Wilhelmus Schortinghuis

(i).

De overgang van Bernardus Smytegelt naar Wilhelmus Schortinghuis is tamelijk groot.

Uiterlijk verschillen beide „oude schrijvers" nogal wat van elkaar: Smytegelt was een Zeeuw en heeft zijn hele leven in Zeeland gewoond en gewerkt — Schortinghuis was een Groninger en zijn arbeidsveld lag in het hoge Noorden. Smytegelt heeft in Utrecht gestudeerd — Schortinghuis vanzelfsprekend in Groningen. Smytegelt was een Timotheiis, die de Heere vreesde van zijn jeugd aan — Schortinghuis maakte, toen hij reeds predikant was, een schokkende bekering door. Het nagelaten werk van Smytegelt bestaat uitsluitend uit preken — van Schortinghuis is juist geen enkele preek bewaard gebleven.

Bij alle verschillen zijn er ook duidelijke overeenkomsten te constateren. Beiden

grond anders niet dan een verloochening der enige offerande en des lijdens van Jezus Christus en een vervloekte afgoderij."

De latijnse vertaling is derhalve gedrukt, nadat de keurvorst het 80e antwoord der tweede uitgave van de Catechismus veranderd en uitgebreid had, dus zeker in de tweede helft van 1563. Of er vóór die tijd nog een latijnse vertaling het licht gezien heeft, weten wij niet.

Wat de vertaling zelf betreft, zij is niet woordelijk, maar wel nauwkeurig. Enkele afwijkingen vallen spoedig in het oog bij een vergelijking met het oorspronkelijke.

Opmerking verdient nog, dat bij de vertaling getracht is, de fouten uit de eerste duitse uitgave van 1563 te herstellen. Daar staat b.v. in het 57e antwoord „dem heiligen Leib Christi." Dit had moeten zijn „dem herrlichen Leib Christi." In de tweede en derde hoogduitse uitgaaf is die fout blijven staan, maar in de latijnse vertaling is dat hersteld (glorioso corpori Christi).

Deze vertaling is later meermalen herdrukt, zowel buiten als in Duitsland, voor het eerst in 1566. In deze uitgave zijn ook de zondagsafdelingen aangegeven. De fouten uit de eerste druk zijn, op een kleine uitzondering na, verbeterd.

W. van Dijk. behoren tot de nabloei der Nadere Reformatie; beider kracht ligt in prediking en zielszorg; beiden hebben de neiging, minder wetenschappelijk en meer bevindelijk te zijn en — om niet meer te noemen — beiden zijn enerzijds grenzeloos bewierookt, anderzijds fel gehaat!

Schortinghuis jeugd

Wilhelmus Schortinghuis werd op 23 februari 1700 te Winschoten geboren, als zoon van een bakker. Zijn ouders waren godsdienstige mensen, maar met een tamelijk liberale levensbeschouwing. Toen Willem vier jaar oud was, verloor hij zijn moeder, op twaalfjarige leeftijd ook zijn vader. Hij moest daardoor de reeds begonnen studie op de Latijnse school beëindigen en was vijf jaar lang leerling bij een zilversmid. In zijn weinige vrije tijd wist hij echter zijn studie voort te zetten en als jongeman van negentien jaar vertrok hij met het diploma van de Latijnse school naar Groningen om theologie te gaan studeren.

Schortinghuis volgde te Groningen o.a. de colleges van professor Antonius Driessen, later ook de leermeester van Alexander Comrie, die een bijzondere achting voor prof. Driessen had. Ook Schortinghuis onderging zijn invloed. Driessen behoorde tot de zogenaamde „ernstige Coccejanen."

In 1722 legde Schortinghuis met goed gevolg het praeparatoir examen af voor de classis Winschoten. Een jaar later werd hij beroepen te Weener in Oostfriesland. De Nederlandse gemeenten in Oostfriesland waren ontstaan in de Hervormingstijd, toen vele vluchtelingen een toevluchtsoord vonden in de Oostfriese stad Embden.

Op 13 dec. 1723 trad Schortinghuis in het huwelijk met Aletta Busz, een predikantsdochter.

In diezelfde maand deed hij zijn intrede te Weener met Jesaja 40 : 11a: Hij zal Zijn kudde weiden gelijk een herder."

Schortinghuis' bekering

Weener was een grote gemeente met twee predikantsplaatsen. Schortinghuis' oudere collega ter plaatse was Ds. Henricus Klugkist; deze werd het middel in Gods hand om de jonge predikant de ogen te openen.

Schortinghuis zelf heeft zijn bekeringsgeschiedenis uitvoerig verteld in zijn boek „Het innige Christendom." Hij zegt, dat hij aanvankelijk, hoewel rechtzinnig predikant en onberispelijk levend, een vijand was van het werk des Geestes en van de „fijnen" zoals hij de vromen noemde. Een paar maanden na zijn intrede had hij een gesprek met Ds. Klugkist; deze wees hem op Ezechiël 13 : 22—23: Omdat gij het hart van de rechtvaardige door valsheid bedroefd hebt gemaakt.... en omdat gij de handen van de goddeloze gesterkt hebt daarom zult gij niet meer ijdelheid zien noch waarzegging gebruiken, maar ik zal Mijn volk uit uw hand redden en gij zult weten dat Ik de Heere ben." De pijl trof doel: Ik was die leraar, " zegt Schortinghuis, „die het hart van het volk bedroefd had, en die de wereldlingen in hun ijdele waan stijfde en sterkte!" Vanzelfsprekend was deze verandering ook merkbaar in Schortinghuis' prediking. Die eerste zondagen klonk het telkens van de kansel: O gemeente, ik ben verloren, onbekeerd, trouweloos en hehvaardig. Ik heb uw arme zielen misleid! Ik herroep mijn pleisteren met loze kalk!"

Zoals elke aan zichzelf ontdekte zondaar begon Schortinghuis te reformeren: „ik zocht anders te leven, ik reformeerde mijn hart, woorden en daden, mijn huis en de gemeente, deed bijna niets dan bidden, vasten, worstelen en schreien — totdat God mij mijn verloren toestand deed inzien en al het walgelijke van mijn reformeren, bidden, schreien en ernstige plichtsbetrachting." De vraag van de stokbewaarder werd de zijne: „Wat moet ik doen, opdat ik zalig worde? " Daarop werd hij „levendig ingeleid in de heerlijkheid, dierbaarheid, algenoegzaamheid en bereidwilligheid van den overdierbaren Heere Jezus en vervuld met zoveel licht en inzicht in des Heeren hoogheid en het zalige van Zijn dienst, dat het een onbegrijpelijk voorrecht scheen, Jehovah te dienen."

De radicale ommekeer van Ds. Schortinghuis was voor sommige gemeenteleden weer het middel tot bekering; anderen „bespotten en lasterden hetgeen ze niet verstonden."

Het behoeft wel geen betoog dat Ds. Klugkist zich verheugde over de bekering van zijn 24-jarige collega. Van die tijd af arbeidden de twee predikanten van Weener in dezelfde geest.

Bijna 11 jaar heeft Schortinghuis zijn eerste gemeente gediend. Volgens zijn levensbeschrijvers „heeft de genaderijke Godt believen den dienst van Zijn Wel Eerw. (te Weener) met veel zegen te

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen