Boeiende notities van een boeiende persoonlijkheid

Willem de Clercq — een van de meest veelzijdige en tevens een van de beminnenswaardigste figuren uit de kringen van 't Reveil — waardeert men niet alleen vanwege zijn aktiviteiten, maar bemint men ook om zijn persoon. Zijn aktiviteiten zijn bekend: sekretaris van de Nederlandsche Handel-Maatschappij en als zodanig dé bevorderaar der Twentse industrie, schrijver van een zeer merkwaardig wetenschappelijk geschrift — hoewel autodidakt — over de Nederlandse letterkunde vergeleken met die van de landen van onze beschavingskring, beroemd improvizator, enzovoort. Zijn persoonlijk leven is ons evenzeer vrij goed bekend. Zijn dagboek — voorzover dan uitgegeven — is een elke nieuwe Nederlandse generatie weer ontroerend boek, althans behoorde dat te zijn Men weet dat hij ontzaglijk veel geschreven heeft: persoonlijke notities, lektuurverslagen en wat niet al. Veel daarvan is nog niet uitgegeven en daar is uiteraard ook wel het een en ander bij dat niet zo belangwekkend is dat uitgave ervan verantwoord is. Daar staat tegenover dat er ook nog heel wat onder is waarvan de uitgave, en dat om meer dan om één reden, zou toe te juichen zijn: én om wat daarin gezegd wordt én om degene die het zegt. Het is dan ook een zeer verheugend feit dat er thans onverwacht een afgerond gedeelte — en wélk een stuk! — van de papieren die hij nagelaten heeft, gepubliceerd is.

Als jongeman van eenentwintig jaar — nog in de tijd voordat hij onder invloed van 't Reveil kwam — heeft De Clercq een zakenreis naar Rusland ondernomen, en wel in 1816. Deze reisvan zeven maanden - heen en weer tezaamgenomen - was allereerst bedoeld om te proberen - na het verlies daarvan gedurende de Franse tijd - relaties voor de zaak van de familie op te sporen. Maar De Clercq zou niet De Clercq geweest zijn als hij niet van de gelegenheid gebruik gemaakt zou hebben tevens zoveel mogelijk de landen die hij zo bezocht te leren kennen en de mensen die hij zo ontmoette tot en met te observeren. Levenslang heeft hij een scherpe blik gehad. Die scherpe blik treft men ook hier al aan. En dat maakt zijn dagboek boeiend, of hij het over mensen in het algemeen heeft of over biezondere personen, over streken waar hij door trekt of over bepaalde plaatsen waarin hij een poos vertoeft. De handel laat hij in zijn dagboek praktisch rusten, maar overigens vindt men er zo goed als alles in wat men verwachten kan dat iemand met een zo veelzijdige belangstelling de moeite van 't noteren waard zal vinden. Uitdrukkingen van het ogenblikkelijk gevoel, meest 's avonds laat of 's morgens vroeg geschreven in de herbergen en soms ook in de reiswagen, zijn die notities heus geen droge kost: De Clercq schrijft levendig en heeft gevoel voor humor, hier en daar is hij zelfs jeugdig-jolig, al is zijn oordeel ook uiteindelijk steeds heel bedachtzaam. De godsdienst neemt hier blijkbaar nog zo'n grote plaats niet in als in zijn later leven, maar toch vindt men in dit verhaal al veel van wat men later steeds weer bij hem aantreft, bijvoorbeeld zijn belangstelling voor alles wat met kunst of wetenschap te maken heeft: waar hij maar komt bezoekt hij zoveel mogelijk biblioteken en museums enzovoort. De Hermitage doet hem zelfs in zijn beschrijving lyrisch worden. Wat te begrijpen is. Maar hij blijkt ook een uitgesproken voorliefde voor het toneel te hebben. Wat minder te waarderen valt. De doden worden door hem niet vergeten: In Altona bezoekt hij Klopstock's graf; als hij door Wandsbeck komt, gaan zijn gedachten uit naar Claudius, die juist een jaar tevoren was gestorven. Dat doet de lezer goed! Bij Friedrichstadt - gesticht door uitgeweken Nederlandse remonstranten in de zeventiende eeuw - heeft hij het over de vervolgzucht van de kontra-remonstranten. Zou hij dit later ook nog zo geformuleerd hebben? Wanneer men hem reeds uit zijn later leven kent, is het biezonder boeiend om de jongeman De Clercq te vergelijken met de oudere. Maar ook wie deze nog niet kent, zal dit verslag met veel genoegen lezen: wat hij vertelt is op zichzelf interessant genoeg! In Kiel bijvoorbeeld komt hij felle uitingen van antisemitisme tegen. En zo is er meer dat heel merkwaardig is. Men volgt de jonge, ondernemende, intelligente reiziger doorlopend met belangstelling. Kortom, dit is een oergezellig boek, dat geen moment verveelt!

Het dagboek is hier voor het eerst in zijn geheel gedrukt. Zelf heeft De Clercq het „De Hollander in het Noorden of Aantekeningen op eene Handelsreize van Amsterdam na Petersburg en terug gedaan in den Zomer van 1816" genoemd. Hij schreef het in twee delen. De beide titelbladen zijn hier in zijn handschrift weergegeven. Wat nu de uitgave betreft, de inleiding van juffrouw Kluit is kort en sober. Te sober eigenlijk. Voor wie De Clercq niet kent, was het wel goed geweest iets mee te delen over zijn ontwikkeling na 1816. Ook in de noten achterin vindt men die soms wat overdreven soberheid. Nummer 123 — over Poot — is zelfs in zijn beknoptheid minder juist. Verder had men graag gezien dat er iets was gezegd over de herkomst van de platen in dit boek — waaronder enkele gekleurde — alsmede over die van de berekeningetjes der kosten van de reis, die men voor een bepaalde periode ergens aantreft. Komen deze ook in het oorspronkelijke handschrift voor, of werden ze ontleend aan brieven of een kasboekje?

De korrektie is vrij goed geweest. De komma op het titelblad na „achterkleindochter" staat er intussen toch wel niet terecht: men mag veronderstellen dat er van De Clercq méér achterkleindochters dan één in leven zijn. Het geheel is stijlvol ingebonden. Alles wel beschouwd: een boek waarmee de vele vrienden van De Clercq biezonder ingenomen zullen zijn, én dat velen die hem nog niet kennen tot zijn vrienden maken zal!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen