De mens van nu, door Prof. Dr. J. H. Bavinck. Uitgave van J. H. Kok N.V. Kampen 1967.

Reeds al te lang wacht dit boekje op een bespreking. Maar „de mens van nu" heeft nu eenmaal weinig tijd. Samen met een aantal andere factoren vormt, dit de reden van deze late recensie.

Dit boekje is het laatste uit het oeuvre van de bekende hoogleraar J. H. Bavinck. Veel fijnzinnige boeken heeft hij ons nagelaten. Dit boekje is niet meer door hemzelf samengesteld, maar is in zijn nalatenschap als college-dictaat aangetroffen. Zijn broer C. B. Bavinck zag redenen genoeg om dit dictaat in boekvorm uit te geven.

Wel dienen we te bedenken, dat sommige dingen nu alweer anders geformuleerd zouden worden — zo snel leven we! — en dat het boekje bepaald geen afgerond beeld wil geven van de moderne mens. Het is trouwens ook de vraag, of dat beeld van „de" moderne mens gegeven kan worden. Voor een eerste kennismaking met deze veelomvattende materie is dit geschriftje echter zeer goed te gebruiken.

Het boekje valt min of meer uiteen in twee hoofddelen: een historisch gedeelte en een gedeelte dat handelt over de huidige situatie.

Ik geloof, dat we mogen stellen dat het laatste stuk het beste is. In het eerste gedeelte wordt de eeuw der Aufklärung behandeld. De moderne mens wordt volgens Bavinck in deze achttiende eeuw geboren, hoewel hij overigens wel toegeeft dat sedert de Renaissance reeds een geheel nieuwe situatie is ontstaan. Vervolgens wordt het denken van enkele filosofen kort behandeld, die van invloed geweest zijn op de moderne geestes-en gedachtenvorming, als Immanuël Kant, August Comte en — als filosoof-theoloog — Schleiermacher. De reakties op de idee der Verlichting in het negentiende-eeuwse Nederland wordt in een kort hoofdstukje besproken. Da Costa met zijn „Bezwaren tegen de geest der eeuw" wordt in dit verband genoemd.

De beschrijving van onze eeuw zet in met het noemen van het toentertijd wel zeer bekende boek „Der Untergang des Abendlandes" van O. Spengler. Met dit boek — de titel zal door ieder zonder moeite te vertalen zijn — zet onze eeuw pas goed in. Sinds die tijd wordt het „westen" inderdaad gekenmerkt door ondergangsstemmingen. Ook Huizinga's boekje: „In de schaduwen van morgen" wordt kort samengevat. Bavinck ziet mét andere gezaghebbende geleerden de massamens opdoemen, de „vierde mens", die mét Hoekendijk kan worden getypeerd als: post-christelijk, post-burgerlijk, post-kerkelijk en post-persoonlijk. Tot eigen typeringen komt Bavinck in zijn boekje niet.

Naast geweldige schaduwzijden ziet Bavinck ook krachten aan het werk, die zich teweer stellen tegen allerlei ontmenselijkende factoren.

Hoe staat de christen in deze tijd? In hoever wordt zijn (geloofs)leven hierdoor beinvloed? Kent de moderne mens nog zondebesef? Zo niet, hoe moet hij dan aangesproken worden? Hoe moet de huidige generatie een begrip als bekering voorgehouden worden? Is antithese nog wel noodzakelijk, wordt een „neen" zeggen tegen wat de wereld biedt nog gevonden? Is er nog een werkelijk christelijk leven met een lévende verwachting aangaande de laatste dingen? Op al deze vragen tracht Bavinck een (kort) antwoord te vinden in het tweede gedeelte van zijn boek. Over het algemeen ziet de schrijver de situatie bepaald niet rooskleurig, zonder echter in een hulpeloos ach en wee te vervallen. In het laatste hoofdstuk wordt de zielzorg in deze tijd besproken. Uit zijn boeken krijg je de indruk dat Bavinck in de eerste plaats zielzorger was. Dit gedeelte van zijn boek is m.i. het beste. Vele van de hierboven reeds doorgegeven vragen worden vanuit pastoraal oogpunt opnieuw bezien. Niet altijd zijn de antwoorden even diep uitgewerkt. Daardoor wordt het boekje sorns wat oppervlakkig.

Ik wil het boekje graag aanbevelen. Het is voor ieder van ons goed, onze eigen tijd te verstaan. Misschien herkent zelfs een enkeling zich in de hier gegeven beschrijving. Als het dan maar niet bij deze herkenning blijft!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen