Een professor op de weegschaal

Een boek waarvan de eerste zin al fout is, wekt niet veel verwachtingen. Die eerste zin, op bladzij 5, luidt namelijk als volgt: „Tot een van de meest boeiende figuren in de na-oorlogse nederlandse teologie behoort de Utrechtse hoogleraar Dr. A. A. van Ruler." Men kan de inhoud van die zin ten volle onderschrijven, maar „een van" bederft de zaak! Intussen heeft men hier met een uitzonderlijk geval te doen, dat, naar het spreekwoord, een bevestiging is van de algemene regel. Dit boek is verderop in 't algemeen vrij goed geschreven en als geheel is het een te waarderen, nuttige prestatie.

Van Ruler is oorspronkelijk en heeft veel invloed. Daarom verdient hij stellig aandacht. Maar het is niet eenvoudig om zijn teologische gedachten saam te vatten, al was het enkel maar omdat hij altijd gaarne in de contramine is. En dan, hij tracht de diepste vragen der moderne wijsbegeerte te beantwoorden.

Dr. Velema ziet als voornaamste kenmerk van Van Ruler dat hij — zoals de ondertitel van dit boek het heel juist uitdrukt — denkt vanuit het einde. Heel zijn teologisch denken gaat er van uit dat God uit Zijn toekomst op ons toekomt. Het gevolg is dat Van Ruler schepping en verlossing eigenlijk niet uit elkaar houdt, en het gevolg weer hiervan dat het midden gerelativeerd wordt door het einde. Omdat hij aan het eind begint, devalueert hij de geschiedenis der openbaring. Men zou, zegt Velema, bij hem zelfs kunnen spreken van relativering van — dus maar betrekkelijke waarde hechten aan — het werk van de Messias! Het centrum van Gods handelen, het midden der geschiedenis: Christus' dood op Golgotha, komt bij Van Ruler niet tot zijn historisch recht. Wat zijn pendant vindt in relativering van de zonde. Wij mogen, zegt Van Ruler, hier „puur oppervlakkig leven." Terecht stelt Velema dat dit niet bijbels is. Van Ruler onderschat de zonde. En waar de zonde niet meer — zoals in de Bijbel — ernstig wordt genomen, aldus weer Velema, kan ook de heiliging niet tot haar recht komen. Van Ruler ziet het enig kenmerk van de kerk in haar gewend zijn naar de wereld, wil van een antitese eigenlijk niet horen, en is tegen kristelijke bonden (separatisme volgens hem!)

Het boek van Velema is geen eenvoudige, maar wel zeer dankbare lektuur. Natuurlijk is in 't bovenstaande enkel het voornaamste ervan weergegeven. Velema weet door scherpzinnige analyzering van Van Ruler's teologische gedachten overtuigend het essentiële hiervan aan te wijzen. Daarbij komen ook de zwakke plekken aan het licht, de plaatsen waar Van Ruler minder helder is, de tegenstrijdigheden — waaruit Van Ruler zich probeert te redden door zich te beroepen op het ontoereikende van ons begrip — en de gevaren, waarop hierboven al gewezen is. Waarop nog niet gewezen is, is dit, dat men ook bij Van Ruler — het is een algemeen bekend verschijnsel — allerlei bekende termen aantreft — zoals predestinatie, enz. — waarmee hij iets heel anders aangeeft dan wat de klassiek-ge-

reformeerde teologen er mee aanduidden. Daarop — en Velema wijst er terecht op — dient men wel verdacht te zijn. En tenslotte: Van Ruler mag zich graag in woordenspel vermeien, wat weliswaar een uiterlijk briljante indruk maken kan, maar meestal het betoog in kwestie niet ten goede komt.

Konkluderend stelt de schrijver vast dat men Van Ruler enerzijds, als men zich in zijn werk verdiept, wel moet bewonderen, maar anderzijds teleurgesteld moet konstateren dat bij hem de spekulatie — dus de wijsgerige bespiegeling — meer plaats inneemt dan het eenvoudig luisteren naar wat de Bijbel zegt. Een konklusie waarmee men van harte in zal kunnen stemmen. Rest nog te zeggen dat dit zeer verhelderende boek verzorgd is uitgegeven. Wie lektuur als deze aan kan, moet dit leerzame geschrift niet ongelezen laten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen