Wij en de techniek

Reformatie en Renaissance

In de middeleeuwen werd bijna het gehele leven beheerst door de kerk. De theologie was de „koningin" der wetenschappen, al was zij dan gehuwd met het gedachtengoed van de grieks-heidense wijsgeer Aristoteles. Deze theologie (scholastiek) probeerde Jeruzalem (de Bijbel) en Athene (griekse wijsheid) onder hetzelfde dak bijeen te brengen én te houden. Deze huisvesting is (gelukkig!) van tijdelijke aard geweest. Immers, de Renaissance koos voor Athene zonder Jeruzalem. En de Reformatie probeerde met Gods hulp rechtstreeks terug te gaan naar Jeruzalem, zonder Athene aan te doen.

En de Reformatie én de Renaissance ontworstelden zich aan de voogdij der r.k. kerk, die het gehele leven in haar greep had. De Renaissance pleitte voor de vrijheid van de enkele mens. De Reformatie eiste de vrijheid van de christen-mens.

Door deze twee bewegingen werd de eenheid van de middeleeuwse kuituur grondig verbroken; de tegenstrijdigheden van deze kuituur werden nu zichtbaar.

Vele levensterreinen maakten zich los van het gezag der r.k. kerk, werden „profaan" en ge woon-werelds. Deze verwereldlijking (saecularisatie) behoeven wij niet te betreuren. Want de kerk, als instituut, wordt geroepen om het Woord en de sacramenten te bedienen, en niet om de gehele samenleving te beheersen. Haar wezen is „dienst" en niet „macht".

We moeten déze verwereldlijking toejuichen, tenzij we — met de r.k.! — menen dat alles wat onafhankelijk van de kerk gebeurt, in feite tot het rijk van satan behoort.

Naar zijn inzicht vallen de kerk en het Koninkrijk Gods dan ook samen. We kunnen vaststellen, dat wetenschap en techniek eerst werkelijk konden opbloeien tengevolge van de Renaissance en de Reformatie (zie het voorlaatste artikel).

De Renaissance

Deze beweging greep terug naar de oude grieks-romeinse kuituur, zonder.... Jeruzalem (de Bijbel). Ze stelde de vrije mens in het middelpunt, en niet de God van de vrije christen-mens. Langzamerhand betekende voor haar deze vrijheid een vrijheid zonder het gezag van God en Zijn Woord. In de wetenschap en techniek zou de, van alle kluisters bevrijde, mens zijn triomfen behalen en vieren.

Als gevolg van deze houding bloeit enkele eeuwen later het Rationalisme op, dat zich neerbuigt voor de redelijkheid van de mens. De Romantiek verzet zich hiertegen en wil de rede buiten de deur zetten, om zich te buigen voor het gevoel van de mens.

De kerken der Reformatie werden door dit alles diepgaand beïnvloed, zij verburgerlijkten. Het Piëtisme (Koelman e.a.) en het Réveil bonden de strijd aan tegen deze verburgerlijking.

Verburgerlijking

De „burger" kenmerkte zich door:1) hij heeft een eigenaardige zelfgenoegzaamheid en zelfverzekerdheid;

2) hij is een konservatief beschermer van het bestaande; 2

3) hij heeft een zeer opmerkelijk gebrek aan onderscheidingsvermogen (b.v. gebrek aan eigen stijl; gebruik van gemeenplaatsen) *).

Ds. Popma kenschetst de invloed van deze geesteshouding op de 19e eeuwse kerk als volgt:

„De kerk wordt dan de plaats, waar men van God allerlei weet en heeft. Door den geest der burgerlijkheid kwam in plaats van het Koninkrijk Gods in de prediking de stichting der enkele ziel; in plaats van de toekomst des Heeren de veilige rust van het heden; in plaats van de taak der kerk het persoonlijk welbevinden; in plaats van den dag der opstanding het rustige sterfbed; in plaats van het volbrachte werk Gods de kleine werken der menschen. De eeredienst een gezellig onderonsje met een versje en een kerkcent. De diaconie een geldgevende organisatie naar burgerlijke normen" - ).

Wie durft te beweren dat deze geesteshouding in 1962 niet meer bestaat?

De periode van 1650 tot het begin van deze eeuw kenmerkte zich door een vreugdevolle zekerheid aangaande de mens, zijn kunnen en vermogen. De protesten van Pascal, Nietzsche, Kierkegaard e.a. werden doorgaans genegeerd. Wie zich tegen deze zegetocht van de mens verzette, was een duisterling, een domper, iemand uit de nachtschool.

Maar juist in de 19e eeuw werd het de mens onduidelijk wat hem van het dier onderscheidt. Juist de 19e eeuw moest de eeuw van de mensaap en de aapmens worden.

De 19e eeuw móest zijn Darwin hebben, omdat men de wérkelijke mens niet meer zag door het beschouwen van de vele menselijke mogelijkheden en kundigheden.

Als men (in navolging van de Renaissance) de mens beschouwt los van God, dan wordt de mens óf verdierlijkt óf vergoddelijkt. In beide gevallen laat men de mens niet voor wat hij werkelijk is, n.1. mens.

De geest der Reformatie heeft wetenschap en techniek diepgaand beïnvloed. Niettemin moeten we helaas vaststellen, dat de toenemende ontkerstening de westerse samenleving en kuituur van hun christelijk karakter beroofd heeft. De tijd van de macht van het Christendom, de christelijke kuituur is voorbij! Hierover een volgende maal!

ds. H. P. Touw: „De burgerlijkheid der kerk" z. j. blz. 24;

) ds. S. J. Popma: „Modern levensgevoel" z. j. blz. 49.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen