ALEXANDER COMRIE

(IV).

Beroepen naar elders

De kleine gemeente Woubrugge heeft het voorrecht gehad, 38 jaar lang door Comrie te worden gediend. In die tijd ontving Comrie zeven maal een beroep naar een andere gemeente, namelijk naar Kralingen (1735), naar Naarden (1740), naar Schoonhoven (1741), naar Den Bommel (1748), naar Steenwijk (1752), naar 's Gravendeel (1752) en naar Oude Tonge (1753). De eerste drie beroepen heeft hij niet eens in overweging behoeven te nemen, daar ze door de plaatselijke overheden ongeldig werden verklaard. De Voetiaanse predikanten, waartoe ook Comrie, hoewel gematigd, behoorde, waren bij de overheid meestal niet geliefd. Voor de laatste drie beroepen heeft Comrie na korte tijd van beraad bedankt. Alleen met het beroep naar Den Bommel heeft hij het moeilijk gehad. Hij zou het, naar hij zelf heeft meegedeeld, aangenomen hebben, indien enige inwoners van Woubrugge geen aandrang op hem hadden uitgeoefend om te blijven.

Hoewel Comrie's naam nog vaak op drietallen, zestallen en groslijsten voorkomt, is het verder nooit tot een beroep gekomen.

Zeven beroepen in 38 jaar tijds is voor een vermaard predikant als Comrie, zelfs in een tijd van predikanten-overschot, een betrekkelijk klein aantal. Hij schreef dat zelf toe aan de laster, clie zijn tegenstanders verspreidden: „Stijfkoppig ben ik nooit geweest. Lasteraars, die mij niet kennen, hebben dit wel verspreid, om mij telkens van de dienst in verschillende gemeenten te weren. Ik heb dit ge-

duldig gedragen, zonder mij daarover te kwellen, daar ik niet naar verandering haak!"

Leraar en gemeenten waren met elkaar tevreden. Comrie noemde Woubrugge zijn „zeer geliefde en waarde gemeente in den Heere" en, naarmate hij ouder werd, spraken de gemeenteleden van „Vader" Comrie. Thans na twee eeuwen, wordt de naam van Comrie in Woubrugge nog met enige trots genoemd. De kade, waaraan het fraaie dorpskerkje staat, waarin Comrie 38 jaar lang Woorcl en Sacramenten heeft bediend, heet „Comriekade" en in de consistorie is in het jaar 1919 een fraai portret van hem opgehangen.

Conflict met de classis

Comrie heeft geruime tijd strijd gevoerd n\et de classis Leiden, waaronder cle gemeente Woubrugge ressorteerde. Het geschil, clat reeds van 1631 dateerde, was eigenlijk een geschil tussen de classis Leiden en de kerkeraad van Woubrugge enerzijds en cle vrijheren van Woubrugge anderzijds. De kerkeraad was van oordeel, dat hij bij een vakature een drietal kon opstellen, waaruit dan de vrijheren een keuze konden doen; de vrijheren echter behielden zich het recht voor, geheel buiten de kerkeraad om iemand aan te wijzen. Ook bij cle beroeping van Comrie in 1734 was dit geschil weer aan de orde geweest en toen de vrijheren, om de vakature niet te lang slepende te houden, cle kerkeraad z'n zin hadden gegeven en Comrie dus beroepen was, wilden beide partijen de twist eindelijk eens beslecht zien.

De classis verklaarde daarop eenstemmig, dat het recht der kerk door de vrijheren met voeten werd getreden; cle vrijheren echter waren niet van plan, afstand te doen van hun vermeend recht. Natuurlijk werd ook cle predikant telkens in het geschil betrokken en Comrie kwam in een uiterst moeilijk parket. Was hij cle classis bijgevallen, dan had hij de vrijheren, die hij hoog achtte om hun godzaligheid en aan wie hij persoonlijkzoveel te danken had, tégen zich gekregen. Had hij evenwel partij voor cle overheid gekozen, dan had hij zich voorgoed van cle classis gedistancieerd. Dit overwegend, deed hij nóch het een, nóch het ander; of liever, nu eens gaf hij de classis, clan weer de vrijheren gelijk. Het conflict, clat duurde van 1735 tot 1744, (en toen nóg niet opgelost was) is verder te ingewikkeld en voor ons te weinig belangrijk om uitvoerig te worden besproken. Wel moeten we Dr. A. G. Honig toegeven, dat Comrie's houding in dit geschil een slappe en halfslachtige indruk maakt.

Het moet gezegd worden, dat Comrie, de dogmaticus, weinig of geen begrip had van het Gereformeerd kerkrecht. Hij was bereid, elke vorm van kerkregering te aanvaarden, als men maar overeenstemde in de leer van de rechtvaardigmaking door het geloof alléén. We moeten daarbij bedenken, dat Comrie een grondige afkeer had van twisten over z.i. onbelangrijke kwesties en clat hij afkomstig was uit Schotland, waar men veel meer waarde hechtte aan de autonomie der gemeente dan aan het gezag van cle classis.

Wellicht om dezelfde reden verscheen Comrie zeer ongeregeld op cle classicale vergaderingen. Van de 220 zittingen van cle classis heeft hij er meer dan 100 verzuimd, zonder opgave van redenen! Geen wonder dat de classis hem nooit belangrijke functies verleende en dat zijn woorcl er weinig gezag had!

Emeritaat en afscheid

Over cle laatste tien jaar van Comrie's bediening te Woubrugge is weinig bekend. Hij schreef in clie tijd niet meer en was herhaaldelijk door ziekte verhinderd, zijn gemeente te dienen. Tot drie maal toe verzocht hij in 1770 cle classisbroeders zijn beurten waar te nemen, blijkbaar omdat hij er tegenop zag zijn emeritaat aan te vragen. Op aanraden van zijn vriend Holtius ging hij daartoe eindelijk over in oktober 1771. Daar echter het conflict over het beroepingswerk nog steeds niet opgelost was, zou het nog anderhalf jaar duren vóór Comrie afscheid kon preken. De rechter besliste tenslotte clat „het recht van collatie" berustte bij cle vrijheer van Woubrugge. De classis had dus cle strijd verloren. Er werd een beroep uitgebracht op ds. Bartholomeüs Ouboter, predikant te Giessen-Oudkerk. Deze nam het beroep aan en Comrie verkreeg eervol emeritaat.

Op zondag 4 april 1773 sprak Comrie bij gelegenheid van cle laatste „Belijdenispredikatie" een kort woord van afscheid naar aanleiding van 1 Joh. 2 : 24: Hetgeen gij van den beginne gehoord hebt, dat blijve in u. Indien in u blijft, wat gij van den beginne gehoord hebt, zo zult gij ook in cle Zoon en in cle Vader blijven."

Voor het laatst vermaande hij de gemeente, „dat zij toch bij de waarheid zou blijven tot het einde toe" en betuigde hij „met grote aandoening van zijn gemoed, niet bestand te zijn, een afscheidspredikatie te houden voor een gemeente, waar hij 38 jaar gestaan had." Vijf weken later, op 9 mei 1773 werd zijn opvolger, ds. B. Ouboter, bevestigd. Comrie woonde toen al niet meer in Woubrugge. Hij had zich metterwoon in Gouda gevestigd, op de Westhaven. Daar sleet hij zijn laatste levensjaar, waarover verder niets bekend is. Waarschijnlijk heeft hij na zijn afscheid niet meer gepreekt; schrijven deed hij ook niet meer.

Dood en begrafenis

De levensavond van Comrie werd nog verdonkerd door het verlies van zijn enige dochter in oktober 1774. Twee maanden later, op 10 dec. 1774 ging Comrie zelf in in cle vreugde zijns Heeren. Op 12 dec. werd zijn stoffelijk overschot ter aarde besteld in de St.-Janskerk te Gouda. De begrafenis geschiedde , , 's avonds, bij toortslicht, met cle grote haar en onder het luiden van alle klokken ." Het graf van Comrie bevindt zich in het zogenaamde „oude noordpand, " doch cle juiste plaats is niet bekend.

Bescheiden als Comrie was, had hij van te voren bepaald, dat „De Bochzaal" (het toenmalige tijdschrift waarin ook het kerknieuws opgenomen werd) géén „In Memoriam" over hem mocht publiceren. Ook wilde hij niet, clat er in Woubrugge een „lijkpredikatie" over hem zou worden gehouden. D.s. B. Ouboter heeft toen op 18 dec. cle overleden emerituspredikant van Woubrugge herdacht in een korte voorafspraak naar aanleiding van Hebr. 13 : 7: Gedenkt uwe voorgangers, clie u het Woord Gods gesproken hebben; en volgt hun geloof na, aanschouwende cle uitkomst hunner wandeling."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen