Kerkhistorisch allerlei

De publikatie van deze opera minora, deze kleinere studies van Professor Nauta, vormt een onderdeel van zijn huldiging ter gelegenheid van zijn 25-jarig jubileum als hoogleraar in de kerkgeschiedenis en het kerkrecht aan de Vrije Universiteit. Men heeft de jubilaris in de gelegenheid gesteld enkele van zijn in allerlei tijdschriften e.d. verspreide opstellen in boekvorm uit te geven. Voor de lezers van ons blad is dit een reden om zich te verheugen: De meeste stukken zijn oorspronkelijk verschenen in periodieken die hun praktisch nooit in handen komen. Wat Professor Nauta zelf uit zijn verspreide werk het meest belangrijk vond, vindt men nu in een bundel van een redelijke prijs bijeen. De schrijver heeft zijn werk taalkundig hier en daar herzien en bovendien de stof, waar nodig, in de noten aangevuld. Het is niet mogelijk een boek als dit in twee, drie woorden te bespreken: De inhoud is tezeer gevarieerd. Ik moet noodzakelijk van ieder opstel wel wat zeggen, om de lezers van ons blad te laten weten wat de bundel hun te bieden heeft.

Voorop gaan twee artikelen betreffende Calvijn. Het eerste gaat nog eens Calvijns gedachten over de beroemde humanist Erasmus na — er was geen diepere verwantschap tussen hen; Calvijn liet evenwel Erasmus als geleerde in zijn waarde — terwijl het tweede — dit opstel is geschreven in het Engels — Calvijns positie tegenover Luther — dit onderwerp is óók niet nieuw — belicht: Calvijn was dankbaar voor wat God in Luther aan de Kerk gegeven had en voor wat hij uit Luthers werken had geleerd, maar was niet blind voor de karakterfouten van de grote reformator, noch voor zijn onzuiverheden in de leer. Beide stukken laten zich plezierig lezen, en met instemming; het tweede is nog wel het mooiste. Veel nieuws bevatten ze intussen niet.

Het derde onderwerp van deze bundel is almede iets waarover reeds heel veel geschreven is: Hoe was de verhouding tussen de bekende Emdense synode (1571) en het konvent van Wezel (1568) ? Fruin zag ze als het werk van de preciezen en die rekkelijken. Een ander werkte met het onderscheid van Walen—Nederlanders. Voorzichtig wikkend konkludeert Professor Nauta — ik geloof: terecht — dat er in dezen van rivaliteit geen sprake is geweest, want Emden heeft op Wezel voortgebouwd !

Een kleiner opstel gaat tot in biezonderheden de vrij ingewikkelde geschiedenis van de prefatie van de Statenbijbel na. Dit stuk is onderhoudend en geeft tevoren ongedrukte stukken uit het Rijksarchief als bijlagen.

Uitvoeriger zijn twee artikelen die daarop volgen. Het eerste, dat velen onzer lezers boeien zal, gaat over Gerard Kuypers, de geleerde predikant van Nijkerk, op de Veluwe — zijn later leven wordt hier ook beschreven — die door zijn ontdekkend prediken de oorzaak van de zo befaamd geworden Nijkerkse beroeringen geweest is. Er is wat over die beroeringen geschreven toentertijd ! Professor Nauta heeft zich nog eens in die polemiek verdiept en breekt een lans voor Kuypers ! Comrie's vriend Hugh Kennedy, de zeer bekwame predikant der Schotse Kerk te Rotterdam, heeft dat ook reeds in Kuypers' eigen tijd gedaan. Daarom poneert professor Nauta dat er vanuit Schotland — door bemiddeling van enkele geschriften — op de Nijkerkse beweging invloed uitgeoefend is — er moet verband zijn met de Schotse opwekkingsbeweging waaraan o.m. de naam der Erskines verbonden is. In een tweede opstel wordt dit laatste onderstreept. De gegevens en de argumenten zijn daarbij vrijwel gelijk. De lezer kiijgt dus heel wat tweemaal opgedistt. Ik acht het daarom zeer beslist een kompositiefout dat beide stukken in eenzelfde bundel opgenomen zijn. Bundels zoals deze moeten met hun ruimte woekeren. En is het dan verantwoord om er twee artikelen in op te nemen die elkaar behoorlijk overlappen ? Wat het tweede opstel nog aan nieuws biedt, had gevoegelijk in 't eerste opgenomen kunnen zijn. Dan had ik voor dat eerste opstel nóg wat meer waardering kunnen hebben dan ik nu al heb.

Het laatste stuk gaat over Bilderdijk in zijn verhouding tot de Kerk. Een eerlijk opstel, dat opnieuw laat zien hoe Bilderdijk zich aan de Kerk nooit heel veel liet gelegen liggen, en — in elk geval gedurende het grootste deel van zijn langdurig leven — evenmin aan Gods geboden. En dat terwijl hij zich op zijn rechtzinnigheid beroemde

Zoals te doen gebruikelijk heeft men aan deze jubileumbundel toegevoegd een bibliografie van de geschriften van de jubilerende. Wat is het doel van dergelijke bibliografieën ? Dat wie daarin iets zoekt of er in grasduint, iets tegenkomt dat hij zich voorneemt te gaan lezen. Daarom verwacht men in zo'n overzicht alleen afzonderlijke publikaties en verspreide wetenschappelijke studies. In deze bibliografie zijn echter — bladzijs lang — artikeltjes in alle mogelijke encyclopedieën opgesomd èn allerlei gelegenheidsartikeltjes in week-en dagbladen. Die encyclopedieartikeltjes leest men alleen als men, iets anders lezende, zich even van iets op de hoogte stellen wil; die andere artikeltjes leest men in het geheel niet meer. Men had dit alles beter kunnen weglaten: het heeft geen zin én 't doet onprettig aan !

Het aantal drukfouten is zeer gering. Ze springen bovendien direkt in 't oog, b.v. op de eerste bladzij regel 2 van onderen, waar „zelfs" in plaats van „zelf" staat, of blz. 138 regel 8 van onderen, waar uiteraard de „zeventiende" eeuw de „achttiende" moet zijn. Professor Nauta schrijft èn heel voorzichtig èn heel onderhoudend. Zijn werk is ook voor de niet-vakman leesbaar. Ik wens zijn bundel — die door de firma Kok wel zeer verzorgd is uitgegeven — ook onder onze mensen vele lezers toe.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen