Wij en de techniek

10.

De techniek in de 19e eeuw

De techniek is a.h.w. een verbond tussen arbeid en wetenschap. Zo is b.v. de elektrotechniek niet denkbaar zonder de natuurwetenschap, die de geheimen van de elektriciteit onthulde.

In ons land worden eerst in de vorige eeuw arbeid en wetenschap op grote schaal met elkaar gekombineerd. Een revolutie breekt uit, n.1. de industriële revolutie.

De huisnijverheid wordt ondergebracht in fabriekshallen, de steden worden knooppunten van industrie. Deze revolutie zuigt miljoenen mensen van 't platteland naar de steden, met als gevolgen: ontkerkelijking, misdadigheid, alkoholisme, enz.

Aanvankelijk acht men Overheidsingrijpen in deze ontwikkeling onjuist, want „ieder voor zichzelf en God voor ons allen'.

Bovendien denkt men in 't algemeen, dat de verschillende standen door Goddelijke wijsheid ingesteld zijn. Pogingen om het lot der „lagere" standen te verbeteren, worden geremd door de vrees de standsverschillen te zullen verbreken. Zo ontkomt de in 1861 opgerichte Amsterdamse ambachtsschool b.v. niet aan de grief, dat zij jongens aan hun stand ontrukte. In plaats van de opleidingsmogelijkheden te verbeteren, deelt men liever geld uit. Door deze geldbedeling kan men de „lagere" standen beter onder de duim houden, dan door kosteloos onderwijs !).

Helaas heeft de kerk deze ontwikkelingen vrijwel kritiekloos gevolgd, in plaats van te protesteren tegen het erbarmelijke sociale onrecht (kinderarbeid e.d.) Met deze houding heeft zij Marx in de kaart gespeeld. Hij beschuldigt haar ervan dat zij de arbeiders verraadt door zich aan de kant van de ondernemers te stellen. „De kerk geeft aan de arbeider een wissel op de eeuwigheid, maar laat na zijn vreselijke levensomstandigheden te verbeteren; ja, zij keurt die zelfs goed" 2).

De kerk is ver verwijderd van Jesaja en Amos, die aan de rijken het gericht Gods verkondigden omdat zij de arme verkochten voor een paar schoenen.

Enkele eenzame figuren (het Reveil) doen wat hun hand vindt om te doen, daarbij vaak tegengewerkt door de kerk. We mogen evenwel niet vergeten dat deze ontwikkeling een revolutionair karakter draagt. Ze overvalt a.h.w. de gehele samenleving, ook de slapende kerk. Hoe snel alles ook veranderen moge, de kerk heeft echter het Woord te bedienen. Dit Woord ontziet niemand en het protesteert — anders en vlammender dan Marx! — tegen elke sociale ongerechtigheid.

De techniek in de 20e eeuw

In 1959 bestaat onze beroepsbevolking uit miljoen mensen. Hiervan werkt zegge en schrijve 41% in de industrie en slechts 11% in de landbouw.

Onze samenleving heeft dus niet langer een agrarisch karakter, ze draagt een technisch-industrieel karakter.

Zo heeft een technisch tekenaar nu gemiddeld meer sociaal aanzien dan een grote landbouwer; een machinebankwerker meer aanzien dan een kleine landbouwer; een ingenieur meer dan een predikant, enz. 3 ).

Het aanzien dat een beroep geniet, is in 't algemeen van grote betekenis voor haar of hem die dit uitoefent. Daarom is er vaak een vlucht uit beroepen met minder aanzien naar beroepen met meer aanzien. Denk aan de vlucht uit het landarbeidersberoep!

Het maatschappelijk aanzien gaat samenhangen met de hoogte, die men bereikt in de arbeidswereld. Vandaar de aanmaning: „Je moet vooruit zien te komen, je moet iets bereiken".

In ons land zijn ekonomische waardemaatstaven (ekonomische funktie, inkomen, bezit) bepaald wèl, en religieuze waardemaatstaven (geloofsovertuiging, kerkelijke aktiviteit) niet van groot belang voor het maatschappelijk aanzien. Wij kunnen iemand beter „plaatsen" als we weten dat hij kantoorbediende is en ƒ 6500 per jaar verdient, dan wanneer we weten dat hij ouderling in de Ger. Kerken is.

In het kommunisme heeft het menselijk leven waarde, voorzover het een arbeidend bestaan is. In haar publikaties wordt de arbeid in alle toonaarden verheerlijkt. Als iemand in de orde van de arbeid een bijzondere prestatie levert, wordt hij door de gemeenschap op bijzondere wijze erkend („helden van de arbeid").

Als de arbeid echter de norm is van alle menselijke waarde, dan verliest het menselijk leven zijn innerlijke waarde. De mens wordt dan niet langer erkend als onvervangbare persoon, maar slechts als iemand die een arbeidsprestatie levert. De waarde van de mens bestaat dan in zijn nut voor de gemeenschap. Het kommunisme heeft dan ook geen eerbied voor een mensenleven, voor de waarheid en voor zedelijke normen.

Lezer(es), als wij onszelf én onze naasten waarderen naar ekonomische funktie, inkomen en bezit dan vertonen wij een opmerkelijke verwantschap met het kommunisme.

Dan zijn wij ook bepaald ongehoorzaam aan de boodschap van 1 Korinthe 7:20— 25.

Wat betekent dit Bijbelgedeelte voor ons in deze tijd?

*) prof. dr I. J. Brugmans: „De arbeidende klasse in Nederland in de 19e eeuw (1830—1870)" 1961 passim;

2 ) K. Marx — F. Engels: „Ueber Religion" 1958 p. 227;

3 ) prof. dr F. van Heek: „Sociale Stijging en Daling in Nederland I" 1958 p. 25-26.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen