DE KERKHERVORMING

II.

Na de behandeling van de voornaamste dwalingen en het signaleren van ettelijke wantoestanden in de Rooms-Katholieke Kerk willen we thans de geschiedenis rond de leidinggevende figuren in de Kerk in de eeuwen rond de Reformatie aan een beschouwing onderwerpen.

De macht van de paus, die omstreeks 1200 haar hoogtepunt bereikt had, werd een honderd jaar later bedreigd door de opkomende nationale staten, die zelf hun kerkelijke aangelegenheden wilden regelen. Toen in 1300 een conflict uitbrak tussen de franse koning en de paus, werd deze zelfs door een gewapende franse bende overrompeld en gevangen genomen. Kort daarop stierf hij aan de doorgestane emoties.

Vanaf dat ogenblik kwamen de pausen onder franse invloed en druk. In 1309 was de paus genoodzaakt het pauselijk hof naar Avignon, een stad in Zuid-Frankrijk, te verplaatsen. Hier hebben de pausen hun „babylonische ballingschap" doorgebracht van 1309 tot 1377. Tn de avignonse tijd ontwikkelde het pauselijk hof zich tot de eerste geldmacht van Europa. Van alles en nog wat werd belasting geheven, met de ban als stok achter de deur. De paus werd de belangrijkste financier van Europa. In 1377 werd de pauselijke stoel naar Rome verplaatst. Daar de franse kardinalen en de koning vermeerdering van de italiaanse invloed vreesden, kozen zij een andere paus, die zich weer in Avignon vestigde. Daarmee begon het zogenaamde Westerse Schisma (scheuring), dat van 1378 tot 1415 geduurd heeft. In deze verwarde tijd had de Kerk dus twee hoofden, ieder met een eigen aanhang, zodat de christenheid verscheurd was. De beide pausen deden hun tegenstanders in de ban, zodat dus heel de Kerk onder de banvloek lag. Daar de Kerk altijd geleerd had dat gehoorzaamheid aan de paus noodzakelijk is voor het zieleheil, kon thans niemand meer zeker zijn van zijn zaligheid. Bij vele gelovigen kwam de twijfel aan het goddelijk gezag van de paus op. Velen gingen nadenken over wat de kerk is en wat de paus behoort te zijn.

Zo maakte het Schisma de roep wakker om een „hervorming der kerk in hoofd en leden", een roep die al spoedig in brede kringen gehoor vond. In 1409 b.vam in Pisa een concilie bijeen. Daar werden de beide pausen afgezet, waarna het concilie een nieuwe paus benoemde. Maar de beide eersten weigerden af te treden, met het gevolg dat er van nu af drie pausen waren. Zo vergrootte dit concilie de verwarring, in plaats van haar op te heffen. Eerst het concilie van Constanz heeft in 1415 het schisma opgeheven. Eén paus trad vrijwillig af, de beide andere werden van hun macht beroofd, waarna een nieuwe paus gekozen werd.

Dit concilie heeft zijn naam bezoedeld, doordat het Johannes Hus, een voorloper der hervorming in Bohemen, veroordeeld heeft tot de brandstapel. Deze professor aan de universiteit van Praag had sterk de invloed ondergaan van de engelse hervormer John Wiclif, hoogleraar te Oxford, die op bijbelse gronden fel de roomse dwalingen aanviel en het volk de bijbel in het engels verschafte. Johannes Hus bezat een machtig redenaarstalent, waardoor hij een meeslepende invloed op de massa uitoefende: bijkans geheel Bohemen en Moravië

kwamen in de ban van de nieuwe leer. Koning Sigismund van Duitsland, die graag vrede in de Kerk wilde stichten, haalde IIus over naar het concilie te Constanz te gaan onder de belofte van een vrijgeleide. Van een godsdienstgesprek met zijn tegenstanders is echter niets gekomen, daar IIus direct na aankomst in Constanz werd gevangen genomen en gemarteld. Sigismund, die hierover zeer verontwaardigd was, werd gerustgesteld met de verzekering dat men tegenover een ketter zijn beloften niet behoefde te houden. Na een gevangenschap van 7 maanden in een vunzige cel van het Dominicaner klooster, waarin men onder allerlei folteringen vergeefse pogingen deed om hem tot herroepen te bewegen, werd Hus op zijn verjaardag, 6 juli 1415, verbrand. Overtuigd, voor de waarheid van het evangelie te sterven, onderging hij biddend de marteldood op de brandstapel. Een jaar later werd dit lot gedeeld door zijn vriend Hieronymus van Praag.

De Kerk is in deze eeuwen doof gebleven voor de roepstem der hervormingsbeweging. Ze heeft alle waarschuwingen van de voorlopers der Hervorming, die de wegbereiders geweest zijn voor de Reformatie, door de bijbel weer geheel en alleen als maatstaf te nemen en vandaar uit op allerlei kerkelijke gebruiken een onbevreesde kritiek te leveren, in de wind geslagen. Het is juist in deze tijd dat de pausen en de lagere geestelijken veel aanstoot geven wegens hun ergerlijke levenswandel. Aan het hof te Rome werd dc ergste goddeloosheid bedreven. Geld, geweld, vergif en ontucht beheersten het leven daar. De beruchtste paus is Alexander VI Borgia (1492—1503). Hoewel zijn immorele levenswijze bekend genoeg was, werd hij door grove omkoperij toch tot paus gekozen. Hij heeft zich vooral beijverd voor de verheffing van zijn onechte kinderen, waarbij hij niet terugdeinsde voor list en sluipmoord. Zijn dood wordt toegeschreven aan vergif, dat hij voor een ander bestemd had.

Tijdens de Kerkhervorming is Leo X paus, een ongelooflijk verbrasser en schuldenmaker, een man die behagen schept in stierengevechten, die, wanneer hoge kerkelijke plichten hem roepen, zijn laarzen aantrekt om zich aan zijn geliefde jacht-en vispartijen te wijden.

Vanzelfsprekend liet ook de kennis en de levenswijze van de lagere geestelijkheid, ook in de kloosters, veel te wensen over. Dit willen we illustreren met een aanhaling uit het wereldberoemde boekje van Erasmus: , , De Lof der Zotheid". Hij schrijft hierin over de monniken: „Vooreerst achten zij het een bewijs van de hoogste vroomheid, als zij zich zo ver houden van alle wetenschap, dat zij zelfs niet kunnen lezen. Voorts als zij hun psalmen, die zij wel tellen, maar niet begrijpen, met hun ezelsstemmen in de kerken uitbalken, dan geloven zij de oren der heiligen hoogst aangenaam te strelen. Er bevinden zich ook enigen onder hen, die met hun morsigheid en armoede te koop lopen en voor de deuren met luid gebrul brood vorderen. En op zulke wijze beweren die lieve Iuidjes door smerigheid, onwetendheid, lompheid en onbeschaamdheid ons het beeld van de apostelen weer voor ogen te stellen!"

De italiaanse schrijver Boccaccio vertelde het verhaal van een jood, die door een reis naar Rome tot het christendom bekeerd werd, omdat.... hij zich het voortbestaan der kerk onder zulk een goddeloze leiding slechts als een wonder Gods kon verklaren.

Iiet gewone volk lag verzonken in een bijna heidens bijgeloof. Erasmus was verbaasd over de godslasteringen die hij in Rome moest horen. Geleerden probeerden hem te bewijzen, dat er tussen de ziel van mensen en dieren geen verschil bestond. Het behoorde tot de goede gesprekstoon onder de ontwikkelden om de grondbeginselen van

het Christendom bespottelijk te maken. Wanneer zou God het gebed verhoren van dat overblijfsel, naar de verkiezing der genade, dat er onmiskenbaar ook in die tijd geweest is: , , 0, God der heirscharen! keer toch weder; aanschouw uit de hemel, en zie, en bezoek deze wijnstok". De Iïeere zou het doen op Zijn tijd, door het hart en het verstand van ccn gejaagd naar rust zoekende monnik te verlichten, door in Maarten Luther de eerste grote hervormer te geven aan de in zo diep verval geraakte Kerk.

(Wordt vervolgd)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen