Een waardevolle reproduktie van een hoogst merkwaardig dokument.

Onder de voortreffelijkste Zeeuwse predikanten uit de zeventiende eeuw neemt ongetwijfeld Godefridus Udemans, uit Zierikzee, een zeer voorname plaats in. Vruchtbaar sc'hrijver, heeft hij, evenals de Middelburger Willem Teelinck, in de Gouden Eeuw en lang daarna een grote invloed uitgeoefend. Evengoed als de geschriften van zijn Middelburgse ambtgenoot zijn die van Udemans thans zeer gezocht, maar zeldzaam. Een heruitgave van een der moeilijkst te verkrijgene kan dus niet anders dan zeer welkom zijn!

Het boek dat nu door Van den Tol opnieuw is uitgegeven, is in vele opzichten een zeer merkwaardig en belangrijk werk. De eerste druk ervan verscheen in 1638, twee jaar later kwam de volgende, terwijl in 1655, zes jaar na de dood van de auteur, een derde druk verscheen. De opzet maakt begrijpelijk dat dit geschrift terstond bij zijn verschijning veel waardering vond. Een handboek tcdh voor ieder die ter zee voer, 't zij dan bij de koopvaart of als pikbroek op een oorlogsschip, voorzag in een behoefte die gevoeld werd. En wat Cats in zijn gedichten heeft gedaan omtrent het huwelijk — veel wijze, kristelijke lessen geven — dat deed Udemans in dit geschrift en andere omtrent de vrije zeevaart en wat hiermee samenhing!

Kultuurhistorisch is dit boek biezonder belangwekkend. Niet alleen vindt men er hoogst merkwaardige gegevens in omtrent de beide grote handelskompagnieën uit de zeventiende eeuw, de opvattingen over het geoorloofde van onze vrijheidsstrijd, de noodzaak van de zending in de beide Indien, de taak van kristelijke overheden, enzovoort, maar velerlei „gevallen der consciëntie" die zich voordoen bij de doodgewone man die op een schip is, worden hier ook met uitvoerigheid behandeld. Dat dit alles uiterst belangwekkend is, behoeft wel geen betoog! Met name voor de kennis van de ekonomisc'he etiek der zeventiende-eeuwse Calvinisten in ons land is dit geschrift van Udemans een bron van d' allereerste rang!

Ik zou niet graag ontkennen dat de schrijver in dit werk weieens verschrikkelijk uitvoerig is. Opvallend vaak komt hij weer aan met argumenten en met voorbeelden waarop hij eerder reeds gewezen iheeft. De opzet van dit werk is hiervan echter een gedeeltelijke verontschuldiging: verschillende beroepen bij de zeevaart worden hier afzonderlijk behandeld, zodat een of andere herhaling haast niet te vermijden is. M: en heeft dit boek weieens betiteld als langdradig, maar het komt er maar op aan hoe men iets leest. De schrijver was bewust uitvoerig, ijselijk uitvoerig soms. En toch 'heb ik zijn werk in deze heruitgaaf weer eens van a tot z aandachtig en met veel genoegen doorgelezen: er zit werkelijk biezonder veel eenvoudige, zeer praktische en kristelijke wijsheid in! Een technische biezonderheid van deze uitgaaf is dat hier de oude tekst in zijn oorspronkelijke vorm wordt aangeboden: dit is niet een iherdruk, maar een reproduktie van de druk van 1640, waarvoor elke ware liefhebber alleen waardering hebben kan. Alleen één ding is mij niet duidelijk: waarom voor deze nieuwe uitgaaf niet de derde druk, van 1655, is gebruikt. De paginering toch van die van 1640 kan men moeilijk anders noemen dan vrij rommelig: de nummering is er niet overal dezelfde: nu eens naar de bladzij-

den, dus paginering, dan weer foliëring: nummering per blad! De druk van 1655 heeft van het begin tot aan het einde van de tekst een nummering alleen maar naar de bladzijden, wat uiteraard veel beter is! Al wie in onze oude schrijvers enigszins belang stelt en zich graag verdiept in het verleden, moet de firma Van den Tol biezonder dankbaar zijn dat zij de tekst van dit merkwaardige geschrift weer voor een groter kring dan de zeer enkele bezitters van een oude uitgaaf heeft toegankelijk gemaakt. Het is wel zeer verheugend dat een zo biezonder boek in deze tijd in deze vorm en dan voor deze prijs opnieuw kon worden uitgegeven. Gaarne bied ik hiervoor mijn gelukwens aan!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen