Een goed, eenvoudig overzicht.

De nieuwe uitgave van „Dispereert niet", van de beide Algra's, belooft een uitgave te worden die er zijn mag. Verscheen dit werk vroeger in veertien niet opvallende deeltjes, straks zal het in vijf gave delen, waarvan nu het eerste uitgekomen is, kompleet zijn. Dit eerste deel maakt een zeer goede indruk. Het is gedrukt op goed papier en in een mooie band gestoken. Wanneer het werk volledig is verschenen, zal menigeen — ook menige vereniging — met trots en met genoegen deze reeks temidden van zijn andere lektuur zien staan.

Toen ik begon te lezen, werd ik enigszins gereserveerd: met populaire boeken moet men heel voorzichtig zijn! Dat mijn reserve in de zelfde mate dat ik met de lezing vorderde verminderde, om eindelijk volledig te verdwijnen, is wel het beste wat ik mee kon delen om dit boek bij onze lezers aan te prijzen. De grote lijnen in de loop van het verleden komen heel goed tot hun recht. De schrijvers streven naar een kristelijke kijk op de historie en besteden heel veel aandacht aan de vraag: Was dit of dat in het belang van de toenmalige gemeenschap, ja of nee? Goed is ook dat zij zich zonder onderbreking op historisch standpunt plaatsen, dat wil zeggen redeneren vanuit het moment waarover zij juist handelen en niet vanuit de latere ontwikkeling die men in die omstandigheden nog niet kennen kon. Voortdurend illustreren zij het een en ander met citaten, om hun verhaal wat levendiger en aantrekkelijker te doen zijn. Met tamelijk uitvoerige, niet te diepzinnige en niettemin toch wetenschappelijk betrouwbare geschiedenissen zijn wij niet verwend. Welnu, hier is er een. Wie zich de aanschaf kan veroorloven, doet er verstandig aan niet lang te wachten met bestellen: straks wordt de prijs verhoogd. Dat iedere vereniging dit werk bezitten moet, dat spreekt vanzelf.

Natuurlijk valt er wel wat op en aan te merken. Men zal het mij niet kwalijk nemen dat ik eerst een kleinigheid met vreugde konstateer. Dat is dat Ubbo Emmius herhaaldelijk met ere wordt genoemd. Men vindt zijn naam haast nooit in werken die voor groter lezerskring bestemd zijn. Ik was bepaald verrukt hem hier een keer of wat vermeld te zien!

Boccaccio's „Decamerone" werd door Coornhert maar voor de helft vertaald. Wat schrijvers er van zeggen — bladzij 121 — kan de indruk wekken dat hij het gehele werk vernederlandst zou hebben.

Betreffende de Roomse kerk wordt vastgesteld dat zij de godsdienstvrijheid uit principe te verwerpen vindt — bladzij 279. En „tal van Calvinisten stonden op hetzelfde standpunt" — bladz. 380. Alsof dit niet het standpunt van de meeste Calvinisten was, èn van Calvijn! Hier is wel sprake van beïnvloeding van het historiebeeld door hedendaagse politieke meningen. Het is het enige geval waarin een dergelijke, af te keuren invloed werd gesignaleerd. Een onderscheid: gewetensvrijheid — godsdienstvrijheid, wordt hier niet gemaakt. De veerman bij Den Briel heette Jan Coppelstock, niet Dirk — bladzij 348.

De uitgaaf van Valerius „Gedenck-Clanck" wordt hier gesteld op 1625. Het boek is echter op het eind van 1626 uitgegeven (het titelblad vermeldt het jaar!) Men neemt op goede gronden aan dat alle liederen uit de „Gedenck-Clanck" — op drie na — door de schrijver zelf, dus door Valerius, en wel op 't einde van zijn leven, want voor dit boek, vervaardigd zijn. Dit is een algemeen erkende opvatting. Het lied „O Heer, die daer des hemels tente spreyt" werd volgens schrijvers — bladzij 423 — als uiting van het vroom gemoed gezongen toen in 1585 Leicester met veel statie op het eiland Walcheren ontvangen werd. Dit is dus wel onjuist. In 1585 was bovendien Valerius waarschijnlijk nog een opgeschoten knaap. Dat de liederen uit de „Gedenck-Clanck" in het algemeen „de stemming van het volk vertolkten bij die en die gelegenheid, moet men dan ook in zoverre veranderen dat het Valerius geweest is die die liederen die stemming liet vertolken.

Op bladzij 435, op het midden, wordt verteld: „Elizabeth liet een gedenkpenning slaan met het opschrift: „Gods adem heeft ze verstrooid." Zo goed als zeker is ook dat onjuist, al is het dan een fout die men in vele boeken — vooral in Engelse — ontmoet. De penning waar dit opstaat is een Nederlandse penning, in 1588, en wel in opdracht van de Zeeuwse Staten, in de Munt in Middelburg geslagen. Men zie het opstel van De Jong betreffende de nieuwste boeken over de Armada, „Tijdschrift voor Geschiedenis", jaargang 74, bladzij 207 en 208.

Het boek is rijk aan illustraties. Afbeelding 43 is helaas niet een portret van Rudolf Agricola, zoals het onderschrift wil doen geloven, want het stelt — zoals een ieder weet — Thomas a Kempis voor. Onbegrijpelijk dat men zich daarin kan vergissen!

Afbeelding 52 laat ons Theodorus Beza zien. Ik vind het erg dat men terwille van de ruimte dit portret dwars door de baard heeft afgesneden. Beza verdient betere behandeling! Een merkwaardige geschiedenis is het — vijf nummers verder — met wat als een portret van Jan de Oude gelden moet. De tekst — bladzij 392 — knoopt daar een opmerking aan vast.

Graaf Jan, zo heet het daar, was van een andere natuur dan Willem van Oranje. Men hoeft „de portretten maar te vergelijken." „Graaf Jan was grimmig" en ook „vastberaden". Maar wat is het geval? Het hier gegeven prentje stelt niet Jan de Oude voor, maar Jan de Middelste, zijn zoon, de vader van de door Brazilië bekende Johan Maurits. Intussen wordt het plaatje al twee eeuwen voor 't portret van Jan de Oude uitgegeven, namelijk sinds Laurens Pieter van de Spiegel het ten onrechte daarvoor heeft opgenomen in een werk over de Unie. Het schilderij, geschilderd door Van Ravesteyn, waarnaar het is gemaakt, hangt nu in Amsterdam in 't Rijksmuseum. Bij vergelijking van het prentje met het schilderij blijkt dat het beeld op 't prentje wel wat opgewerkt is: de afgebeelde is op 't prentje „grimmiger" dan op het schilderij!

Dat het portret van Kenau Simons Hasselaar — afbeelding 82 — hier zonder kommentaar gegeven wordt, is vreemd. Het geeft een voorstelling die onhistorisch is. En daar had, na het onderzoek van juffrouw Kurtz, wel op gewezen kunnen worden onder het portret.

Tenslotte staan we stil bij nummer 94. Volgens de schrijvers een bekende, maar onjuiste afbeelding. Ik vraag me af: „Waarom neemt men zo'n prent dan op? " Er zijn toch betere. En waarom staan afbeelding 94 en 95 — betreffende de dood van Willem van Oranje — na 91 tot 93 — die op Leicester en zijn werk in Nederland betrekking hebben?

Als schrijvers waaruit geciteerd wordt vind ik o.a. Prof. Geyl, Prof. Gosses en Prof. Huizinga genoemd, èn.... Dr. C. G. N. de Vooys. Waarom krijgt ook De Vooys niet zijn gerechtigheid? Bij enkele citaten wordt de bron niet eens genoemd. Opnieuw: inkonsekwent!

De spelling is soms nog wat ouderwets. Ik noem alleen: „relief", „college's", „millioen." Het aantal drukfouten is over het gehele boek genomen niet erg groot. Wel wordt het met het aantal bladzijs naar verhouding groter: Tegen 't eind is de korrektie kennelijk te snel geschied. Maar storend zijn de fouten bijna niet. Zo goed als alle kan de lezer zelf herstellen.

Ik hoop dat het niet al te lang zal duren eer ik van dit voor de niet-vakman en speciaal voor de verenigingen mooie werk deel twee en volgende bespreken kan!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen