De illegaliteit belicht.

Wat door de illegaliteit gedurende de tijd van de bezetting is gedaan, mag niet vergeten worden. Daarom is het goed dat het door de romanschrijver De Vries met zorg gekomponeerde overzicht van alles waar de illegale werker mee te maken kreeg of wat zijn houding heeft bepaald, opnieuw — zij het nu in verkorte vorm — verschenen is. Dit is een boeiend stuk historie. En schrijver streeft naar eerlijke beschrijving: hij heeft ook kritiek. Zodat zijn werk kan dienen als een middel tot korrektie: Er zijn teveel romantische beschrijvingen, waardoor een niet verantwoord beeld van de gemiddelde verzetsman en van de motieven die hem tot zijn daden brachten gaat ontstaan.

Het hier gebodene verscheen elf jaren eerder in 't gedenkboek van 't verzet der Landelijke Organisatie voor de hulp aan Onderduikers en der Landelijke Knokploegen, „Het grote gebod." Schrijver heeft destijds gebruik gemaakt van een vrij uitgebreid archief, dat saamgesteld was na uitvoerige enquêtes onder oud-verzetslieden, zodat een zeer betrouwbaar beeld ontstond. Maar dit bereikte — met de bundel waarin het werd opgenomen — slechts een tamelijk beperkte kring. Reden waarom men het toe moet juichen dat de — zoals reeds gezegd: verkorte — herdruk nu in de boeket-reeks is verschenen: Een goede samenvatting kwam zodoende binnen het bereik van alle belangstellenden.

Achtereenvolgens wordt hier bij het type van de illegale werker stilgestaan, bij zijn besprekingen en zijn beveiliging, bij de levenswijze dezer lieden en het aandeel van de vrouw in het verzet, bij de karaktervorming en het geestelijke leven van de illegale werkers, bij verraad en likwidaties, arrestaties en bevrijdingen, en, tenslotte, bij het leven in gevangenis en koncentratiekamp. Ieder hoofdstuk geeft een zeer goed overzicht zodat het boekje als geheel iets indrukwekkends heeft.

Toch zullen er bij vele lezers ook bezwaren rijzen. Schrijver is uitstekend op de hoogte, maar schiet in de verantwoording van zijn beoordeling weieens te kort. Zo vereenzelvigt hij wat te gemakkelijk de zaak der vrijheid met de zaak van God. Wellicht zijn deze voor hem automatisch identiek, maar het was toch wel goed geweest wanneer hij anderen, die dit niet zo eenvoudig kunnen zien, had meegedeeld waaróm hij beide meent gelijk te mogen stellen. Iets dergelijks ziet men wanneer het over middelen en daden gaat waarbij verschillenden zich zullen afvragen: „Was dit wel juist? " Schrijver gaat er blijkbaar zonder meer van uit, dat tegenover de bezetter en zijn handlangers tenslotte alles was geoorloofd. Maar op welke grond, dat hoort men niet. Zo krijgt men de indruk dat De Vries de toch terecht beruchte jezuïetenuitspraak uit de zeventiende eeuw: „Het doel heiligt de middelen", volkomen te aanvaarden vindt. Acht hij werkelijk de konsekwenties van dit standpunt niet verwerpelijk? Hij redeneert er handig overheen! Stijl en spelling zijn in 't algemeen aanvaardbaar; de korrektie kan er ook mee door. Maar vlekkeloos is een en ander niet. Het is niet nodig elke fout hier aan te wijzen. Een enkel voorbeeld zij genoeg. Meer dan eens — b.v. bladzij 130 regel 18 onderaan en volgende — ontmoet men „op de hoogte komen met het feit." Op bladzijde 24 regel 17 van onderen zijn woorden uitgevallen, wat biezonder lelijk is.

De illustraties zijn heel aardig. Maar titelblad en omslag zijn gewild-modern: met enkel kleine letters, zelfs voor namen! Tenslotte: ondanks de bedenkingen een aanbevelenswaardig werkje. Men kope en men leze het!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen