HET VERVOLG DER AMSTERDAMSE KERKHISTORIE.

Ongeveer een jaar geleden hebben wij het eerste deel van een biezonder indrukwekkend opgezette reeks op het gebied der kerkhistorie in ons blad besproken: Dr. Evenhuis' „Ook dat was Amsterdam". Dat eerste deel behandelde de voorgeschiedenis, de opkomst en de groei van de Hervormde Kerk in onze hoofdstad, plus de strijd die zij, hoewel gevestigd, had te voeren voor haar, nooit bereikte, ideaal. Het tweede deel gaat eveneens van 1578 tot 1650, maar legt meer de nadruk op het leven der gemeente en haar houding tegenover anderen.

De schrijver was oorspronkelijk van plan een derde deel te wijden aan de periode tussen 1650 en de Franse tijd, maar door de vele stof is hij bij nader inzien wel gedwongen weer te splitsen. Deze anderhalve eeuw zal aan de orde komen in het derde en het vierde deel. Het derde, dat de tweede helft der zeventiende eeuw verslaan zal, mogen wij na ongeveer twee jaar verwachten. Wij waarderen heel de opzet en begrijpen een en ander. Niettemin is voor wie van het inhoudsoverzicht van het geprojekteerdc derde deel aandachtig kennis heeft genomen, twee jaar lang!

Het tweede deel geeft in het eerste hoofdstuk allerlei biezonderheden over „Woord en dienst", zoals de kerkgang en de preek, de doop, de katechese en het avondmaal, het huwelijk en de begrafenis. Niet minder boeiend is hetgeen wij vinden opgetast in hoofdstuk twee: „De discipline", waarin uiteraard de levenstucht — met zulke mooie onderwerpen als de sabbatsheiliging, de viering van Sint-Nikolaas, de weelde en de mode — wordt bekeken. In het derde hoofdstuk trekken „De dissenters" — onder anderen de joden, remonstranten, roomsen, doopsgezinden, luthersen, brownisten, pilgrimfathers en baptisten — aan ons oog voorbij. Het vierde hoofdstuk houdt zich bezig met het vaak besproken tema „Calvinisme en cultuur, " waarbij uitvoerig stilgestaan wordt bij de zo bekende schouwburgstrijd. „De kerk in Oost en West" krijgt aandacht in het vijfde hoofdstuk. Amsterdam heeft zich daar namelijk veel moeite voor getroost. Het zesde hoofdstuk wijst tenslotte nog eens op „De dienaren" der kerk afzonderlijk, op hun geschriften en hun reputatie. Vondel wordt hierbij gelukkig zeer nadrukkelijk als lasteraar tentoongesteld.

Het zal de lezer dezer samenvatting duidelijk geworden zijn dat er hier weer een macht, belangrijke gegevens aangeboden wordt. En niet alleen voor de geschiedenis der kerk zijn deze waardevol. De ekonomische geschiedenis bijvoorbeeld is vooral gebaat met hoofdstuk twee: de discipline strekte zich terecht ook over ongerechtigheden met betrekking tot de handel uit, de sociale met het tweede en het derde: én de samenleving met „de huisgenoten des geloofs", én die met „hen die buiten zijn" wordt hier belicht! Natuurlijk is het hele boek een bijdrage tot de kuituurgeschiedenis in ruimer zin; voor die in engere betekenis is speciaal het vierde hoofdstuk van belang. Het vijfde brengt ons bovendien nog op 't gebied van de geschiedenis van cle koloniën. Dit laatstgenoemde onderdeel heeft met het eerste deel het voordeel dat het een ontwikkeling te zien geeft. Waarmee niet gezegd wordt dat de andere niet even belangwekkend zijn.

Een boek van deze omvang kan niet zon-

der vlekjes zijn. Wij willen, uit respekt voor wat de schrijver in dit tweede deel alweer presteerde, hem niet lastig vallen over hier en daar een kleine onnauwkeurigheid. Verschil in levensovertuiging doet ons over dansen minder gunstig denken. Ook inzake tucht en waken voor het geestelijke welzijn staan wij dichter bij de broeders uit de zeventiende eeuw. Volkomen onrechtvaardig is het oordeel dat door Dr. Evenhuis betreffende de psalmberijming van Datheen op bladzij tweeëntwintig wordt gegeven. In de literaire studies die daarover in de loop der jaren zijn verschenen, heeft hij zich klaarblijkelijk nog niet verdiept.

Ook thans moet op de vele, mooie platen en op de omstandigheid dat er opvallend weinig stijl-en drukfouten in deze publikatie staan, gewezen worden. Daar de delen een en twee als één geheel zijn te beschouwen, is een lijst van predikanten, een register van personen en een lijst van illustraties voor de beide delen achter in het tweede deel geplaatst. Wie vorig jaar verzuimde om het eerste deel van deze prachtige en voor een groot publiek bestemde kerkgeschiedenis te kopen, schaffe zich alsnog de beide delen aan!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen