Dominees onder het kruis

Dominees onder Dirk Hoksbergen

Door de straten van Kampen zien we hem gaan, Dirk Hoksbergen, de lerend ouderling van de Gereformeerde Gemeente onder het Kruis aldaar. Hij gaat gekleed als boer in de Overijselse dracht, en gebruikt klompen als schoeisel. Hij woont even buiten Kampen, in het gehucht Wilsum; daar werkt hij op de akker en teelt de Zalker aardappels. Hij is de eenvoud zelf, maar toch een man van gezag. Welbespraakt is hij en daarbij zeer belezen. De oude schrijvers (vooral Brakel) kent hij goed en hij weet hen, wanneer dit nodig is, ook aan te halen. Maar afgezien van dit, heeft de Heere hem, naast gaven van verstand ook gaven van hart geschonken. Hij wist zich door God geroepen tot ouderling in de Kamper gemeente. Direkt reeds na de Afscheiding heeft hij zich bij ds. De Cock van Ulrum aangesloten. Deze institueerde dan ook de gemeente — op 3 juni 1835 — en bevestigde Hoksbergen tot ouderling. Zijn gehele leven lang heeft hij zich tot ds. De Cock aangetrokken gevoeld, ook nadat het tot een kerkelijke scheiding tussen hen beiden gekomen was. Deze verbondenheid zal, naast het zich één weten in Christus, ook wel verband houden met de conservatieve inslag, die De Cock en Hoksbergen beiden toonden te bezitten. Dirk Hoksbergen stond, toen al, bekend „om zijn standvastig protest tegen de nieuwigheden" (Ds. G. H. Kersten).

Op verzoek van ds. De Cock gaat Hoksbergen, die tot nu toe als ouderling preken las, de gemeente stichten door zijn eigen oefeningen. Hij wordt nu dus lérend ouderling of oefenaar. Naar verschillende synodes der Afgescheidenen wordt hij afgevaardigd.

De konflikten blijven echter niet lang uit. Op de synode van 1837 komt de behet kruis p) faamde, of liever beruchte, herziening van de kerkenorde ter tafel. Hij heeft daar fel tegen geageerd. Hij wenst de vaderen in alles trouw te blijven. Wij behoren het niet beter te weten dan deze grote lichten. Ds. Scholte echter weet de herziening van de D.K.O. er door te drijven. Zo verlaat broeder Hoksbergen diep teleurgesteld de vergadering, waarop het nogal heet schijnt toegegaan te zijn. Hij wil zich echter bij de genomen besluiten niet neerleggen, omdat hij daarin verkeerde tendenzen opmerkt. Al menen we enerzijds, dat Hoksbergen vasthield aan het oude, omdat het van de vaderen was, dient toch te worden opgemerkt, dat hij hierin scherp zag. De geest van Scholte en Van Raalte c.s. was niet de zijne! Zo wordt de scheuring een feit. De Kampeiafgescheiden gemeente staat alleen.

Hoe nu verder? De gemeente is wel niet verstoken van het gepredikte Woord, maar wel van de bediening van de sacramenten. Dit wordt op de duur een onhoudbare toestand. Hoksbergen beseft, dat hierin verandering moet komen. Daarom doet hij een noodsprong. Hij stelt de gemeente voor, dat hij, als ouderling, de kinderen der gemeente zal dopen. Het is een inkonsekwentie van Hoksbergen: hij wil de Kerkenorde handhaven en tegelijk overtreedt hij haar, door als ouderling kinderen te dopen. Maar de gemeente en hij zelf beseffen, dat ze moeilijk anders kunnen. Door de situatie hiertoe genoopt heeft hij daarom het sacrament der Doop bediend; de eerste maal was een kind van Hoksbergen zelf één der dopelingen.

Mede om dit optreden te rechtvaardigen tegenover hen, die hem in deze niet volgen kunnen, ontwikkelt Hoksbergen eigen gedachten omtrent de ambten. In zijn uitlatingen kunnen we opmerken, dat hij in fene niet van het

afzonderlijk leraarsambt weten wil. Er zijn volgens hem slechts twee ambten: ouderling en diaken. Predikanten zijn slechts lérende ouderlingen. Een predikant heeft geen recht op de bediening der sacramenten, omdat hij predikant, maar omdat hij ouderling is, zo kunnen we het standpunt van Hoksbergen samenvatten. Een bewijs, hoe men geïsoleerd licht tot enigszins foutieve meningen kan komen. Dit doet overigens niets af van onze grote waardering voor deze onverzettelijke persoonlijkheid.

Er zijn meer gemeenten, die zich met de besluiten van bovengenoemde synode van 1837 niet kunnen verenigen, zoals: Zwolle, Deventer, Hasselt, Zalk, Rouveen, Woerden, Linschoten en Hattem. In 1838 en later in 1840 komen deze gemeenten (die zich „Dordts Gereformeerde Gemeenten" noemen) bij elkaar. Hoewel er theologisch gezien geen verschillen onderling zijn, kan Hoksbergen toch met het beleid niet mee en blijft daarom andermaal alleen staan. Een ernstige grief van hem was o.a. het verheffen van een aparte leraarsstand bóven de plaatselijke ambten van ouderling en diaken. Hoewel de overige afgevaardigden hem gaarne als leraar willen erkennen, weigert hij, en blijft wat hij is: ouderling-oefenaar.

te bedoelen. Zeker, hij was niet vrij van independentistische gedachten, een geordend kerkverband stond hem niet aan, het was hem alles te menselijk wellicht, maar in zijn gehele leven kunnen we één ding zien oplichten: een tere vreze des Heeren!

Onder broeder Hoksbergen, deze „oefenaar onder het Kruis", bloeide de Kamper gemeente, en nü mag zij, na talloze wederwaardigheden doorgemaakt te hebben, als Gereformeerde Gemeente nóg bestaan!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen