THEOLOGIE DER VERONTRUSTING

Onder deze titel is enkele maanden geleden een boekje verschenen, dat als een bom op het theologische erf is ingeslagen. De schrijver, Dr. W. Aalders, toont zich hierin ernstig verontrust over de gang van zaken, de moderne wijze van denken in de (Nederlands Hervormde) Kerk. Dit boekje heeft een voorgeschiedenis. Dr. Aalders is de opsteller en eerste ondertekenaar van de „Open Brief", de brief die een schreeuw in nood genoemd is, de brief, die veel protesten, maar nog meer adhesiebetuigingen heeft uitgelokt. Deze brief heeft, hopelijk, iets los gemaakt in de Hervormde Kerk en daarbuiten. Ieder die de „Open Brief" gelezen heeft, zal onder de indruk gekomen zijn van de bewogenheid waarmee hier gesproken wordt.

Een geruchtmakende preek

Nog voor het verschijnen van de „Open Brief" heeft Dr. Aalders in de Grote Kerk te Den Haag een preek gehouden over het ware gemeente-zijn, naar aanleiding van de gelijkenis van de weduwe en de onrechtvaardige rechter. Die preek heeft zoveel reakties verwekt — veel pro, maar ook veel contra — dat Dr. Aalders het nuttig achtte, deze preek in druk uit te geven en tevens van commentaar te voorzien, daarbij ingaand op de kritiek.

In deze preek wordt uitgegaan van het onderscheid dat er is tussen de Gemeente en de gemeente, De gemeente (met kleine letter) is de kerkordelijke, de plaatselijke gemeente, de wijkgemeente. De Gemeente (met hoofdletter) moet begrepen worden als de Gemeente in bijbels-geestelijke zin; de leden van deze Gemeente zijn de uitverkorenen. Zij vormen op aarde de smalle Gemeente. Uitverkorenen zijn voor de wereld uitgestotenen, vreemdelingen en bijwoners. De vraag wordt dan gesteld: Kent u die gemeente wel? Vervolgens: Hoort u zelf bij die gemeente? Deze Gemeente, de Bruid van Christus, leeft op deze aarde in weduwe-gestalte. Zij mist haar Bruidegom. In haar gemis kan zij niet meedoen met de wereld, staat zij liever terzijde. „Zij neemt tegenover de wereld een duidelijke terughouding in acht". Zij kan niet mee, omdat haar ziel vervuld is van haar Bruidegom, die zij hier mist.

Toch blijft zij trouw aan Hem. Als weduwe is zij „een getuige en teken van Hem en Zijn toekomst". Maar dit wordt ha ar misgund. Zij wordt aangeklaagd. De stad eist haar op voor dit leven, terwijl zij hét Leven juist in haar Bruidegom vindt.

De Kerk in weduwe-gestalte, als eenling en onbegrepene tegenover de velen, tegenover de stad. Dit heeft Dr. Aalders in deze preek te zeggen: de Gemeente mag niet vereenzelvigd worden met een uiterlijke organisatie-vorm; zij mag niet getrokken' worden in het wereldse vlak; om tot de ware Gemeente te behoren, moeten we wederom geboren worden, de Bruidegom liefhebben zoals de weduwe, en allen Hem verwachten.

Weerwoord

Deze preek is „gruwelijk eenzijdig" genoemd. Dr. Aalders voert hier tegen aan, dat men in de kerk wel eens eenzijdig moet zijn, juist terwille van een goed evenwicht. Als een bootje naar links overhelt, ga je toch ook aan de rechterkant staan? Bovendien: het gaat in deze preek niet om het lanceren van een bepaalde eenzijdigheid, maar over de vraag, wat de gemeente nu eigenlijk is. De gemeente, de kerk beantwoordt steeds minder aan haar wezenlijke opdracht. Het benadrukken van de funktie van het apostolaat en de medemenselijkheid heeft dit sterk in de hand gewerkt. Het apostolaat: het uitgaan in de wereld, het zich bezighouden met vragen van déze tijd en déze mens, het zich inzetten voor een betere toekomst van déze wereld. De medemenselijkheid: het benadrukken van de relatie met onze naaste, het kweken van begrip voor elkaar, het openstaan voor elkaar, het elkaar willen dienen. Maar dit zijn toch geen afkeurenswaardige bezigheden? Volstrekt niet; dit weet Dr. Aalders ook wel. Hij signaleert „alleen maar" de gevaren, die dreigen wanneer de kerk zich hiermee bijna uitsluitend gaat bezighouden. Dan wordt alleen d.e horizontale lijn gezien. De verticale lijn — de verhouding tot God — wordt niet meer of niet voldoende erkend. Zonde en schuld worden dan begrippen uit het verleden, zonder inhoud. Het Kruis wordt verloochend, het bloed van Christus onrein geacht!

De gemeente

De gemeente is niet van deze wereld. In de moderne theologie wordt de kerk tot een stuk wereld gereduceerd. Soms wil de

kerk nog wereldser dan de wereld zijn. Als zij zich in deze lijn beweegt, gaat het mis met haar. De kerk staat wel in de wereld, maar is niet van de wereld. Zij staat in de wereld: zij moet getuigen. Waarvan? Van het reinigende bloed van Jezus Christus, gekomen om ellendigen, zondaren te verlossen. Pascal waarschuwde reeds: Dat het kruis van Christus niet ijdel gemaakt worde! Door het spreken over solidariteit en medemenselijkheid wordt het Evangelie zo gemakkelijk tekort gedaan; de kloof tussen de Gemeente en de wereld al te gemakkelijk gedempt; geloof, bekering, wedergeboorte al te licht terzijde geschoven!

Heel erg is het, wanneer de officiële kerk zich tegen bovengenoemde tendenzen niet verzet, maar deze integendeel in de hand werkt. Wij moeten hierin een grote list van de duivel zien, omdat hij met vrome woorden het Kruis wil verdoezelen.

En dan nog iets Zou de „moderne mens", met welk begrip door vele kerkewerkers zo graag geschermd wordt, nu werkelijk iets hebben aan een Evangelievan-sociale-gerechtigheid, aan een Evangelie, waaruit hét Evangelie is weggesneden? Dr. Aalders ontkent dit; wij mét hem. „Maar wèl is het voor mij zeker, dat een humanistisch geïnfecteerd Evangelie, dat de radicaliteit van de zonde-kloof en van het Kruis der verzoening niet meer kent, hem even voos en leeg en overwonnen voorkomt, als de praatjes-voor-de-vaak van het Humanistisch Verbond". Met al hun gepraat over de moderne mens lopen vele predikers achter die moderne mens aan zonder hem te bereiken. Dat komt omdat het Evangelie bestemd is voor de verslagenen van hart en de gebrokenen van geest!

Bestaat de Gemeente van Christus werkelijk? Ja, maar men kan haar alleen zien met een geestelijk oog. Zij is immers het onderpand des Geestes? Volgens de wereld betekent zij niets, wordt met haar geen rekening gehouden. „Het is een gestalte die buiten alle structuren valt, en die door geen maatschappij-vorm wordt opgenomen. Het is de gestalte van de hoop, de verwachting. Het is weduwe-gestalte". De Gemeente bestaat uit „armen": armen van geest. Maar een vrijwillige armoede, een ascese terwille van het Koninkrijk der hemelen. De gemeente des Heeren is hier op aarde altijd „gemeente onder het Kruis".

Die Gemeente is er ook nu nog, want er is volgens Rom. 11 : 5 een overblijfsel gelaten naar de verkiezing der genade. Het grote gevaar is altijd weer dat wij de Gemeente trekken in het aardse vlak, terwijl zij juist geestelijk van aard is. „Ootmoed en verwachting zijn de geestelijke kenmerken van haar bestaan".

En w ij ?

Ik meen dat we er goed aan deden, enkele gedachten uit dit boekje in „Daniël" door te geven. We hebben ons nu beperkt tot het eerste hoofdstuk: De Gemeente. We kunnen niet goed genoeg weten, wat er aan de orde is op kerkelijk terrein. Laten we dankbaar zijn dat een man als Dr. Aalders (hij is niet de enige!) de vinger waarschuwend durft heffen. Hij verdient onze steun. Laten wij ons niet in hoogmoed boven de Hervormde Kerk verheffen. Wat daar gebeurt, heeft dikwijls zijn naslag op andere kerken. Laat ons hopen en bidden dat „Theologie der verontrusting" zoveel invloed mag hebben, dat alle kerkelijke activisten eindelijk eens tot bezinning komen en zich gaan afvragen: Ken ik de Gemeente des Heeren, en: Behoor ik tot die Gemeente? Ja, als de Heilige Geest gaat waaien door de ruïne van een verbrokkelde kerk en een verbasterde gemeente, dan kunnen er nog grote dingen gebeuren!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen