Wijsgerige gedachten in verband met de geschiedenis

Een tot en met wijsgerig boek in „Daniël"? Er is weieens gevraagd waarom bepaalde boeken in ons blad besproken werden. Wellicht stelt iemand zich betreffende het nu hier te bespreken werk een dergelijke vraag. Professor Beerlings nieuwe publikatie is van het begin tot aan het einde zuiver filozofisch. Is dit nu iets voor een vereniging? Dat stellig niet. Maar allereerst verdiepen zich niet enkel leden van verenigingen in ons blad, integendeel. En dan, ten tweede, kunnen er toch ook in de verenigingen nog afzonderlijke leden zijn die zich interesseren voor een boek dat een vereniging niet aanschaft omdat het „te moeilijk" is. Het ene boek is nu eenmaal meer voor een grote lezerskring geschreven, het andere meer voor de enkeling. De enkeling dient echter ook in een rubriek als deze aan te treffen wat in het biezonder van zijn gading is.

„Heden en Verleden" is een typisch boek voor enkelen. Afgaande op de titel zou men kunnen denken dat het zich met wat men noemt de zin van de geschiedenis zou bezig houden. Dit doet het echter niet. Schrijver schreef daar vroeger over. Hier heeft hij 't over de problemen die zich voordoen als men zich gaat afvragen of het wel mogelijk geacht moet worden te geraken tot een verantwoordelijke kennis van 't verleden, dus in hoeverre wij, die later leven, wat er in 't verleden is gebeurd nog kunnen achterhalen. Een boeiend onderwerp, waarover én in 't buitenland én in ons vaderland al veel geschreven is in onze tijd, die vol onzekerheden is, ook op historisch-wetenschappelijk terrein. Historici en filozofen hebben zich hieraan gewijd. In nederland voornamelijk historici, zodat een bundel bijdragen als deze van de kant der wijsbegeerte uiterst welkom is.

Een bundel bijdragen, want schrijver geeft zijn overwegingen over een aantal onderwerpen die elkander raken, zonder dat ze een geheel geworden zijn. Daarvan is het gevolg dat men — de schrijver zegt het in het „Voorwoord" zelf — op een bepaalde plaats weieens dezelfde punten en dezelfde argumenten tegenkomt die men al eerder heeft ontmoet. Daar staat echter tegenover — en dat is de reden waarom schrijver niet tot in het uiterste op systematisch indelen is uit geweest — dat men nu meer de denkprocessen volgen kan zoals ze zich ontwikkeld hebben: telkens overvallen en vaak omgeleid door de problemen en aspekten waarmee ze reeds eerder bezig waren. Schrijver had de keuze: of meer systematisch zijn of wel meer onderhoudend. Hij koos voor 't laatste, en men kan niet zeggen dat zijn boek daardoor geleden heeft, al komen ook bepaalde opmerkingen wel wat héél erg vaak terug.

In zijn eerste hoofdstuk, over objektiviteit, zet schrijver de problematiek uiteen die hieraan vastzit. Een en ander wordt geïllustreerd door de positie die verschillende geleerden van de laatste tijd hiertegenover ingenomen hebben. De laatste beide onderdelen van dit hoofdstuk — wereldbeschouwelijke invloed op beoefening der wetenschap betreffend en over objektiviteit en subjektiviteit — verdienen iedere historicus bekend te zijn: wat hier gezegd wordt kan niet vaak genoeg worden herhaald! Men kan er zich niet dan met moeite van onthouden uit deze beide stukken iets te gaan citeren. Het tweede hoofdstuk handelt over de kansaliteit in de geschiedenis, het derde heeft als onderwerp de waarheid, terwijl het vierde dan tenslotte nog een vijftal zeer bekende tema's in verband met het verleden en de waarneming ervan — waaronder wereld, lichaam en betekenis — in 't kort probeert te overzien.

Zo is een wijs en nuchter boek ontstaan. Over kleine onderdelen mag men met de schrijver dan van opvatting verschillen — het heeft in dit geval geen zin daar breed op in te gaan — de hoofdgedachten van zijn boek, b.v. over objektiviteit in de ge-

(Vervolg op pag. 118)

VERVOLG BOEKBESPREKING

schiedschrijving, over historische verklaring, enzovoort, begroet men niettemin met ingenomenheid. Verheugend is ook dat hij zijn bespiegelingen telkens illustreert met voorbeelden ontleend aan de geschiedenis: de teorie aan de praktijk getoetst! Is alles wat hier zijn denken over de geschiedenis door Beerling wordt gegeven nieuw? Dit allerminst. Maar het is nuttig om dit alles ook eens zuiver filozofisch opgediend te krijgen, en het boek leest prettig. Nogmaals onderstreept te hebben dat de mens, de wetenschapsbeoefenaar en in 't biezonder de historicus nooit uit zichzelf kan treden, is wel dé verdienste van dit boek.

Iemand die zo keurig denkt als schrijver, moest er ook op uit zijn zijn gedachten keurig uit te drukken. Helaas mankeert er aan de zuiverheid van taal in deze publikatie nogal wat. Men moet zelfs spreken van bar slordig taalgebruik. Zo op bladzij 129 regel 11 van onderen: „berekeningen wordt (i.p.v. worden) uitgevoerd, " of bladzij 135 regel 12 en 13, waar „men" is ingeslopen en aldus een lelijke kontaminatie doet ontstaan. De korrektie is al even slordig. Herhaalde malen is een letter weggevallen in een woord. Zo krijgt men „dwint" i.p.v. „dwingt" (bladzij 225 regel 3 van onderen). Een spelling-allegaartje — toevallig saamgesteld uit oud en nieuw? — is biljioen (op bladzij 183 regel 6 van onderen). Er zou nog meer te noemen zijn! Het is betreurenswaardig dat een op zichzelf toch wel belangrijk boek zo duidelijk de sporen draagt van de verwildering van onze tijd.

Het boek is heel eenvoudig ingebonden. De stemmigheid van deze band gaat echter achter een slechts door een strook goedmoedigheid getemperd bloedrood omslag schuil. Maar dit zijn uiterlijke dingen. De vakman schaffe zich dit werk vanwege zijn aantrekkelijke inhoud aan!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen