Een juweel te geef!

Menig lezer zal zich bij het lezen van hetgeen hierboven staat een ogenblik verwonderen. Er wordt gesproken van te geef, en toch wordt er een prijs genoemd van vijfendertig, vijfenveertig gulden. Is dit juist? Dat is het ongetwijfeld, als men op de intrinsieke waarde let van wat voor deze prijs geboden wordt. Een boek van Bullinger, en wel zijn invloedrijkste, en dan nog in de oorspronkelijke Nederlandse vorm!

Ten onrechte is Bullinger, de opvolger van Zwingli, onder ons maar weinig meer bekend. Natuurlijk zijn daar redenen voor aan te geven — onder andere het feit dat al zijn werken zeldzaam zijn geworden — maar dit neemt niet weg dat het met zijn bekendheid onder ons heel anders wezen moest. Van harte hopen wij dat de heruitgaaf van zijn populairste werk, waarvoor de firma Lindenberg een woord van grote lof toekomt, daarin tenminste enigszins verbetering zal brengen. Hollweg, die nu negen jaar geleden, in het Duits, een vrij omvangrijke en uiterst waardevolle studie aan het werk in kwestie heeft gewijd, poneert hierin dat Bullinger alleen al om het schrijven van zijn „Huisboek" het verdienen zou een ereplaats in de geschiedenis van de Gereformeerde Kerken in te nemen. Welke stelling we uit volle overtuiging onderschrijven. Dit is werkelijk een machtig boek!

Het werk bestaat uit vijftig preken, die tezamen een dogmatisch handboek vormen. Daarom zou men het de Zürichse pendant van de Geneefse „Institutie" van de onder ons het meest geprezen Reformator kunnen noemen. Evenals de „Institutie" was het boek oorspronkelijk bestemd voor predikanten en studenten en verscheen het allereerst in het Latijn. De eerste uitgaaf kwam in Zürich van de pers gedurende de jaren 1549 en de volgende. En dit geschrift vond veel waardering. Weldra werd het heel Europa door vertaald. Het „Huisboek" kon op die manier voor een zeer lange tijd hét stichtelijke volksboek der Gereformeerde Protestanten in Europa worden. Nergens echter is het meer gelezen dan in onze streken. Dyrckinus heeft het in 't Nederlands vertaald. De eerste druk hiervan verscheen in 1563 in het toevluchtsoord der Nederlandse Protestanten, Emden. Vele drukken zijn hierop gevolgd.

Merkwaardig is dat deze preken tekstloos zijn. De lezer die zich hieraan stoot, bedenke echter dat een preek waarin geen tekst als uitgangspunt gegeven wordt, gedurende de eeuw der Reformatie en de daarop volgende een vrij normaal verschijnsel is geweest. Een leerrede behoeft ook niet beslist op één bepaalde tekst te worden opgebouwd. Met name katechismuspreken waren heel vaak zonder tekst. De teologische betekenis van Bullingers geschrift is niet gering. Aanwijsbaar is de invloed van het „Huisboek" op de tekst der latere edities van de „Institutie" en de inhoud van de Heidelbergse Katechismus. Maar we dienen hier ook iets te zeggen van de plaats die Bullinger in teologisch opzicht onder de Hervormers ingenomen heeft. Herhaaldelijk, om niet te zeggen telkens, is hij later namelijk betrokken in de strijd tussen de teologische en kerkelijke groepen onder de Gereformeerden. En de Remonstranten én de Contra-Remonstranten, om een voorbeeld uit ons land te noemen, hebben zich met enig recht op hem beroepen. Bullinger ging namelijk, hoewel hij grote achting voor de Reformator van Genève had, niet dadelijk in alles met hem mee. Calvijns soms krasse uitspraken betreffende de voorbeschikking heeft zijn vriend in Zürich niet goed aangedurfd. Zo staat er in het „Huisboek" nog dat het geloof, en wel het ware, algeheel verliesbaar is. De Remonstranten hebben, in hun hachelijke toestand, zich aan uitspraken als deze vastgeklemd. En toch ten onrechte, want Bullinger heeft na de publikatie van zijn „Huisboek" op bepaalde punten in zijn teologische gedachtengang een merkbare ontwikkeling — waarvan de Remonstranten om begrijpelijke reden helemaal niet repten — doorgemaakt. Tenslotte heeft hij de verliesbaarheid van het waarachtige geloof beslist ontkend. Waarom de Contra-Remonstranten echt naar waarheid konden zeggen dat hij aan hun zijde stond. Het lezen van de tekst van 1556 — die

hier zonder meer in reproduktie wordt gegeven, wat betekent in de oude druk en met het oude stelsel van verkortingen en

nog zo een en ander — eist wel enige ervaring. Maar gelukkig zijn er onder ons nog velen die zeer oude drukken zonder moeite kunnen lezen. De lektuur van dit omvangrijke geschrift loont wel de moeite. Alles is bevattelijk geschreven, alles is eenvoudig bijbels, en dus nog volkomen aktueel. Er zijn maar weinig punten waarop wij het met de schrijver niet ten volle kunnen eens zijn. Het in deze vorm gewoonweg kapitale boekwerk lazen wij weer eens in zijn geheel, en steeds geboeiden Voor de teologisch belangstellende is dit een zeer begeerlijk ding!

Natuurlijk is de reproduktie van dit werk — voor deze prijs — niet iets volmaakts. Er is wel eens een letter uitgevallen en de inhoudsaanduidingen aan de kant zijn wel eens inkompleet. De eigenlijke tekst is echter zeer goed leesbaar, beter zelfs dan in het doorsnee oude eksemplaar. Het boek werd — om de wonderlijke nummering der bladen — met de hand gebonden — waarbij wel een enkele onregelmatigheid te konstateren valt — en wel op een manier dat het ook uiterlijk een indrukwekkend werk geworden is. Dit is in alle opzichten iets zeer biezonders. Wie zichzelf hiermee verrijken wil — de oplaag is beperkt — die haaste zich!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen