Zuid-Afrika: Land van dè ontmoeting

III.

Wanneer U met een vliegtuig een vlucht boven de Bantoe gebieden maken kon, zou U zeker het cirkelvormige patroon van de dorpjes opvallen, dat zich duidelijk tegen de aarde aftekent. In grote kringen staan de koepelvormige hutten van de bewoners geschaard om de isibaya: de grote, ronde veekraal.

Haar centrale plaats dankt deze omheinde ruimte niet uitsluitend aan de economische en maatschappelijke waarde, die het vee voor de Bantoe en in het bijzonder voor de Zulu heeft. De centrum-positie van de isibaya is ook symbool van het heilige en héérsende verleden. Met opzet geef ik het woord heersend een paar klemtoontekens mee, want het sociale

verband — geschetst in ons tweede artikel — blijft na de dood ongebroken voortbestaan. De geesten van de gestorven voorouders maken op onzichtbare wijze mede deel uit van de gemeenschap, die met recht alles-omvattend genoemd kan worden. Groot is de invloed van de doden op de levenden in deze primitieve samenleving.

Niemand zal zich onttrekken aan het brengen van voedseloffers aan de vooroudergeesten. Wis dat nalaat, brengt onheil over de gehele stam. De geesten moeten immers worden voorzien van middelen om hun voor het oog verborgen bestaan te kunnen voortzetten.

Het is niet uitgesloten, dat deze vooroudercultus samenhangt met de grote waarde, die de Bantoe hecht aan het kinderrijke huwelijk. Zonder nageslacht zal zijn geest straks in het hiernamaals moeten ver-

kommeren, tenzij anderen hem voedseloffers brengen. Daarom is ongehuwd blijven een onmogelijke zaak. Daarom draagt de Bantoe zorg dat niemand hem zijn kinderen zal kunnen ontnemen. Wanneer hij trouwt, geeft hij vijf tot tien koeien aan de familie van zijn vrouw. Daarmee voorkomt hij dat haar familie later zijn kinderen zal opeisen. Door de overhandiging van deze „loboio" verkrijgt hij voor zijn eigen verwantschapsgroep récht op de zoons en dochters uit zijn huwelijk.

En als het huwelijk nu eens kinderloos blijft? Dan zal hij voor de tweede keer huwen en opnieuw de loboio van tien koeien verstrekken. Zo kan de polygamie (het huwelijk met meer dan één vrouw) haar intrede doen in deze samenleving. Deze po-

lygamie is voor de stamnotabelen bovendien een geliefkoosd middel om hun maatschappelijke positie te versterken. Meer dan één echtgenote hebben, houdt immers in: meer kinderen, meer arbeidskrachten en vermeerdering van welstand. Bij al deze huwelijken kan de loboio natuurlijk niet ontbreken.

Tegen deze achtergrond gezien, kan het U duidelijk worden, waarom de Bantoe vrijwel geen waarde hecht aan de melkopbrengst van zijn vee. Die moge voor de Westerse mens zeer belangrijk zijn, maar in de primitieve gemeenschap hebben een tiental magere scharminkels zonder melkgift dezelfde waarde als twee weldoorvoede dieren met een flinke produktie. Met andere woorden: waardebepalend en doorslaggevend is niet de produktie van het vee, maar wel het aantal beesten, dat de Bantoe de zijne kan noemen. Hoe groter dit aantal is, hoe groter ook zijn kans op veel maatschappelijk aanzien, vele huwelijken, vele kinderen en een tevreden voortbestaan van zijn geest na dit leven.

Terloops hebben we reeds de veekraal genoemd als een symbool van het verleden, dat heilig is en heerst. De isibaya is namelijk tegelijkertijd bedrijfsruimte en gewijde grond. Binnen deze Omheining worden de doden begraven! De voorouderverering kan daardoor het vee en de kraal zelf een religieuze en magische wijding verlenen.

Alle belangrijke gebeurtenissen spelen zich dan ook geheel of gedeeltelijk bij de veekraal af. Voordat de bruid b.v. naar het dorp van haar bruidegom vertrekt, wordt zij hier opgedragen aan de vooroudergeesten. Daarbij hoort het slachten van een koe. Met de gal van het gedode dier worden haar armen, benen en gezidht symbolisch gereinigd. Nadat ze een dronk heeft genomen van het gekookte bloed, leidt de vader zijn dochter ten afscheid om de veekraal heen.

Binnen de isibaya zelf klinkt het gebrul van de zwarte stieren, die met de geesten der gestorvenen geassocieerd, verbonden zijn. Deze dieren zijn de representanten van de voorouders. Op hun ruggen worden bij plechtige gelegenheden de bieroffers uitgegoten.

Zulke levende altaren worden vooral gebruikt om te „schakelen" met de vooroudergeesten. De heilige stier is als het ware het medium, waardoor het opperhoofd in tijden van nood en ellende voor de gehéle stam deze geesten kan oproepen.

Hij spreekt dan als de religieuze leider van de gemeenschap met de opperhoofden aan de andere zijde van het graf. Dit spreken, bedanken, vermanen en smeken maakt op ons de indruk van een spiritistische séance, waarin de doden de levenden ontmoeten. Hier worden even de demonische machten zichtbaar, die het heidendom beheei-sen. Die machten zijn trouwens ook aanwezig bij de landbouw. Alle bewerkingen van het zaaiklaar maken tot het binnenhalen van de oogst toe zijn gebonden aan oeroude voorschriften en bonden aan oeroude voorschriften en worden vergezeld van magische ceremonies. De natuur zelf wordt in wezen bezield gedacht (animisme). Worden de heilige regels niet nagekomen, ontbreken de voorgeschreven offers, dan treffen de vertoornde geesten de gehele stam — particulier grondbezit kent men niet — met misoogsten en andere rampen.

Een ruwe schets van het economische leven van de Bantoe kunnen we nu na het bovenstaande wel op het papier zetten: religie en economie zijn onscheidbaar met elkaar verbonden; de produktie zelf is traditioneel, daar niet het doel, maar het heilige verleden de manier van werken voorschrijft.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen