De Heidelbergse Catechismus

(26.)

Jacobus Arminius.

Arminius wordt in ons bewustzijn dadelijk in verband gebracht met de Remonstranten. Men vergete echter niet, dat de eerste Remonstrantse klanken niet van de lippen van Arminius kwamen. Reeds jaren te voren zien we langzaam de leer van Pelagius de kerk der Reformatie binnendringen. We noemen slechts de namen van Coolhaas, Herberts, Wiggers en Coornhert.

Over het leven van Arminius moeten we in dit bestek zeer kort zijn. Hij werd geboren in Oudewater. Zijn vader was erg eenvoudig, en verdiende met het maken van messen zijn brood. Bij de inname van Oudewater door de Spanjaarden werd zijn hele familie uitgemoord.

Op 16-jarige leeftijd studeert hij aan de Leidse universiteit voor predikant.

Op 21-jarige leeftijd krijgt hij van de stad Amsterdam een beurs om in het buitenland zijn studie voort te zetten. Hij gaat naar de hogeschool van Calvijn en krijgt daar o.a. les van Beza, de vriend van Calvijn. Toen hij 27 jaar was, werd hij predikant te Amsterdam en hier verkondigde hij zijn eerste ketterijen. Bij een uitleg van Romeinen 7 op de preekstoel beweerde hij, dat in ieder mens de drang aanwezig is om het goede te willen. Hij krijgt een berisping van de kerkeraad en daarna levert hij handig in elkaar gezette preekjes en men maakt hem niets.

In 1602 wordt hij op aandrang van Oldenbarnevelt tot professor te Leiden benoemd, ondanks een fel protest van de hoogleraar Gomaris. Met een grenzeloze brutaliteit beweerde Arminius echter, dat hij niets met Pelagius had uit te staan, dat hij met de catechismus vollelig instemde, ook waar wordt geleerd, dat de onwedergeboorte onbekwaam is tot enig geestelijk goed en geneigd is tot alle kwaad.

Het eerste jaar van zijn hoogleraarsschap is er niets op hem aan te merken. Hij spreekt over de voldoening van Christus, alleen voor degenen, die de Heere heeft uitverkoren ten eeuwigen leven. Hij spreekt over het waar, zaligmakend geloof en van de rechtvaardigmaking door het geloof, hij leert de onvolmaaktheid van Gods volk in dit leven enz. Zo sprak hij in de openbare collegezalen. Thuis gaf hij echter privé-colleges en daar werd het zaad der valse leer met kwistige hand uitgestrooid. De studenten blijven niet zwijgen en brengen de nieuwe theologie de wereld in en Arminius krijgt vele aanhangers, die men de naam van Remonstranten gaf, afgeleid van Remonstrantie = bezwaarschrift, dat in 1610 door de volgelingen van Arminius was ingediend bij de Staten van Holland. Dit bezwaarschrift omvatte 5 artikelen. Helaas kunnen we deze bij gebrek aan plaatsruimte niet opnemen. We zouden dan zien, met welk een vreselijke leer de Arminianen voor de dag kwamen. De strijd ging vooral fel over de predestinatie en rechtvaardigmaking, en was dus tevens een aanval op de geloofsbelijdenis en Heidelbergse Catechismus.

Er braken vreselijke jaren aan. Het hele land kwam in beroering. Oldenbarnevelt koos de zijde der Remonstranten, Willem Lodewijk en Maurits de zijde der Contra Remonstranten. Honderden schot-en schimpschriften verschenen er. De Arminianen eisten een herziening van belijdenis en catechismus. „Een revisie, " zeiden de Contra-Remonstranten, „is de doodsteek aan de kerke Christi gegeven. Is niet Godes kerk op Zijn Woord en diens stedehouder, de catechismus, gevest? Is de catechismus niet bezworen door de vrome vorst Fredericus en gedefendeerd voor de keizer in het aangezicht van geheel het roomse rijk? Was hij niet het fundament der hope, als gelegd in het cement van den Woorde Gods, die de getuigen met blijdschap het schavot deed rood verven met hun bloed, hun lijf door de vlammen deed verteren? Is hij in deze landen niet aangenomen als Gods onfeilbaar Woord, bij de grondlegging der kerk? Is zijn minachting niet eerst aangevangen, sinds de gevaarlijke pelagiaanse en sociniaanse ketterijen de kerk zijn ingelopen om ze te verdelgen van de aarde? Maar hoe de helhond bast, hij staat vast als de berg Sions."

Eindelijk trad Maurits op. Overtuigd, dat snelheid van besluit en uitvoering redding kan brengen, trok hij, zonder zich om de toestemming der Staten te bekommeren, van stad tot stad, veranderde de Remonstrantse gemeenteraden in Contra-Remonstrantse, dankte de soldaten, die Oldenbarnevelt in dienst genomen had af, zette de hoofden van de Remonstrantse partij in de gevangenis. Ook Oldenbarnevelt en nam beslissende maatregelen voor het houden van een Nationale Synode. Deze kwam bijeen te Dordrecht in 1618—1619 onder voorzitterschap van ds. Bogerman. De Remonstranten werden gedagvaard als beschuldigden. Twaalf van hun predikanten werden opgeroepen om zich te verantwoorden over hun Remonstrantie. Volgens dit stuk kwamen in de catechismus plaatsen voor, die deels niet schriftuurlijk waren, deels de bedoelingen der Heilige Geest niet uitdrukten en derhalve ergernis gaven; werden de grondwaarheden van het Christendom daarin niet met behoorlijke nauwkeurigheid onderscheiden van de leerstellingen, welker kennis niet van dezelfde noodzakelijkheid en hetzelfde belang was; eindelijk werden er zelfs tegenstrijdige stellingen en leringen in gevonden; waarom zij op een bedachtzame herziening en een scherp onderzoek aandrongen.

De Synode vorderde, dat zij schriftelijk hun bedenkingen tegen en aanmerkingen op de catechismus zouden indienen. Na veel heen en weer gepraat gebeurde dat. Eindeloos hebben de Remonstranten de zittingen geboycot. Daar kwam een einde aan op de 57e zitting. Ds. Bogerman stond op en zei onder andere: „De buitenlandse afgevaardigden hebben we gehoord. Gij hebt ook hen bedrogen. Zij achten, dat u door onwaardig gedrag en ongehoorzaamheid niet waard zijt hier langer te blijven en gehoord te worden. Gij weigert aan de meest redelijke en vriendelijke verzoeken te voldoen.

De Heere, die het hart doorziet, ziet en kent de oprechtheid der Synode. Hij weet, hoe uw actie altijd vol bedrog is geweest.

De Synode kan zo niet doorgaan, 't Blijkt onmogelijk te zijn, rustig, zonder beroerte, de zaken te behandelen, die ons opgedragen zijn af te werken."

Bij de laatste woorden beeft de voorzitter van heilige verontwaardiging. Hij wordt steeds vurige^ „Straks zal de Synode aan de ganse Christenheid kunnen bekend maken, dat haar geen geestelijke wapenen ontbroken hebben om uw ketterijen te bestrijden en aan het daglicht te brengen. Dan zal een rechtvaardige censuur tegen u toegepast w 7 orden. Aan de billijkheid daarvan zal

geen lid der Synode twijfelen en zij zal instemming hebben bij allen, die de naam van Christen dragen."

De machtige stem van de voorzitter klinkt zwaar door de zaal. Hij strekt beide armen uit, de vlakke hand opgeheven naar de Remonstranten en met krachtige gebaren roept hij uit: „Dimittimini; exite!" „Gij wordt weggezonden; gaat heen!"

De Remonstranten rijzen op van hun zetels en gaan. Eén hunner roept nog: „Wij beroepen ons op het oordeel Gods, alwaar diegenen die nu als rechters zitten, straks zullen staan om geoordeeld te worden."

Een ander schreeuwde: „Gaat uit, gaat uit de vergadering der goddelozen."

In volgende zittingen ging men o.a. over tot de revisie van belijdenis en catechismus. Op 1 mei, in de 147e zitting, werd op last der Staten-Generaal bevolen, „dat de catechismus van de Paltz, die voor lange in de Nederlandse kerken was geleerd, op dezelfde wijze als de confessie, onderzocht zou worden en dat een ieder zich hierop zou verklaren, of er in deze catechismus ook iets geleerd werd, 't welk met Gods Woord was strijdende."

Hier op werd de gehele catechismus voorgelezen en ieder lid verzocht, een schriftelijke verklaring over de leer daarin begrepen, voor 's middags vier uur in te leveren. Toen het zo laat was, bleek niemand bedenkingen te hebben. In de Handelingen der Synode werd geschreven: „Is met eendrachtige en overeenstemmende adviezen, zo der in-als uitlandse godgeleerden verklaard: „dat de leer, in de catechismus van de Paltz begrepen, in alles met Gods Woord was accorderende, en dat in dezelve niet en was begrepen, 't welk zoude schijnen, als daarmede niet overeenkomende, te moeten veranderd of verbeterd worden en dat deze catechismus een zeer wel gesteld kort begrip was der rechtzinnige, christelijke leer, zeer wijselijk geaccomodeerd, niet alleen naar 't iDegrip deitere jonkheid, maar ook tot bekwame onderwijzinge dergenen, die tot hun jaren waren gekomen. En dat dezelve met grote stichting in de Nederlandse kerken mocht geleerd „en in alle manieren behoorde gehouden te worden."

Nu moest de catechismus ook in alle kerken en alle scholen worden ingevoerd. Dat was al eerder geboden, maar lang niet overal ingevoerd. De Synode besloot nu, om alle leraars, zowel op het platteland als in de steden, op straffe van strenge kerkelijke censuur, te gelasten, elke zondagmiddag over de catechismus te prediken. Dit mochten zij niet veronachtzamen, zelfs niet als de gemeente niet opkwam en zij alleen voor hun gezin moesten optreden, want men mocht hopen, „dat het op deze wijze gegeven voorbeeld ten goede kon werken."

Zo heeft dus ook de Synode van Dordrecht in 1618—1619 onder Gods genadig bestel er voor gewaakt, dat onze Heidelbergse catechismus het onvolprezen leerboek der Vaderlandse kerk bleef.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen