Moderne poezie

6.

Er bleef de vorige keer nog een stukje over van het gedicht Den Haag/Krijkduin van de Hagenaar Peter Berger, uit de bundel „Deze voorlopige naam.”. Over die titel is de laatste maal al iets gezegd.

Nu gaat het over de bewonders van de flat, zo dicht aan zee.

de lift aan dunne spierbundels trekt de bewoners naar boven, de kunstmatige aardse engelen met hun betraande ogen hun zoute ogen,

boven, gereinigd, worden ze man en vrouw, de zachte en meest intieme organen van het gebouw.

In deze grote flat is een lift onmisbaar. Vanaf de begane grond zien we de lift op en neergaan. Het is alsof een zeer sterke man met behulp van zijn spieren de lift optrekt. Maar die spierbundels zijn dun, het zijn slechts staaldraden, vandaar „dunne" spierbundels. In die lift bevinden zich de bewoners van het huizenblok, de kunstmatige aardse engelen. Wij hebben als kind een voorstelling van engelen, die door middel van afbeeldingen is verkregen. Engelen zijn geesten en dus niet te zien. Soms ontvangen de engelen in de Heilige Schrift een lichaam voor een tijd. Er wordt ook gesproken van vliegende engelen, om ons enigszins een idee te geven van de gemakkelijkheid, waarmee de geesten zich kunnen verplaatsen.

Daarvandaan hebben de tekenaars de engelen afgebeeld als mensen met vleugels. Die engelen klommen in Jacobs droom op en neer. Hier word, ; en de flatbewoners aardse engelen genoemd. Het zijn geen echte, geen hemelse, want ze blijven op aarde. Maar het idee van engelen hebben wij wel, want wij zien ze opvaren. Door het glas heen zien we de lift met de mensen rijzen. Het gaat echter kunstmatig. Door eigen kracht zouden ze nooit die hoogte bereiken. Zo op het eerste gezicht zou men, een kind zeker, aan engelen moeten denken. Maar toch is het dat niet; het is kunstmatig en aards. Nu staat er verder:

met hun betraande ogen

hun zoute ogen. Door het glas heen zien wij de ogen van de mensen in de lift niet helder. Die ogen lijken door het bewegen achter het glas alsof ze met tranen zijn gevuld. Wij zien

de mensen als vissen in een aquarium en, nu we aan water moeten denken, zal dat water, zo dicht 'bij de zee, wel zout zijn. Daarom: zoute ogen. Met deze enkele woorden is dus goed afgebeeld hoe wij de bewoners naar hun etage zien gaan.

Dan vervolgt Berger in het gedicht:

boven, gereinigd,

worden ze man en vrouw. Zij komen de lift uit en staan dan niet meer als een kompakte massa bij elkaar. Zij zijn gereinigd: wat niet zo duidelijk te onderscheiden was, is nu helder geworden. Weg zijn ook de zoute visogen, de betraande ogen. liet is nu heel gewoon geworden, want wij zien nu heren en dames, zoals wij ze op straat zouden zien. En hoe worden die heren en dames nu genoemd? De zachte en meest intieme organen van het gebouw.

Het gehele gebouw is hard en koud; het is beton en glas. De ijzeren lift wordt door middel van stalen kabels bewogen; ook al zo hard en koud.

Rondom het stenen gevaarte is niets levends te bekennen, op nog een paar verdwijnende vogels na (zie het vorig artikel).

Nu zien we iets in de flat komen, dat leeft. Het zijn ook organen van het gebouw; zij behoren er bij, maar het is heel iets anders. Het is geen glas of steen of ijzer. Het zijn mensen, die in tegenstelling tot het beton, zacht zijn. Zij zijn ook intiem. Dat kunnen wij van de spierbundels niet zeggen; ook niet van het „muzikale" glas. Dat alles blijft zoals het is, hard en koud. Maar de mensen zijn intiem; ze praten en lachen, zij geven elkander een hand of een kus bij de begroeting. De ouders van de dochter, die zo hoog en droog woont, moeten ook eens op bezoek komen. Zij worden door het pasgetrouwde vrouwtje hartelijk verwelkomd. Er wordt druk gepraat en alles in het huis wordt getoond. Het is binnenskamers een clruk heen en weer geloop, een gezellig zitten in het huis, dat zweeft in de lucht.

Nu hebben wij in grote trekken het gedicht op de voet gevolgd. Eigenlijk zouden wij Den Haag/Kijkduin moeten kennen om te merken, dat hier alles sekuur is weergegeven. Als wij het hele gedicht (dus ook het stuk van het vorige artikel) eens rustig gingen nalezen, zouden we bemerken, dat het nu niet zo raar meer is, als het op het eerste gezicht geleek.

Wij zouden de vraag kunnen stellen:

Waarom heeft de dichter dat neergeschreven en wat heeft hij ermee te zeggen? Het antwoord is moeilijk te geven. Soms weet de dichter het zelf niet, waarom hij iets op papier heeft gezet. Wij moeten zelf ons afvragen wat het ons te zeggen heeft. En dan zal de een weer iets anders noemen dan de ander.

Het is wel zeker, dat in het gedicht met enigszins rauwe woorden gezegd wordt, hoe ver de mens van deze tijd afleeft van de natuur. Alles is mechanisch geworden en wij worden opgetast in blokken van beton en glas. Het leven is door de mechanisering zo koud geworden. Er zijn haast geen woningen meer, waar Perk van schreef:

De vedel zingt, waar roos en wingerd-ranken Verliefd omhelzen 't huis des akkermans.

In „Stil water" van Martien lees ik: Beversluis Vanuit rnijn venster heb ik 't al zien rijpen, korens en dieren en de warme vruchten.

En over déze het vergank'lijk vluchten van de getijden. Vanuit mijn venster kon ik vele dingen, de grond van klagen en de zin van zingen veel meer begrijpen.

Wat zullen de bewoners van de flatten zien vanuit hun vensters in Den Haag/ Kijkduin?

(M. N.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen