Jean Paul Sartre

ii.

Wanneer de menselijke geest opklimt langs de geheimzinnige kromme der intuïtie naar het maximum van haar activiteit en verbeeldingskracht, openen er zich wijde vergezichten op het heden, over het verleden en naar de toekomst. Panorama's, adembenemend vanwege hun onmetelijke verhoudingen. Het voertuig der taal brengt ons aan de uiterste grens van dit rijk der gedachten, maar laat ons dan in de steek. De begrippen springen weerbarstig uit de band van hun definities. Over blijft een labyrinth van denkwegen met hier en daar een vaag herkenbare bocht. We zien dit bij de wijsgeer Sartre.

Als donkere wolken belemmeren echter de dood en de duisternis van het verstand, de mens het gezicht op de eeuwigheid en op het gericht van de Almachtige. Van nature gevangen in het spinsel van zijn eigen gedachten, wandelt de mens voort, zoals prof. Huizinga het eens in ander verband neerschreef: „Onbekommerd door de noden des tijds en het wenken der eeuwigheid."

Pas wanneer de menselijke geest afdaalt langs de treden van een door God gewerkte zelfkennis in de duistere mijn van haar eigen wezen en daar als het ware in elke schacht alleen maar zonde en zonde en zonde ontmoet, kan de schreeuw opklinken naar de hemel: „O, God, wees mij, zondaar, genadig!" Pas dan wordt de Zin van het leven herontdekt, pas dan gaat de nood van de tijd spreken en wordt het wenken der eeuwigheid verstaan.

Voor Sartre kan God de Zin van het leven niet zijn. De gedachte van de Goddelijke Soevereiniteit verwerpt hij volkomen! Dit op grond van een eigenaardige gedachtengang. De God der Christenen is enerzijds volkomen soeverein, maar laat zich anderzijds toch in met Zijn schepping. Deze twee mogelijkheden sluiten elkaar echter uit, volgens Sartre. En daarom bestaat de God der Christenen in ieder geval niet. Omdat de Schepper van hemel en aarde niet beantwoordt aan het beeld dat Sartre zich van hem gevormd heeft, bestaat Hij niet. Hier kunnen we zien hoever hoogmoed een mens brengen kan. Toch is Sartre niet consequent in zijn atheïsme, want hij spreekt herhaaldelijk, zij het in orakeltaal, over God en het Godsbestaan.

Hellenbroek zou zeggen: meer een wensen dan een dadelijk geloven! In zijn wereld nu, in een wereld zonder God, zoekt Sartre de zin van het bestaan. Hij kan die nergens anders in vinden, dan in zijn eigen bewustzijn. Want buiten de mens er er niets dat enige uitleg geeft omtrent het menszijn en er zin aan geeft. Sartre ziet kennelijk het menselijk bewustzijn als de eigenlijke wezenskern van de mens. In dit opzicht is hij een late erfgenaam van Descartes. Het meest zinrijke nu van het menselijke bewustzijn is de VRIJHEID. Het enig zinvolle in het menselijk bestaan is nu, om het bewustzijn steeds vrijer te maken. Met VRIJHEID bedoelt Sartre niet iets-zijn. Hij wil de menselijke geest als het ware loswerken uit de aardse werkelijkheid en haar volkomen terugbuigen op zichzelf net zolang tot ze niets meer is. Net zolang totdat de mens volkomen autonoom en zich zelf genoeg geworden is. Elk mens nu is zuivere vrijheid, zonder enige band of verduidelijkende relatie tot zijn omgeving. Elk mens is een vreemdsoortig fenomeen, dat volkomen vrij is van zijn verleden, van zichzelf, van de omstandigheden waarin het leeft.

Diè mens is waarlijk vrij, die men geen naam meer geven kan. Diè mens is op weg om te worden en zichzelf te doen worden, wat hij nog niet is. Deze mens heeft met goed of kwaad niets meer te maken. Wie hem bindt aan een van deze begrippen, vernietigt zijn Vrijheid. De medemens vormt dan ook als zodanig een bedreiging van de VRIJHEID.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen