Wilhelmus Schortinghuis

(in).

„Het innige Christendom'

Reeds in het voorgaande artikel hebben we gezien, welk een opschudding de verschijning van Schortinghuis' boek, „Het innige Christendom" teweegbracht. We willen thans nog wat uitvoeriger bij dit werk stilstaan.

De volledige titel van het werk luidt: „Het innige Christendom, tot overtuiginge van onbegenadigde, bestieringe en opwekkinge van begenadigde zielen, in deszelfs allerinnigste en wezentlikste deelen, gestaltelik en bevindelik voorgestelt in 't zamenspraken, door Wilhelmus Schortinghuis, Bedienaar des H. Evangeliums in Midwolde." Zowel de titel van het boek als de inleiding verraden de man van cle Nadere Reformatie, die naast handhaving van de zuivere leer pleit voor een persoonlijk, innerlijk geloofsleven. Voor cle vorm van zijn betoog koos hij de samenspraak, zoals velen vóór hem hadden gedaan en zoals ook velen na hem nog zouden doen (denk slechts aan Lodenstein's „Beschouwinge van Zion" en aan Brakel's „Trappen des geestelijken levens".)

Vier personen nemen aan de samenspraken deel. Hun namen spreken voor zichzelf: Geoefende, Begenadigde, Kleingelovige en Onbegenadigde. „Onbegenadigde" is cle man van het geesteloze Christendom, kerkmens, doch tegenstander van de bevindelijke waarheid. „Kleingelovige" is de ontdekte en bekommerde mens, „Geoefende" en „Begenadigde" zijn meer gevorderde Christenen, die echter ieder hun eigen leiding en ligging vertonen. Het kost weinig moeite in „Begenadigde" terstond Schortinghuis zelf te herkennen. Het kost evenmin moeite, in „Onbegenadigde" Schortinghuis vóór zijn bekering terug te vinden. Zo moeten we de figuren uit het boek niet alleen zien als verschillende typen in de kerk, maar ook als de vertegenwoordigers van cle verschillende stadia in het geestelijke leven.

In 23 samenspraken handelen deze vier personen over het geestelijke leven, over de gestalten en ongestalten daarvan, over de plichten der ware gelovigen, en met name die van ambtsdragers, over de voorrechten van een zuivere bediening des Woords, over de werkingen van de Heilige Geest, over de gemeenschap der ziel met Christus, enz. Zaken dus, die thans nog even belangrijk zijn als tweehonderd jaar geleden. Men neme en leze het werk zelf en men zal er zijn eigen leven en de algemene toestand van de Kerk in terugvinden.

Het is geen wonder, dat „Het innige Christendom" zoveel stof deed opwaaien. De kritiek van Schortinghuis op de Kerk van zijn dagen was niet mals! Scherp was zijn oordeel over de geesteloze predikanten en gemeenteleden, scherp ook

zijn vermaan tot hen, die zich tevreden stelden met „letterkennis". In veel opzichten doet hij denken aan Lodenstein, die een eeuw vóór hem had geleefd. Later zullen we dezelfde kritiek ook aantreffen bij Van der Groe, de laatste „grote" uit cle Nadere Reformatie in Nederland.

Toch ontkomen we, bij het lezen van Schortinghuis' werk, niet aan de indruk, dat we hier terechtgekomen zijn in cle nabloei van cle Nederlandse Reformatie. Schortinghuis is niet vrij te pleiten van een zekere eenzijdigheid. Zoals we in het vorige artikel reeds hebben opgemerkt, hadden zijn tegenstanders niet helemaal ongelijk, toen ze hem verweten, clat hij de zonde niet genoeg als schuld beschouwde. De zoncle is bij hem meer een toestand (passief) dan een houding (aktief). Ook zijn visie op „letterkennis" ging naar veler oordeel te ver. Schortinghuis heeft zich daartegen verdedigd door o.m. te zeggen: „Waar heb ik ooit geleerd, clat het op de letter niet aankomt? Waar leer ik een onmiddellijke bevinding, buiten of tegen het Woord? " Dat leerde hij inderdaad niet, maar toch ligt er door zijn hele boek een zwaarder accent op cle Geest, clan op het Woord. Tot zijn verontschuldiging mogen we aanvoeren, dat vele theologen van zijn tijd weinig rekenden met het werk van de Heilige Geest.

We zouden niet graag beweren, dat zijn tegenstanders gelijk hadden met hun opmerking, dat Schortinghuis hoogmoedig en liefdeloos was in zijn oordeel over de Kerk en over zijn collega's. Maar een vergelijking met Lodenstein valt zeker niet in zijn voordeel uit Het „mca culpa, mea culpa" („door mijn schuld, cloor mijn schuld") dat we bij Lodenstein zo vaak tegenkomen, komt bij Schortinghuis zelden voor. Zijn vijanden, clie — het moet gezegd worden — een stok zochten om de hond te slaan, konden dit als argument tegen hem gebruiken. Eén bezwaar tegen Schortinghuis, dat meer de vorm dan de inhoud raakt, is zijn soms wat onbeholpen stijl en zijn ver doorgevoerde gebruik van „de tale Kanaans", die misschien in onze oren nog meer overdreven klinkt clan voor cle mensen van de 18e eeuw. Kenners van cle Nederlandse literatuur moeten er eens naast leggen een van cle werken van de dames Wolff en Deken, die hun best hebben gedaan, cle bevinding bespottelijk te maken. De overeenkomst is frappant: zij zouden hele stukken uit Schortinghuis (en uit Van der Groe!) hebben kunnen overschrijven!

Overige tv erken

O Om Schortinghuis volledig te leren kennen, zou men eigenlijk ook zijn overige, hoewel minder bekende werken moeten lezen. We noemen slechts een paar titels:

„Nodige waarheden, " een dogmatisch - bevindelijke verhandeling van de hoofdwaarheden van het geloof.

„De geboren Christus, " een uiteenzetting van cle menswording van Christus.

Verder publiceerde Schortinghuis nog een paar bundels geestelijke gezangen, clie echter geen letterkundige pretenties hadden en clie ook minder bekend gebleven zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen