Getuigenis van Roomse godsdiensthaat.

Jan Overduin: „Tragedie in Toulouse". Uitgave van Uitgeversmaatsohappy J. H. Kok N.V. te Kampen, (1964) 225 blz., geb. ƒ 7, 90.

Negen maart 1762 is een datum om bij stil te staan. Toen toch werd een eerzaam Protestant en koopman te Toulouse, Jean Calas, uit Roomse godsdiensthaat door radbraking ter dood gebracht. Hij was ervan beschuldigd dat hij zelf zijn zoon — die zelfmoord had gepleegd — gedood had omdat deze Rooms wou worden. Men meende namelijk dat Protestanten zonder meer verplicht waren hun kinderen te doden die naar Rome overgingen. Na een monsterlijk proces en vreselijke folteringen werd hij door het plaatselijke Parlement veroordeeld, uiteraard tot grote vreugde van de opgewonden Roomse volksgeest in zijn stad. Zijn zoon had men intussen nota bene met veel statie als een martelaar der Roomse kerk begraven. De voltrekking van zijn vonnis onderging Calas met indrukwekkende standvastigheid.

Het proces is een der ernstigste gerechtelijke dwalingen uit de geschiedenis. De herziening ervan — waarvoor zich Voltaire heel veel moeite heeft gegeven — heeft opnieuw de openbare mening in heel Frankrijk lange tijd en diep beroerd. Het vonnis is tenslotte, drie jaar nadat het geveld was, door de Franse koning en zijn Staatsraad — de betrokken akten waren opgezonden door het Parlement — vernietigd, en dat wel met algemene stemmen. Men heeft toen eerlijk vastgesteld dat de veroordeelde onschuldig was.

Er zijn over dit zo opzienbarende en voor de Roomsen zeer bezwarende geval in Frankrijk in de loop der jaren uiteraard verschillende verdienstelijke studies uitgekomen. In Nederland is echter dit ontstellend voorbeeld van de haat en de verblinding die men aan kan treffen in een overwegend Roomse samenleving zeker nog niet algemeen bekend. „Tragedie in Toulouse" brengt hierin — men moet dit hopen — wellicht enige verbetering.

Het boek van Overduin is geen historische verhandeling, maar een verhaal dat speelt in het verleden. Historisöhe verhalen kunnen nuttig, maar ze kunnen ook gevaarlijk zijn. Met een verhaal bereikt men veel meer lezers dan men met een studie doet; dat is het voordeel. Vele schrijvers van historische verhalen, echter, geven aan hun fantazie, wanneer ze eenmaal met hun onderwerp op dreef zijn, graag de vrije teugel. Dat is het gevaar: een onbetrouwbaar beeld! Ideaal voor het historische verhaal is: boeiende vertelling, terwijl de voornaamste feiten en de geest die spreekt uit het geheel historisch absoluut verantwoord zijn.

In het onderhavige geval moet men tot de konklusie komen dat het ideaal een eind benaderd is. De geschiedenis van de gerechtelijke moord op Jean Calas wordt hier behandeld tot het vonnis is voltrokken: op zichzelf alreeds een pakkend onderwerp! Schrijver, echter, heeft het klaargespeeld hiervan een goed gekomponeerd verhaal te maken, dat bovendien ook psychologisch zeer verantwoord is. Natuurlijk, elk gesprek is niet gevoerd zoals het hier gegeven wordt: dit boek is een verhaal. Maar een verhaal waarin de schrijver zich, wat de voornaamste feiten aangaat, heeft gehouden aan hetgeen histo-

risch vaststaat, én waarin de geest van toen biezonder goed getroffen is.

Valt er helemaal niets aan te merken op dit boek? Biezonder weinig eigenlijk. De stijl kon — zonder dat men die nu slecht zou willen noemen — hier en daar nog iets verzorgder zijn. Zeer nauwkeurig is men echter kennelijk geweest bij de korrektie. Jammer is, tenslotte, dat het omslag zeer geslaagd is, maar de band niets zegt.

Dit is een boeiend, prettig lezend boek, waarvan de inhoud algemeen bekend moest zijn. Een boek voor wie? Voor iedereen met enige belangstelling!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen