PAUS EN PIL

Rome heeft gesproken

Rome heeft gesproken Enkele weken geleden heeft de paus zijn encycliek „Over het menselijk leven" uitgegeven. In deze zendbrief spreekt hij zich uit over huwelijk en moraal. Het kernpunt van zijn brief ligt in de uitspraak over de kunstmatige voorbehoedmiddelen, momenteel geconcentreerd in de pil. Met groot ongeduld is het pauselijk standpunt tegemoet gezien, zowel in als buiten de roomse kerk. Zou deze „opvolger van Petrus" zich op dit punt laten meenemen in een sterke stroming in zijn kerk en zijn zegen geven aan de moderne inzichten? Of zou hij tegen de tijdgeest ingaan en ondanks alle druk standvastig blijven in de lijn van de zo heilige kerkelijke Traditie? Mèt het uitblijven van de encycliek steeg de spanning. Velen waren zich ervan bewust, de paus incluis, dat met de uitspraak in deze kwestie het gezag van Rome ernstig in gevaar kon komen. Nu, Rome heeft gesproken. De paus heeft de uitspraken van zijn voorgangers overgenomen en herhaald: gebruik van kunstmatige voorbehoedmiddelen blijft verboden. Felle reacties voor en tegen het standpunt van de paus. De meningen zijn sterk verdeeld. Het gezag van de paus, voor nu en de toekomst, wordt in geding gebracht. Volgens sommigen heeft de paus aan het touw van z'n eiger doodsklok getrokken

Is de zaak beslist?

In de roomse kerk rijst de vraag welk gewicht aan de pauselijke uitspraak moet worden toegekend.

Aan de ene kant staat (natuurlijk) de paus zelf, met z'n conservatieve aanhang. Hoewel hij niet zegt dat hij „ex cathedra" heeft gesproken, beroept hij zich op zijn gezag, verdedigt (!) zijn standpunt en roept de kerk op hem te gehoorzamen, hoevelen het daar ook moeilijk mee zullen hebben, want — en dat is het punt waaronder de paus een dikke streep zet — want d e kerk heeft de Heilige Geest. Onomwonden is het uitgesproken, dat deze encycliek bindend is voor de gewetens. De theologen die het oneens zijn met de paus worden dan ook fel gecritiseerd: zij ondermijnen het fundament van de kerkelijke instellingen, dat Christus heeft gelegd.

Aan de andere kant de progressie ven; ze kunnen zich natuurlijk niet openlijk keren tegen de uitspraken van het hoogste kerkelijk gezag. Dat doen ze dan ook niet. Maar wel geven zij er blijk van, dat de paus op dit punt gecritiseerd mag worden. Ze beschouwen zijn uitspraak niet als onfeilbaar. Wat de paus gezegd heeft is niet het laatste woord. Want, zeggen zij, het geweten moet de laatste scheids recht er van goed of verkeerd bl ij ven met betrekking tot geboortenbeperking. Het geweten! Dat klinkt bepaald onrooms. Natuurlijk, bij de vorming van het geweten moet wel de gezaghebbende plaats van het pauselijke woord worden erkend, maar uiteindelijk is het toch het geweten dat over het gebruik van de pil beslist. Het autonome geweten!

Een dilemma?

Wat moet je nu hiervan denken? Telkens weer, bij het lezen van krant en weekblad, kom je met deze dingen in aanraking. Ligt hier een dilemma, een dwingende moeilijke keus? Heeft de paus gelijk? Of ligt de beslissing in laatste instantie bij het geweten?

Nee, hier ligt géén dilemma. Het is noch het een, noch het ander.

Als je het strijdtoneel rond de encycliek overziet, zie je aan de ene kant het „eeuwige" Rome, dat nog steeds de pretentie heeft, zich aanmatigt, het laatste woord te kunnen spreken, het recht voor zich opeist de gewetens te mogen binden aan zijn onfeilbare uitspraken. Eén man, die in zijn waanwijsheid meent, dat miljoenen mensen zich straks voor de Rechter van Hemel en Aarde zullen kunnen beroepen op zijn pauselijke uitspraken. Die ook met deze encycliek, gebaseerd op de heilige Traditie van het kerkelijk leergezag (en niet op de Heilige Schrift) zegt: Rome heeft gesproken, de zaak is beslist!

En aan de andere kant? Ontwikkelingen in een sterk vrijzinnige richting. Want het geweten als norm te stellen, dat is pure vrijzinnigheid. Daarin is nog niets zichtbaar van een aanvaarden, een geleidelijke terugkeer naar de uitgangspunten van de Reformatie en van een bekering tot het Woord des Heeren. Niet het geweten, ook niet het door pauselijke uitspraken gevormde geweten kan tot scheidsrechter over goed en kwaad worden verheven.

Vrij en toch gebonden

De Reformatie heeft een vrijheid van het geweten wel erkend; een vrijheid echter die gebonden was aan het Woord van God. De reformatoren hebben de individuele mens geplaatst in zijn directe en persoonlijke verantwoordelijkheid tegenover God. Alleen het Woord van God regel voor het leven. Dat is de bevrijding geweest van het juk van Rome.

Nu zul je misschien denken, oké, maar bij al die kwesties waarin de Schrift geen directe, heldere uitspraak doet en aan allerlei gerechtvaardigde vragen een eind maakt? Heeft de Kerk (ik zeg nu niet de roomse kerk) heeft de Kerk zich hier dan niet over uit te spreken? En wat doe je dan met die uitspraken?

Zonder twijfel heeft de Kerk leiding te geven aan het leven van haar leden, ook in kwesties als van huwelijk en sexualiteit. Ook ten deze heeft de Kerk de roeping biddend te onderzoeken wat de mening des Geestes zij; biddend, om de leiding en verlichting van de Heilige Geest. En zo bezig zijnde zal de Kerk haar leden onderwijzen, leiden en voor-lichten omtrent alle zaken die voor het christelijk leven op een bepaald moment van belang zijn. Voor-te-lichten en te leiden. Dat is de taak van de Kerk. Zó ook wordt het aan de Schrift gebonden geweten gevormd. En alleen zo, in de gehoorzaamheid aan Gods wil, kan er sprake zijn van een vrij geweten en van vrijheid van geweten. Zo wordt de verantwoordelijkheid van de individuele mens gehandhaafd en versterkt, en komt er plaats door de werking van de Geest in ons hart voor het v r ij w i 11 i g dienen van en gehoorzamen aan de Heere. Dat is dacht ik in de lijn die onze vaderen hebben aangegeven.

Tenslotte

In deze lijn is er, meen ik, geen plaats voor een pauselijke uitspraak, om het

even of die al dan niet voorbehoedmiddelen verwerpt, die de gewetens bindt en zich op deze wijze opstelt tussen God en mens. En het verdriet me dat nog steeds op deze wereld talloze mensen gekluisterd blijven in de ban van het bijgeloof in een Stedehouder van Christus of prijsgegeven worden aan het goedvinden van een onvrij geweten. Met geen enkele encycliek kan arme zielen worden geleerd wat de kern is van een Gode welbehaaglijk leven en langs welke Weg het mogelijk is, ook in 1968, met een goed geweten voor God en mensen te leven. Dat kunnen ook zij niet missen om welgetroost te leven en te sterven.

Efeze 6 Numeri 20 : 14-29 En wat ons betreft, niet met wat losse citaten uit dit pauselijk rondschrijven, wegens de zuurdesem toch al moeilijk met instemming weer te geven, kunnen wij worden geleid tot een persoonlijk verantwoord gebruik van de paradijsbloem, die God ons in het huwelijk gelaten heeft. Dat de Kerk in die leiding en voorlichting haar beste krachten geven moge!

Niet de (rooms kerkelijke) Traditie, Niet het autonome Geweten, Het Woord van God alleen!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen