EEN TERUGBLIK OP BELEID

Dit boek over het bestuur van Nederlands-Indië in de twintigste eeuw is geen geschiedenisboek in de gewone zin van het woord. Het heeft door zijn biezondere opzet een biezonder karakter. De schrijvers stond geen komplete geschiedenis voor ogen, maar een konfrontatie van afgewogen meningen, van tegengestelde visies. Voor een in alle opzichten afgeronde geschiedenis van het Nederlands gebied in Indië gedurende genoemde periode vlak vóór de ondergang van het Nederlands gezag aldaar, is de tijd nog niet gekomen. Maar — zoals in de inleiding gezegd wordt — het is thans wèl zaak de verschillende opvattingen vast te leggen. Immers, het zijn vooral de contemporaine gegevens, de getuigenissen van de tijdgenoten van een historisch gebeuren, die ons het begrip der dingen van binnen uit mogelijk maken. En in snel tempo dunnen de gelederen der ooggetuigen! Deze overwegingen hebben de samenstellers er toe gebracht, aan een zestiental schrijvers — bijna allen mensen die zelf in Nederlands-Indië op belangrijke posten zijn werkzaam geweest, en die stuk voor stuk als ter zake wel zeer deskundigen mogen worden beschouwd — enkele vragen te stellen. Vragen betreffende ieders biezonder gebied. Vragen waarvan in alle gevallen de strekking de volgende is: Welk doel stond voor ogen en welk effekt is bereikt? Maar ook: Welk niet? En: Waarom? Terwijl overal tevens gevraagd wordt: Wat leefde er in de geesten, wat ging er om in de mensen? Zo ontstond een diskussie op zeer hoog niveau. Een diskussie waarbij voor haast elk van de schrijvers zijn aandeel tevens getuigenis is. Bandet leidt de lezers voortreffelijk in tot de stof; brieven van hem en zijn medeverzamelaar sluiten het boek. Dit laatste is zeker een goede gedachte geweest. Trouwens, men vindt hier nog meer van die goede gedachten. Bijvoorbeeld dat er van iedere schrijver een foto en levensbeschrijving — voorin en beknopt uiteraard — is gegeven. Men denke aan het getuigend karakter der stukken! Of dat voor dit boek, dat zo rijk is aan feiten, niet alleen een personenregister, maar ook nog een zakenregister.

Meer nog dan de titels van deze opstellen, zullen de vragen waarop zij een antwoord zijn een indruk van het belang van deze bundel kunnen geven. Hier volgen er dus enkele. Men houde echter in het oog dat het niet doenlijk is ze alle op te sommen. Een bijdrage die niet genoemd wordt, is daarom niet minder waard! De Kat Angelino geeft in een rustig en voortreffelijk betoog zijn antwoord op de vraag: Wat stond het Nederlands gezag voor ogen? Zoals te verwachten was, getuigt dit sterk van grote, diepe kennis. Jammer is dat het door ongaaf Nederlands en door tekort in de korrektie wordt ontsierd. Een ander reageerde inzichtgevend op de vraag hoe de bevolking 't Westerse gezag beleefde. Weer een ander kreeg te doen met het probleem der rassen: Was er colourbar? Interessant is het artikel van Besnard als antwoord op de vraag: Hoe was de „dagelijkse omgang"? Niet minder leerzaam is wat er gezegd wordt over 't nationalisme en wat daarmee samenhing — een psychologisch zeer goed stuk. Brugmans zelf behandelt instruktief het onderwijs. Verder komen o.a. Islam en adatrecht ter sprake en zijn er goede bijdragen betreffende de zending en de missie, terwijl het laatste opstel, van Meyer Ranneft over Neerlands geesteswerk in Indië, een waardig sluitstuk vormt.

Een niet-specialist in Indische geschiedenis moet zich onthouden van detailkritiek op stukken zoals deze. Intussen kan men na aandachtige lektuur van het geheel, ook zonder dat men speciale studie van de onderwerpen heeft gemaakt, wel konstateren dat dit een belangrijk boek is, én voor nu én voor de toekomst. Om met dit laatste te beginnen, in de inleiding wordt er al op gezinspeeld, te zijner tijd zal deze bundel ongetwijfeld dienst doen als historiebron. Voor ons is het een boeiende diskussie, die onze kennis niet alleen verrijkt, maar ook ons inzicht zeer verdiept. Een boek dat men met een der schrijvers speciaal in handen wenst van hen die bij gebrek aan kennis en verstand gewoon zijn af te geven op een stuk verleden dat zij óf niet kunnen óf niet willen zien zoals men ieder stuk verleden zien moet, namelijk in het geheel van de historie van die tijd. Er zijn ook in de laatste halve eeuw van Nederlands gezag in Indië tekorten, fouten aan te wijzen, natuurlijk — waar wordt er volmaakt gewerkt? De schrijvers van dit boek ontkennen dat ook niet. Maar, om met een van hen te spreken, men kan de definitieve balans van het Nederlands beleid, ondanks de gemaakte fouten, gerust afwachten. Dat is tenslotte de indruk die de gehele bundel, deze voorlopige balans, om aan het beeld van de titel vast te houden, bij ieder echte lezer achter zal laten, ook al is de ene lezer kritischer dan de andere.

Een vraag die onder het lezen van verschillende bijdragen opkomt, is deze: Is er verband tussen een langdurig verblijf in Indië en een blijkbare vermindering van taalgevoel? Het aantal germanismen is bepaald niet klein. En ook overigens valt het op hoe sommigen zich aan slecht Nederlands te buiten gaan. Bovendien is hier en daar van de korrektie weinig werk gemaakt. Dit alles is wel zeer ontsierend voor een publikatie waarvan zoveel goeds te zeggen valt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen