Arbeids vreugde

Vergelijken we de financiële positie van cle arbeider van tegenwoordig met die van zijn kollega van een halve eeuw terug dan kunnen we niet anders dan konstateren dat hier grote veranderingen hebben plaats gegrepen. Gezien cle bittere armoede en het schreeuwende sociale onrecht van toen en het feit dat nu ook de arbeider een menswaardig bestaan kan leiden mogen we deze verandering zonder twijfel verbetering noemen. Natuurlijk kan men aanvoeren dat de verhoging van de levensstandaard één van de oorzaken is van de verma-

terialisering van onze tijd, en dat is misschien ook wel zó, maar dat is naar mijn gevoelen toch geen argument om zulke schrijnende toestanden als toen voorkwamen te rechtvaardigen.

Ekonomisch is verhoging van de levensstandaard voor een groot deel mogelijk geworden door de mechanisering en automatisering van de industrie. Hierdoor immers kwamen de kosten per eenheid produkt veel lager te liggen terwijl de produktiekapaciteit met geweldige sprongen omhoog ging.

Tevens brak een nieuw inzicht in het ekonomische denken door, n.1. dat een intensieve goederencirculatie de algemene welvaart verhoogt. Maar om die goederenstroom te verbreden geldt als voorwaarde dat de konsument (de arbeiders zijn de belangrijkste konsumentengroep) ze kan kopen. En daar moet hij financieel toe in staat zijn. Dit inzicht heeft er zeker toe bijgedragen dat de materiële welvaart van de arbeidersklasse zozeer is toegenomen.

Is dat allemaal winst? Zitten hier geen kwalijke kanten aan? Wij zijn niet bevoegd om hier een oordeel over te geven. Hier hangt maatschappelijk zoveel mee samen dat het kennen van al die faktoren een studie als die der sociologie noodzakelijk maakt.

Echter, na gewezen te hebben op de voordelen der mechanisatie en automatisering die zij ontegenzeggelijk met zich gebracht hebben is het goed ook te wijzen op een minder prettige kant ervan. Dat is het verlies aan arbeidsvreugde die deze wijze van produceren voor vele industriearbeiders betekent. Immers, zijn arbeid bestaat veelal in het verrichten van die taken die de machine (nog) niet kan uitvoeren en dat is niet zelden een onpersoonlijke routine-bezigheid, die zijn interesse onmogelijk gaande kan houden.

Daarenboven streeft het industriële beleid naar ver doorgevoerde arbeidsverdeling waarbij de loutere routinebezigheid welbewust wordt gezocht. Hierin krijgt men immers een zo grote vaardigheid dat men die handelingen met grote snelheid kan uitvoeren. En dat betekent goedkoper produceren. De oorspronke-

lijke taak is in steeds kleiner stukjes geknipt en het komt voor dat de arbeider niet eens de zin van zijn arbeid kan ontdekken.

De arbeidsverdeling is onderwerp van gespecialiseerde studie geworden en met behulp van nauwkeurig uitgevoerde analyses wordt zijn efficiëncy opgevoerd. Men zoekt naar zijn grootste rendement. De arbeider in de grote industrie is objekt geworden; studieobjekt, winstobjekt, beleidsobjekt. En dat terwijl zijn waarde als mens juist in het subjekt-zijn gelegen is. In dit verband denke men aan de term „mensenmateriaar die dit duidelijk illustreert.

Dat, waar de situatie zo is, er geen enkele persoonlijke band is tussen de arbeider en zijn werk is te begrijpen. Het boeit hem niet, het bevredigt hem niet omdat het hem niet de gelegenheid geeft zich te ontplooien. Dat is een ernstig tekort.

Het is begrijpelijk dat onder deze omstandigheden de arbeidsprestatie slechts op peil gehouden kan worden door niet aan het werk eigen stimulansen. Dat zijn de diverse beloningsystemen die apelleren aan de bezitsdrang en zelfverwerkelijkingsstreven. Zo dit al vermag de belangstelling voor het werk terug te doen keren is deze toch van een geheel andere orde en zeker niet meer dan een surrogaat. In wezen zijn dit de mens onwaardige methoden.

In de ziel van bijna elk mens leeft het verlangen naar erkenning en waardering, naar de vreugde en de trots die het loon is van alle goed verrichte arbeid. Indien men dit in zijn werk niet kan verwerven is dat een ernstige zaak. Ik geloof dat dit oorzaak kan zijn, en ook wel is, van verlaging van het morele peil. Er is reden tot ongerustheid wanneer in het bestel van een onderneming grote waarden als liefde, solidariteit, arbeidsvreugde en verantwoordelijkheid geen of onvoldoende voedingsbodem hebben. Dan leeft de arbeider in een geestelijk ongezond klimaat. Het is een verarming van het leven die niet met materiële zaken is te compenseren. De menselijke geest is hier in het geding, welks welzijn voor andere belangen gaat.

Dit inzicht breekt gelukkig wel hier en daar door. Vooral de Christelijke vakbeweging zij in dit verband genoemd.

Het bedrijfsleven zal zich van haar verantwoordelijkheid op dit terrein bewust moeten worden. Haar personeelsbeleid, dat nu overwegend is gericht op het verschaffen van sociale zekerheid en bevredigen van materiële behoeften, de personeelsadvertenties spreken hier duidelijke taal, zal aandacht moeten gaan besteden aan de totale mens die bij brood alleen niet leven zal.

Het is zeer te wensen dat aan deze problemen in een streek zoals het Deltagebied, die sterk gaat industrialiseren en dus een nieuw tijdperk ingaat, ernstige dustrie, opdat bij het plannen van de arbeidsindeling gezocht wordt naar taken die de arbeider als zinvol kan ervaren, die hem voldoening geven en waarin hij zijn verantwoordelijkheid kan beleven. Door ons, om de industrie dit inzicht bij te brengen.

Opdat het de Zeeuwen wél moge blijven gaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen