Slechts droom

Een dichter heeft het vermogen de taal te gebruiken om alle mogelijke belevenissen uit te beelden: wat een ander beleeft, maar niet onder woorden kan brengen, kan de dichter. Dan verstaan we niet direkt de bedoeling, maar als we er achter komen, dan moeten we zeggen, dat het niet anders gezegd kan worden. Soms worden nieuwe woorden gevormd; dan weer worden alledaagse woorden vernieuwd om geheel iets anders uit te drukken dan we gewoon zijn.

Zoals we al hebben opgemerkt, schreef Gerrit Achterberg hoofdzakelijk over de geliefde, die van hem was weggegaan en die onbereikbaar was geworden; door middel van de taal wil hij ze bereiken, en het verlangen naar haar wordt volgehouden door middel van het woord. En zo komt er een heimwee naar het bovennatuurlijke.

Hier volgt een gedicht „Droomschuim". Die titel zegt meteen al genoeg: dromen is bedrog, geen werkelijkheid. Daarom is het maar schuim, dat ook niets is.

Droomschuim was cleze nacht een gaaf gezicht en warme kleren. Wij spraken veel en vlug, omdat het niet kon duren.

Hij ziet de gestorvene heel duidelijk voor zich: een gaaf gezicht en warme kleren, dus iets levends; zo echt lijkt de droom, en toch is het droomschuim. Het is of de dichter er een voorgevoel van heeft, dat het een droom is, want: wij spraken veel en vlug, omdat het niet lang kon duren.

De situatie was geheel anders geworden: voor de dichter was de geliefde weggegaan en nu was het net alsof ze hertrouwd was met een ander. Maar die andere gaf er niet om als ze weer bij haar vorige man was. Hoor maar hoe de dichter dit zegt:

Je was hertrouwd, hij zag onze intimiteiten.

Hij sloeg zijn ogen neer zonder verwijten.

Hoe eenvoudig is alles neergeschreven. Boutens zou zeggen, dat kinderen het kunnen verstaan. En nu worden oude dingen opnieuw beleefd; over hetgeen geweest is gaan de gesprekken, maar die worden niet uitvoerig gevoerd: het is maar even aanstippen; van de hak op de tak springen, want er is niet veel tijd, en men wil zoveel mogelijk elkander meedelen. Dat zegt Achterberg aldus:

Je sloeg op hem geen acht: herroepelijk ontstonden de oude plattegronden, in vogelvlucht. In vogelvlucht.

Het woord herroepelijk hebben we niet; wel onherroepelijk: iets dat niet anders kan, dat ons nu eenmaal op onze weg tegenkomt. Maar hier is het herroepelijk, dat wil zeggen: wij roepen het nog eens terug; wij willen het nog eens beleven; en dan worden het plattegronden, dus herinneringen van deze aarde. Het wordt echter maar aangestipt, want het is in vogelvlucht. En dan komt nog eens: In vogelvlucht, om uit te drukken, dat het zo vluchtig moest gaan; 't was maar even.

Nu gaat het verder:

Je zei: nu moet ik terug. Je mantel en haar werden stug. Toen ben ik wakker geschrokken: op de scharnieren der eeuwigheid draaide de tijd dicht als een deur achter je rokken.

Het samenzijn zou de dichter wel willen houden, maar de geliefde moet weer weg. En als ze dat gelegd heeft, wordt de droom vervaagd: je mantel en haar werden stug. Het is een mooie inval geweest om een rijmwoord te hebben voor terug. Geen beter woord had de dichter kunnen vinden: stug, niet echt meer. Het echte van de droom is voorbij, en daarom komt er: toen ben ik wakker-geschrokken. Nu volgt er een dubbele punt: de droom is voorbij, want tussen de dichter en de geliefde is de eeuwigheid; door de dood zijn ze gescheiden. En dan volgt de prachtige regel: op de scharnieren der eeuwigheid draaide de tijd. Het is onherroepelijk een scheiding: de deur gaat dicht, en om de droom als net echt uit te beelden gebruikt de dichter, dat de deur achter je rokken dichtslaat: ze gaat echt weg. Hier moest de dichter wel het woord rokken gebruiken, om de helderheid van de droom te doen uitkomen.

Als we nu het gedicht in zijn geheel lezen, dan verstaan we wat Achterberg wil zeggen. En dan komen we tot de konklusie, hoe hij met weinig woorden het wrange gemis wil uitbeelden. Dat kan alleen een geboren dichter.

Index.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen