eeuw geleden de communistische revolutie heeft plaatsgehad, sterk toegenomen. Was Rusland vóór 1917 het land van de moezjiek, de arme Russische boer, een mogendheid waar de economische ontwikkeling ver achtergebleven was, na de revolutie hebben in dit land ingrijpende wijzigingen plaats gevonden. De landbouw is sterk gemoderniseerd, men is op steeds grotere schaal de delfstoffen die ook dit land in grote hoeveelheden bezit, gaan exploiteren.

Ingrijpende dekolonisatie.

Voorts moeten wij noemen het ingrijpende proces van de dekolonisatie, dat zich in de 20e eeuw voltrekt. De greep, die de Europese staten op Afrika en Azië bezaten, verslapte. In de koloniën kwam een streven op naar zelfstandigheid en bijna alle in vroegere koloniën wonende volkeren hebben hun wil tot zelfstandigheid en vrijheid doorgezet. Hoogstens bestaan er nog sterke economische banden tussen de vroegere moederlanden en de koloniën, waarvan het Engelse Gemenebest een sprekend voorbeeld is. Deze dekolonisatie had tot gevolg dat oude afzetgebieden van Europese landen geheel of gedeeltelijk verloren zijn gegaan; dat grote, nieuwe produktiegebieden buiten Europa tot stand zijn gekomen en dat meer landen aan de wereldhandel zijn gaan deelnemen om afzet te zoeken voor hun produkten. Dit bracht een steeds feller concurrentiestrijd met zich mee.

Verdeeld Europa.

Terwijl elders in de wereld in de laatste 50 jaar grote, nieuwe machten in opkomst waren, bleef Europa verdeeld. Het was inwendig gescheiden door vele grenzen met hoge tolmuren, het was en bleef verdeeld in talloze op eigenbelang gerichte staten. Daarbij komt nog dat de westeuropese staten enerzijds Rusland steeds meer als een gevaar voor de vrijheid begonnen te duchten, maar anderzijds waren ze niet onverdeeld gelukkig met hun afhankelijke positie van Amerika, dat met zijn Marshallhulp de totaal berooide Europese mogendheden weer in staat stelde zich economisch te herstellen. Daarom begon in brede kring een idee door te dringen, dat vóór die tijd slechts bij enkelen geleefd had: het idee van een innig samengaan der nog vrije Europese staten met als ideaal een Europese eenwording of integratie. Door bundeling van mankracht en economische hulpbronnen wilde men zich trachten te handhaven in de nieuwe verhoudingen. Bij deze vrije Europese staten waren er echter ook, die aan hun neutraliteitspolitiek bleven vasthouden (zoals Zwitserland en Zweden) of niet in de groep werden toegelaten (zoals Spanje). Zodoende omvatte het Europese integratiestreven alleen een Klein-Europa.

Verenigd Europa

Ik wil u een bespreking van het veel omvattende geheel van Europese gemeenschappen, organen en instellingen besparen. Alleen wil ik u attenderen op het grote onderscheid tussen de Raad van Europa enerzijds, die in 1949 opgericht is door 18 landen, en de lichamen waarin 6 van deze 18 landen — Frankrijk, Duitsland, Italië, Nederland, België en Luxemburg — een stevige vorm van samenwerking gevonden hebben. Deze lichamen zijn de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (E.G.K.S.), de Europeese Economische Gemeenschap, afgekort als E.E.G. en de Euratom.

De Raad van Europa, die in Straatsburg zetelt, heeft geen bevoegdheden. We moeten haar meer zien als een forum, een gesprekscentrum, waar mogelijkheden en wenselijkheden worden overwogen en bediscussieerd. Ze vertegenwoordigt de publieke opinie van Europa.

Het doel van de E.E.G.

Geheel anders ligt het bij de drie genoemde gemeenschappen, waarin Frankrijk, West-Duitsland, Italië en de Beneluxlanden op economisch gebied en op het terrein van de kernenergie samenwerken. Vooral bij de E.E.G. zien we een zeer intensieve vorm van samenwerking. Deze organisatie heeft immers tot doel te komen tot de opheffing van alle handelsbelemmeringen tussen de landen en de vorming van een gemeenschappelijke markt, waarbinnen een vrij verkeer van goederen, diensten, arbeid en kapitaal mogelijk is.

De vrijheid van verkeer van goederen en diensten wordt gerealiseerd door het successievelijk verminderen van de onderlinge d o u a n e-r echten. Het gevolg hiervan is dat de zes landen met hun tot nog toe nationale markten en industreën kunnen overgaan tot massaproduktie voor grote bevolkingsgroepen. De concurrentie binnen de zes landen zal verscherpt worden. Dit zal leiden tot kleinere winstmarges en rationalisatie van de bedrijven. Dit is uiteraard gunstig voor de consument.

Veel haken en ogen

Voor het bereiken van de beoogde vrijheid van verkeer van kapitaal en arbeid is een wat meer omzichtige procedure nodig. Op basis van de beginselen van het verdrag moet het mogelijk worden gemaakt, dat werknemers vrij hun beroep in een ander land kunnen gaan uitoefenen, dat ondernemingen zich overal binnen de gemeenschap kunnen vestigen op dezelfde voorwaarden als nationale ondernemingen en dat het kapitaal zich vrij kan bewegen van het ene naar het andere land. Het bereiken van dit soort vrijheden is een zaak met vele haken en

ogen. Vrij verkeer van werknemers sluit b.v. in dat men betrekkelijk gemakkelijk van het ene in het andere sociale verzekeringsstelsel moet kunnen stappen en dat diploma's in het andere land eenzelfde waarde hebben als in het eigen land.

Supranationale macht

Het is van meet af de bedoeling geweest om het uitvoerend orgaan de E.E.G., de Commissie, supranationale macht te geven. De aangesloten landen moeten dan hun nationale onafhankelijkheid op economisch gebied afdragen aan deze Commissie. Deze kan dan dus buiten de regeringen der aangesloten landen om, haar beslissingen nemen.

Tegen dit streven heeft president De Gaulle van Frankrijk zich altijd fel verzet. Immers, iedere supranationale organisatie betekent een vermindering van de nationale zelfstandigheid en wordt daardoor gemakkelijk een steen des aanstoots voor de nationale trots.

De leidende positie die Frankrijk in de loop der eeuwen heeft bezeten en die zelfs tot de uitspraak heeft geleid, dat ieder mens twee vaderlanden bezat: het zijne en Frankrijk, maakt het vele Fransen moeilijk warm te lopen voor een beweging die Frankrijk zou laten opgaan in een groter geheel, tenzij het daarin de leiding zou hebben.

De Gaulle wil met zijn denkbeeld van een Europa der Vaderlanden niet verder gaan dan tot een samenwerking tussen nationale vergaderingen in de vorm van een coalitie of verbond.

Toen dan ook op 1 januari 1866 de derde etappe in de E.E.G.-ontwikkeling moest ingaan, waarbij vanaf die datum beslissingen in de E.E.G. bij meerderheid van stemmen genomen konden worden, veroorzaakte deze meerderheidsmaatregel een crisis in de Gemeenschap, daar Frankrijk wilde vasthouden aan zijn vetorecht (veto = ik verbied).

In dit nationalistische licht moeten we ook de reden zien, dat De Gaulle reeds tweemaal Engeland de toegang tot de E.E.G. heeft geweigerd. In de „derde wereldmacht" West-Europa wil Frankrijk de rol van leidende mogendheid vervullen. Daartoe moet elke Engelse invloed op het vasteland geweerd worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen