Het Lager Onderwijs in Nederland een eeuw geleden.

Het is dikwijls niet eenvoudig om voor een bepaalde periode in ons vaderlands verleden een nauwkeurig en verantwoord beeld van het gewone, lager onderwijs te krijgen. Meestal moeten de gegevens hiervoor moeizaam worden saamgebracht, en vaak blijft er ook dan nog veel te wensen over. Een gelukkige omstandigheid is oorzaak dat wij nu beschikken over een uitstekend overzicht van de diverse scholen en wat er gedaan werd tijdens de regering van de beide koningen die in de titel van dit te bespreken boek genoemd zijn. Sommige biezonderheden zijn verheffend, andere bedroevend, nog weer andere bepaald vermakelijk.

In 1832 werd de zeer bekwame Wijnbeek inspekteur van heel het lager onderwijs in Nederland. Gedurende de meer dan dertig jaren dat hij deze funktie waarnam, heeft hij ongelooflijk hard gewerkt. Persoonlijk stelde hij zich van provincie tot provincie van de situatie op de hoogte. Vrij uitvoerig bracht hij bovendien na iedere inspektiereis van zijn bevindingen verslag uit aan zijn chef, het hoofd van Binnenlandse Zaken. Deze stukken — thans berustend in het Rijksarchief te 's-Gravcnhage — zijn voor ons een kostelijke bron van informatie, mede door de toon waarin ze zijn gesteld.

Geboeid heeft Dr. Reinsma heel de stapel doorgelezen, en vervolgens heeft hij er een zeer belangrijke monografie uit opgebouwd. Het eerste hoofdstuk wijst op het belang van deze dokumenten en vertelt ons over Wijnbeek. In het tweede zien wij hoeveel soorten scholen er toen waren, waarna in het derde aan de opleiding en scholing van de onderwijzers aandacht wordt besteed. Het vierde geeft ons vroege „sporen van de schoolstrijd" — wat wc niet verwachtten — en het vijfde een en ander over ieder schooldistrikt in elk gewest afzonderlijk. De laatste hoofdstukken bevatten korte overzichten van het onderwijs op de Latijnse en de Joodse scholen. Alles wordt met veel citaten toegelicht.

Wij zijn gewoon om bij rapporten aan iets

droogs tc denken. Die van Wijnbeek zijn dit niet. Zijn reisverslagen zijn biezonder onderhoudend, want hij schreef ze niet in ambtelijke termen, maar op een gemoedelijk vertellende manier. Zo vinden wij iets van de sfeer van toen in de papieren van de man die zich destijds als weinigen voor de ontwikkeling der jeugd in 't algemeen heeft ingespannen, en die speciaal belangstelling had voor de vele kinderen der armen. Overigens is het evenzeer typerend voor de tijd waarin hij leefde, dat hij tegenover alle Afgescheidenen, als „fanatieken" in zijn ogen, absoluut onbillijk is.

Helaas is het met steun van het Prins Bernhard Fonds gepubliceerde werk van Dr. Reinsma niet in allen dele onberispelijk. Ten eerste komen wij op meer dan één plaats een stilistisch blundert je zoals „een deel der schoolstrijd" — pagina 223, regel 20 — tegen. In de tweede plaats moet er gewezen worden op de vele typografische onachtzaamheden. Op het eind van regel 10 van onderen van bladzij 112 bijvoorbeeld is „alleen" onnodig afgebroken. Resultaat: een witte vlek! Ten derde wemelt het van drukfouten in deze publikatie. Wijnbeek, „die zelf uiterst accuraat was" — pagina 228, regel 11 — zou zich hieraan geërgerd hebben.

Het geheel is redelijk gebonden, maar gestoken in een meer dan lelijk omslag. Twee erop getekende portretjes moeten blijkbaar onze beide koningen uit het Oranjehuis die in de titel zijn genoemd, verbeelden. Geen historicus en geen ikonograaf zal hen er echter in herkennen. Alles bij elkaar genomen: ondanks enkele gebreken is dit boek voor geschiedkundigen en mensen bij het onderwijs biezonder belangwekkend. Hun bevelen wij het gaarne aan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen