Een schurk ten voeten uit geschetst.

Herman Willem Daendels, geboren in 1762 te Hattem en gestorven in 1818 aan de Goudkust, is onder meer bekend door zijn aktiviteiten in de tijd der Patriotten, zijn aandeel in de revoluties tijdens de Bataafse Republiek, en zijn zeer wrede optreden als hoogste ambtenaar in Indië in dienst van koning Lodewijk. Door dit alles vraagt hij onze aandacht: hij heeft een rol gespeeld in het verleden van ons land; maar onze sympatie verwerft hij nimmer: hij was niet waarlijk groot of prijzenswaardig, integendeel, hij was een man die altijd weer zichzelf zocht, een man die zich op tijd wist „aan te passen" als zijn voordeel ermee was gemoeid, een onbeschaafde bovendien, barbaars in zijn manier van doen, als openbaar persoon beginselen gewetenloos, en dan ook nog verachtelijk in zijn partikuliere leven, kortom: ondanks enkele hervormingen die hij in Indië heeft aangebracht een schurk in folio!

Het is merkwaardig dat er over Daendels' hele leven nooit een afgeronde studie is verschenen. Van 't Veer, bekend als journalist en schrijver van verscheiden boeken op koloniaal-historisch en op politiek gebied, heeft nu in deze leemte trachten te voorzien. Hij heeft op grond van uitgebreide onderzoekingen een overzicht van Daendels' leven saamgesteld tegen de achtergrond van zijn bewogen tijd. Het boek, waarin behoorlijk wat gegevens uit archieven zijn verwerkt, zodat het tamelijk wat nieuws te bieden heeft, maakt als geheel een goede indruk: een verantwoord beeld, waarvoor we dankbaar moeten zijn!

Dit wil niet zeggen dat we geen kritiek op onderdelen zouden hebben. Geschiedschrijven is niet alleen het noemen van de feiten, maar ook het geven van een oordeel. Met name op dit punt schiet schrijver onzes inziens aan 't begin en aan het einde van zijn boek te kort Aan het begin zou men verwachten dat hij met betrekking tot de Patriotten en de Prinsgezinden klare uitspraken zou doen. Stond Daendels aan de goede of aan de verkeerde kant? Schrijver laat dat in het midden, zegt alleen maar aan het einde van zijn boek dat thans het vooroordeel is overwonnen dat de tijd van Patriotten en Bataven als een vlek op de geschiedenis der Nederlanden te beschouwen is. Overigens wijst hij wél uitdrukkelijk op de persoonlijke tekorten van zijn held, waaruit hij zeer aannemelijk een aantal fouten die door Daendels zijn gemaakt verklaart. Plet is dus niet zo dat hij deze schoon wil wassen, maar het uiteindelijke oordeel dat we aan het einde van het boek verwachten, treffen we daar toch niet aan. In de veel te korte „Epiloog" komt Daendels er te gunstig af. Eigenlijk wordt daarin enkel maar gezegd dat hij wel iets „moderns" had, iets waarmee het tegenwoordige geslacht verwantschap kan gevoelen. Indien dit werkelijk zo is, is het maar jammer voor het tegenwoordige geslacht! Bovendien is dit een dwaze redenering, want „modern" is niet de maatstaf: het gaat bij de beoordeling om goed of slecht!

Als beschrijving zonder meer, dus afgezien van de beoordeling die al of niet erbij gegeven wordt, is deze studie over Daendels echter een uitstekend werk. Hoewel wij het betreuren dat de schrijver zich herhaaldelijk meent aan te moeten sluiten bij het spraakgebruik van de beschrevene, dat niet bepaald getuigde van beschaving. Wij zien de noodzaak daarvan zeer beslist niet in!

Het aantal stijl-en druk-en spellingfouten is niet bijster groot, maar er zijn wel zeer grove bij. Bij voorbeeld spellingen als „snier", op bladzij 113 regel 8 van onderen, „bereidbaar" voor „berijdbaar", bladzij 127 regel 16, en „het leidt geen twijfel", eveneens op bladzij 127, regel 21, 22.

Uiterlijk is dit een alleraardigst boekje, met zijn mooie, frisse omslag. De vierentwintig bladzijs goede illustraties maken het nog meer aantrekkelijk. Voor een kompleet en feitelijk betrouwbaar overzicht van Daendels' leven zullen we waarschijnlijk lang op deze studie aangewezen zijn.

J. Kwekkeboom.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen