Zuid-Afrika: Land van dè ontmoeting

(II)

De primitieve Bantoe samenleving in Zuid-Afrika 'heeft een totaal andere structuur dan de onze. We zullen dit des te beter beseffen, wanneer we eerst enkele beelden van het Westeuropese samen-leven voor ogen roepen.

U woont wellicht in een grote flat in een van onze moderne steden. Kontakten, intieme kontakten met andere flatbewoners heeft U waarschijnlijk niet. De kans is zelfs groot dat uw boven-en benedenburen, uw buren rechts en links vreemden voor U zijn. En uw familieleden? In vele gevallen zullen die niet eens in uw stad wonen, maar in steden en dorpen op tientallen kilometers afstand. Misschien 'ziet U ze slechts één of twee keer per jaar.

Waarom kozen U en ik dan eigenlijk onze huidige woonplaats? Het antwoord zal zijn: dat bracht ons werk mee. We vestigen ons nu eenmaal niet in een plaats terwille van onze familie of kennissen, doch omdat we daar ons brood kunnen verdienen.

Hier stuiten we op een typerende trek van de Westerse samenleving. Deze wordt niet bijeen gehouden door sociale, maar door economische banden. Daarom vertoont onze samenleving vrijwel geen onderlinge samenihang meer. De sociale eenheid, waarbinnen vertrouwelijke verhoudingen en onderlinge samenhang hand in hand gaan, wordt bij ons niet gevormd door de stad, de stadswijk, de straat of de torenflat, maar uitsluitend door het gezin. Alle kontakten buiten deze beperkte, intieme kring zijn zakelijk van karakter. Zij behoren bij de opbouw en bepalen de sfeer van de West-europese samenleving, die allereerst een economische eenheid is.

Komen onze kinderen ter wereld binnen de kleine sociale eenheid van het gezin, de jonge Bantoe is vanaf zijn geboorte méér dan 'gezinslid. Hij wordt opgenomen in een grote verwantschapsgroep, die samengesteld is uit alle familieleden van vaderszijde. Al deze mensen wonen bij elkaar in een kraal — „stat" zegt de Afrikaner — en vormen een hechte samenleving, gekenmerkt door een voor onze begrippen ongewoon sterke onderlinge samenhang. Een goed voorbeeld daarvan bieden de vele „vaders" die het Bantoe

kind omgeven. Want de broers en zusters van zijn bloedeigen vader zijn voor dit kind geen ooms of tantes, maar „pa-mense", die bijna op één lijn staan met zijn eigen ouders. Nu de Bantoe knaap zo veel vaders bezit, heeft hij vanzelfsprekend ook een ongekend groot aantal „broers" en „zusters", die wij neven en nichten zouden noemen. Zo groeit de Bantoe op, begeleid en opgevoed door de leden van de gemeenschap, die op grond van verwantschap een min of meer directe zeggenschap over hem hebben. Doch er is meer. De onderlinge samenhang van deze verwantschapsgroep wordt ook onderstreept door de gezagsverhoudingen. Zijn ouders, zijn „vaders", zijn „broers" en „zusters" brengen de jonge Bantoe een diep respect bij voor ieder die ouder in jaren is dan hij. Deze eerbied voor de ouderdom schraagt het gezag van de eerstgeborene. Binnen de groep zal straks de oudste z; oon van de oudste broer van deze Bantoe het leiderschap aanvaarden. En het opperihoofd van de gehefe stam, die uit een aantal verwantschapsgroepen bestaat, is altijd de oudste afstammeling van de oudste zoon van de stamstichter.

Aartsvaderlijk gekleurde gezagsverhoudingen en zinvolle familierelaties vormen hier het cement van een allesomvattende eenheid, waarin het samen-leven een accent verkrijgt, dat het Westen volkomen onbekend is.

„Dat moet een ieder voor zichzelf maar weten!" Hoeveel keren zijn deze woorden in de botsing der meningen niet met grote nadruk gesproken? Ze fungeren ook onder ons wel als het einde van alle tegenspraak. En we vinden dit een heel normale zaak. Waarom zouden mensen over dezelfde problemen niet totaal verschillend kunnen en mogen denken?

Toch is deze zegswijze tekenend voor de grote mate van vrijheid die de Westerse mens voor zichzelf meent te moeten reserveren, óók wanneer vragen van goed en kwaad in het geding zijn. Onze samenleving heeft een sterke individualistische inslag, die de geestelijke stootkracht van Europa dreigt te breken.

Een dergelijke inslag is de Bantoe vreemd. Iemands persoonlijke opvattingen over goed en kwaad interesseren hem maar matig. Hij vraagt allereerst naar de stamnormen, die hij als absolute waarheden heeft aanvaard op de stamschool, toen hij als jongen de initiatie onderging: de inwijding in al de tradities, waarden, rechten, geheimen en riten van de volwassenen.

Deze initiatie verloopt in grote trekken als volgt. Alle jongens die de puberteitsleeftijd bereikt hebben, worden op een dag naar de kapitein gebracht om zonder vergoeding allerlei arbeid te verrichten. Zó wordt het gezag van het opperhoofd door deze handeling symbolisch inhoud gegeven.

In de vroege morgen van de volgende dag brengt men de knapen naar een zgn. afzonderingsihut, die ver buiten de „stat" is geplaatst. Nu kan het belangrijkste gedeelte van de fel begeerde inwijding beginnen. De jongens worden kaalgeschoren en leggen hun oude kleren af. Enkele vooraanstaande ouderen voeren nu de besnijdenis uit en toetsen de jongens op uithoudingsvermogen en moed. Lange latten striemen de gebogen ruggen. Gloeiende kolen moeten met blote handen worden opgenomen. Uitgestrekte drijfjachten op wild vinden plaats, zonder dat de dorstige jonge mannen een teug water mogen drinken. En ontbreekt er ook maar iets aan de uitvoering van de vele opdrachten, dan striemt de lat opnieuw de naakte ruggen.

Is het voorgeschreven aantal hardheidsproeven genomen, dan vol'gt het onderricht in de normen van de stam voor alle levensterreinen: volkstradities, gedrag in de samenleving, geslachtelijke omgang, leer van goed en kwaad. Bovendien worden de jonge mannen weer geattendeerd op de rangorde in het geslachtsregister en ingedeeld volgens geboorterecht.

Is de inwijding volkomen, dan wordt de afzonderingshut verlaten. Alle oude kleren en tijdens de initiatie gebruikte voorwerpen gooit men op een hoop. Spoedig gaan én kleren én voorwerpen én hut in vlammen op.

Aan de Westerse mens ontgaat de diepe symboliek van deze verbranding, die de Bantoe de vernietiging predikt van alles wat des kinds was. Trouwens, de gehele inwijding bestaat uit handelingen voll zin. De jonge mannen ontvangen het onderwijs, nadat ze zidh met witte klei hebben beschilderd. De kleur wit symboliseert hier de opstanding uit de dood van de kindsheid tot het nieuwe leven van de volwassenheid. Daarom krijgen de ingewijden ook een nieuwe naam. Daarom worden ze met ritmische, urenlang volgehouden dansen begroet in de gemeenschap. En voor die vreugde is alle reden. Het kind van vóór de initiatie staat hier nü als man, die volledig deelt in alle rechten en plichten van de volwassenen.

Nu kan de Bantoe het leven ingaan, maar

hij zal niet gaan ibouwen aan de verwerkelijking van individuele toekomstplannen, zoals de jongeren in de Westerse samenleving, die zich vol élan werpen op studie, op prestatieverhoging om een persoonlijke carrière te kunnen maken. Zo'n carrière beziit voor de primitieve mens niets aantrekkelijks, want (hij voelt zich allereerst lid van de gemeenschap. Hij wil een goed stamlid worden! En slechts dan zal men hem zien als een volwaardig gemeenschapslid, wanneer hij de tradities, de normen en gebruiken van de clan hooghoudt en nakomt. Daarom leeft de primitieve Zuidafrikaanse Bantoe met het geziöht gericht naar het heilige en iheersende verleden met haar groepstradities en groepsmoraal.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen